جشنواره کن به چه فیلمهایی نخل طلا میدهد؟
جشنواره فیلم کن ۱۸ سال پیش با اهدای نخل طلای خود به فیلم طعم گیلاس عباس کیارستمی راه ورشکسته شدن سینمای ایران را پیش پای نسل جوان فیلمساز ایرانی گذاشت
گروه فرهنگی «نسیم»؛ جواد محرمی- مضمون اصلی تنها فیلمی که از ایران توانسته نخل طلا را به خود اختصاص بدهد درباره کاراکتری است که قصد دارد خودکشی کند و دنبال کسی می گردد که بر روی او خاک بریزد. بله ایرانی خوب از نگاه گردانندگان جشنواره معتبری مثل کن ایرانی مرده است و اگر قرار باشد نام ایران در یک گرد همایی بزرگ جهانی مطرح شود قواعد و اصول مشخصی دارد.فیلم ایرانی که در آن امید به جامعه ای در حال رشد و شکوفایی تبلیغ شود اگر سطح تکنیکی بسیار بالایی هم داشته باشد راه به جایی نخواهد برد. در واقع جشنواره کن با اهدای نخل طلای خود به فیلم طعم گیلاس کیارستمی دو پیام واضح را به کارگردانان جوان سینمای ایران ابلاغ کرد اول اینکه فیلمهای شما برای راه یابی و دیده شدن در کن باید مضمونی ناامید کننده از انسان ایرانی ارائه دهد و دوم اینکه فیلم شما بهتر است برای مخاطب عام ساخته نشود و اصلا چه بهتر که فیلمسازان ایرانی اصولا دانش و هنر ساخت فیلمهایی که منجر به جذب مخاطب عام می شود را تمرین نکنند و یاد نگیرند. جشنواره کن به فیلمساز جوان ایرانی می گوید فیلم را برای مخاطب خاص بساز تا دیده شوی و عقلای سینما خوب می دانند که سینمای بدون مخاطب عام اصلا سینما نیست و در سراشیبی ورشکسته گی و زوال قرار دارد. نمونه هایی از این دست در عملکرد جشنواره هایی که مدیریت متمرکزی دارند به وفور قابل مشاهده است. به عنوان نمونه سال گذشته جشنواره فیلم کن به یک فیلم دیگر از یک کشور اسلامی روی خوش نشان داد و نخل طلایش را به فیلم خواب زمستانی نوری بیلگه جیان ترکیه ای اعطا کرد. یک منتقد سینما درباره این فیلم می نویسد: برندهی نخل طلای کن ۲۰۱۴، غیر از این که ما را میتواند به یاد سینمای ایران و بهخصوص فیلمهای کیارستمی بیندازد، که همان جنس روشنفکری مشابه در این فیلم و بعضی فیلمهای ایرانی، یعنی همان توجه به احساسات شخصیتها و همان جنس تنهاییها و همان عشقها، همان تلاش برای بازنگری گذشته خود و فرهنگ کشور خود، مایههای مشترک آن را تشکیل می دهد روایت آدمهایی است که نه فقط عشق، که آرزوها و ایدهآلهایشان را هم از دست دادهاند و از آن همه فقط امکان تلاشهای کوچک برای بهتر کردن زندهگی دوروبریهاشان مانده که آن هم بهخاطر سؤتفاهم و به خاطر خشم از گذشته، اغلب ناکام میماند. این منتقد سینما در ادامه درباره برنده های نخل طلای 2014 و 1997 کن می نویسد: در فیلمهای این دو کارگردان شرقی سنگینی گذشته روی همه روابط و احساسات سایه انداخته و آدمها قادر نیستند خود را از زیر بار آن همه احساسات ناکام بیرون بکشند. ایزولهکردن و بیرونبردن کاراکترهای اصلی هر دو فیلم طعم گیلاس و خواب زمستانی از اجتماع نوعی جداافتادگی و دورافتادگی روشنفکران از بطن و متن جامعه را القا می کند. جیلان هم مانند کیارستمی نوعی عقیمبودن و دوری از مسائل جدی جامعه را در کاراکترهای اصلی فیلمهایش برجسته می کند و بیشتر به جنبههای شخصی و درونی این آدمها کار دارد تا حضور اجتماعیشان و این همان سرگردانی و سرگشتگی آدمها و به ویژه نخبگان در جوامع مذهبی را القا می کند. اما با مروری بر آثاری که موفق شدند در کن دیده شوند می توان به چهارچوب و استاندارهایی دست یافت که هنرسینما تنها یکی از جنبه ها و در برخی مواقع جنبه حاشیه تر آنرا تشکیل می دهد و در واقع این مضامین فیلمها هستند که نقش اصلی را ایفا می کنند. برای مثال زندگی آدل که با نام انگلیسی آبی گرمترین رنگ است ساخته شده فیلمی است که مضمون اصلی آن را رابطه دو دختر همجنسگرا تشکیل می دهد و بر خلاف برخی آثار که به شکلی پنهانی تر و در زیر لایه های مخفی تری به موضوع می پردازند وقاحتی کم نظیر در نمایش صحنه های ضد اخلاقی دارد و همین فیلم موفق می شود نخل طلای جشنواره کن را در سال 2013 نصیب خود کند. حرف این نیست که فیلم عاری از ارزشهای هنری و تکنیک های سینمایی است بلکه حرف بر سر این است که جشنواره فیلم کن ساختاری ایجاد کرده که پروسه ایده تا تولید تا حضور در جشنواره و حتی پخش را در برمی گیرد که همین ساختار باعث می شود فیلم زندگی ادل از هیات داورانی که استیون اسپیلبرگ ریاست آنرا بر عهده دارد نخل طلای بهترین فیلم را به خود اختصاص بدهد. جشنواره کن در واقع سیستمی را ایجاد کرده تا تبدیل به مدینه فاضله تمام فیلمسازان نسل جوان جهان شود و این سیستم دست پنهانی دارد که افکار و امور سینمای همه ملتها را مدیریت می کند و این بخشی از نظم نوینی است که فرهنگ و هنر اساسی ترین وجه آنرا تشکیل می دهد. بر خلاف تفکر غالب باید گفت که اعطای نخل طلا به فیلمها در جشنواره کن پروسه ای نیست یک شبه اتفاق بیافتد بلکه پروسه زمانی طولانی تری چون ایده در ذهن نویسنده فیلمنامه تا تولید و ساخت را در بر می گیرد و در روز موعود ترکیب هیات داوران نیز به گونه ای از سوی گردانندگان چیده می شود که میوه نهایی اثری باشد که باید باشد.