شوکران اومانیسم در کام "سقراط"

کدخبر: 1002494

در تئاتر "سقراط" مخاطب با فیلسوفی اومانیست و حتی مدرنیست و فمینیست مواجه است، فیلسوفی که دمخور روسپیان است و بیشتر به پیرمردی مجنون می‌نماید تا اندیشمندی فرهیخته

گروه فرهنگی خبرگزاری «نسیم»- اجرای نمایش سقراط پس از نزدیک به دو ماه و جذب تماشاگران بسیار بالاخره به پایان رسید. فیلسوفی که در ایران همواره مورد احترام عوام وخواص قرار گرفته و فرزانگان، نویسندگان و سرایندگان با نثار عناوین پر معنا و با شکوهی از قبیل پدر فلاسفه، حکیم حکما، حکیم الهی، سقراط زاهد، سقراط حکیم و ... به تعظیم و تکریمش پرداخته اند. همچنین در آثار خود اقوال و عقاید او را نقل کرده، و به تفسیر و تاویل آنها اهتمام ورزیده اند و بسیار کوشیده اند تا ساحت او را از هر نوع فساد عقیده و سوء رفتار منزه و پاک نگهدارند.

اما جالب آنجاست سقراط یکتاپرست در نمایشی که اجرای آن روز گذشته در تالار بزرگ وحدت پایان یافت متهم به این بود که خدایی جز عقل نمی شناسد و منتهای روشنفکری و آزاد اندیشی اش این است که از زنان شیطان صفت و جادوگر مانند «مدئا» طرفداری کند و روزمرگیهایش را با روسپیان بگذراند .

* وقتی سقراط دمخور بدکاره گان آتن می شود

در نمایش سقراط علاوه بر پافشاری مفرط بر فمینیسم در تناقضی آشکار زن خوب زن روسپی است که قابلیت رستگاری او از هر زن دیگری بیشتر است و این زن صلاحیت و استعداد به رستگاری رسیدن را دارد چرا که بر خلاف مردمان آتن آنگونه است که می نماید و چون فسادش علنی است و منافقانه نیست پس سرنوشت محتومش رستگاری است؛ سقراط هم بیش از اینکه با زن زحمتکش و خانه دار خودش ارتباط باطنی و روحی داشته باشد با زنان فاحشه دمخور است و با روسپیان همنشینی دارد .

سقراط در اقتباس نمایشی ایرانی اش مردی شوخ طبع و اباحه گراست که نسبیت گرایی در رفتار و گفتارش موج می زند و وقتش را به بازی و بطالت می گذراند تا نمایشی مفرح و شاد و دوست داشتنی به مخاطبانش ارائه دهد .

مخاطب با سقراطی اومانیست و حتی مدرنیست و فمینیست مواجه است گرچه کارگردان سعی کرده مقداری این مفاهیم متناقض با شخصیت سقراط را مقداری زیر لایه طنز و کنایه پنهان کند اما واقعیت این است که این مفاهیم در نمایش لبریز است و در بسیاری از موارد خیلی رو مطرح می شود .

دادگاه او را به خدا دانستن عقل متهم می کند و سقراط حاضر و ناظر درباره این اتهام فقط شوخ طبعی پیشه می کند گرچه رفتارش بیشتر اباحه گری پیرمردی مجنون را به نمایش می گذارد .

کارگردان در نمایش فاوست نیز به این سیاق متوسل شده بود و برای این همانی کردن مفاهیم نمایش با مدرنیسم و روح حاکم بر این پدیده یعنی اومانیسم به عنوان مثال از جامه های امروزین برای برخی کاراکترها استفاده کرده و برای متهم نشدن؛ دیالوگهای معنادار را بر زبان کاراکترهایی خاص جاری ساخته تا متهم به قصد و غرضی فرامتنی نشود گرچه از سیاق نمایش معلوم است که خیالش در جاسازی مفاهیم راحت بوده است چرا که تماشای مقامهای ارشد وزارت ارشاد اسلامی از این نمایش در طول اجرا و سکوت آنها موید همین ادعاست که معنایش در خوش بینانه ترین حالت عدم درک نشانه گذاریهای هنری از سوی مسئولان فرهنگی است .

البته مفاهیم خاص نمایش سقراط فقط به مضامین محتوایی آن محدود نشده و نوبت که به حرکات موزون دخترکان ایفاگر کاراکتر زنان بدکاره با همنوایی موسیقی تحریک آمیز که می رسد، مخاطب ناخودآگاه به یاد آیینهای غیرالهی در کتابها و مستندهایی با موضوع آیینهای سری می افتد و از این صراحت در جلوه گری باطل در یک تئاتر حیرت می کند.

نوک تیز تخطئه هنر ضد الهی که هالیوود پرچمداری آنرا بر عهده دارد امروز به سوی پیامبران الهی نشانه رفته و اینجا در ایران این رویکرد به دلیل محدودیتها با تحریف شخصیت نزدیک ترین فیلسوف یونانی به عقاید توحیدی دنبال می شود و البته این رویکردها اتفاقی نیست و از دلایل اصلی آن وادادن حوزه تئاتر به آبشخورهای اومانیستی در سپهر فرهنگ و هنر کشور طی مقاطع مختلف است .

ارسال نظر: