روایت شاهین باباپور از پدیده "بازیگران پاساژی"

گروه فرهنگی «نسیم»، کارگردان آثاری همچون "مجرد 40 ساله" و" حلقه های ازدواج" که فعالیت خود در سینما را به عنوان دستیار کارگردان " در سریال "پدرسالار" مرحوم "اکبر خواجویی" آغاز کرد، در گفت و گو با خبرگزاری"نسیم" درباره بازیگری و حواشی آن و وضعیت آموزش بازیگران در دانشگاه های هنر و موسسات خصوصی سخن گفت که در ادامه می خوانید .

نسیم: همیشه اشتیاق و میل در مردم از گذشته تا به امروز برای رورد به عرصه بازیگری و نقش آفرینی در سینما وتلویزیون وجود داشته است، مخصوصا در این دو دهه اخیر شاهد تلاش های بسیاری از جوانان برای ورود به این شاخه هنری بوده ایم، این علاقه سمبلیک و وصف ناپذیر را باید در کجا کشف کنیم؟

به نکته درستی اشاره کردید، متاسفانه در کشور ما از بقال و سوپر مارکت محل تا کسانی که تحصیلات آکادمیک دارند، میل به ظاهر شدن مقابل دوربین دارند که باید بابت آن تاسف خورد، چرا که در صورت حضور همه علاقه مندان به بازیگری در مقابل تصویر دیگر صنعت و اقتصادی برای کشور باقی نمی ماند. شاید خیلی از افراد بازیگری را شغلی راحت و آسان تلقی کنند، در صورتی که اصلا چنین چیزی وجود خارجی ندارد و در کشور ما بازیگرانی در رده الف قرار گرفتند، که خون دل های زیادی خوردند تا توانستد جایگاه خود را در سینما و تلویزیون تثبیت کنند و به درآمدزایی برسند .

در سینمای هالیوود صرف علاقه اشخاص به بازیگری نمی تواند تضمین کننده حضور آنها در این عرصه باشد. آنها برای خود ساز و کاری را فراهم می کنند و بازیگر پرورش می دهند، سپس از ستاره خود در سینما محافظت می کنند تا گردش اقتصادی سینمای شان با رکود اقتصادی مواجه نشود. حالا شما به وضعیت ورود و خروج بازیگران به سینمای ایران نگاه کنید، آیا چنین مسئله را مشاهده می کنید .

در دو دهه اخیر شاهد حضور دوطیف بازیگر در سینمای بودیم، طیف اول مربوط به جوانانی می شود که تحصیلات آکادمیک بازیگری را در دانشگاه های هنر و موسسات خصوصی فرا گرفته اند و همه قواعد و تئوری ها را یاد می گرفتند ولی از نظر تجربی تقریبا ناکارآمد هستند که به نظرم این ضعف به همان دانشگاه و موسسات برمی گردد که نتوانستند فرصتی را برای این جوانان مهیا کنند تا خود را محک بزنند .

بازیگرانی که تقبل هزینه تولید را تقبل می کنند

اما دسته دوم کسانی هستند که صرف یک چهره مطلوب و وضعیت مالی مساعد شرایط برای نقش آفرینی به خصوص در سینما برایشان همواره شده که خاصیت حضور این افراد تقبل بخشی از هزینه ساخت و تولید پروژه مربوطه بود که باید نام این عزیزان علاقه مند را بازیگران "پاساژی" عنوان کرد. به دلیل اینکه تهیه کنند گان، کارگردان و گروه کارگردانی در خیابان "ایران زمین" و پاساژ های همچون "میلاد نور" و "تیراژه" به دنبال کشف این استعداد های پولدار گام بر می دارد. این مسئله شأن ومنزلت جایگاه بازیگر وهنرمند را به قدری رو به افول کشانده که ستاره های سینما به ندرت می توانند، صرف حضور خودشان در یک فیلم، فروش آن اثر را به سودآوردی برسانند. در حال حاضر تنها اسم "رضا عطاران" خیال تهیه کننده و سرمایه گذار را جهت بازگشت هزینه های مالی آسوده می کند .

نسیم: حضور افرادی در مقام بازیگر که به صرف داشتن پول وادر این عرصه می شوند چه تبعاتی را می تواند برای سینما و تلویزیون به بار بیاورد؟

دیگر کنترل این مسئله در سینمای کار بسیار سخت و پیچیده ای شده است. تهیه کننده بازیگر بی استعداد را که در زندگی خود با یک دوربین روبه رو نشده به پشت صحنه فیلم خود می آورد، از ماشین و منزل وی یا پدرش به بهترین شکل ممکن استفاده می کند.

سینما از عدم مدیریت فرهنگی مناسب لطمه می بیند

بخشی از هزینه فیلم را در جیب یا حساب بانکی خود ذخیره می کند و اسم آن را مدیریت هزینه می گذارد که تنها ما فیلمسازان چوب این تصمیم ها را می خوریم و خواهیم خورد، چرا که گویی در پادگان های نظامی مشغول به کار هستیم و باید به او راه رفتن، حس گرفتن و خیلی از مسائل نظیر آن را آموزش بدهیم، سینمای ما از عدم مدیریت صحیح فرهنگی در تمامی مراحل ساخت و تولید تا انتخاب بازیگر و نمایش عمومی آثار ضررهای بسیاری دیده است، منتها برای عده ای این اتفاق ها ذره ای اهمیت ندارد.کرکره کیفیت آثار سینمای ایران اینگونه به زیر صفر می رسد، چرا که تلاش های من کارگردان هم برای آموزش بازیگری به فرد مورد نظر نتیجه وخروجی مثبتی در پی نخواهد داشت .

در کشور آذربایجان دانشجویی که فارغ التحصیل بازیگری می شود دارای حقوق ثابت از دولت است ولی در کشور ما خوشبختانه یا متاسفانه چنین چیزی وجود ندارد، بازیگر آذربایجانی جدا از حقوق ثابتی که دریافت می کند، اگر در تئاتر و فیلم دیگری نقش آفرینی کند، دولت فعالیت وی را به عنوان اضافه کار محسوب می کند و تماما هزینه ها را به حساب بانکی آنها واریز می کند .

علاقه طیف زیادی به بازیگری خیلی سطحی است

جامعه رسانه سینمایی هم در مواجه باعلاقه مردم به بازیگری خاطراتی تعریف می کنند که واقعا آزار دهنده است، تقریبا علاقه طیف زیادی به بازیگری خیلی سطحی است، به طوری که مشاهده می کنیم این شیفتگان اسم مشهور ترین بازیگرهای سینما وتلویزیون را هم بلد نیستند نام ببرند.

آنقدر در ارتباط با این نکته خاطره های شیرین دارم که قابلیت ساخت یک اثر سینمایی را در دل خود گنجانده اند. یک بار خانمی جوان من را با "داریوش بابائیان" تهیه کننده نامی سینما اشتباه گرفته بود یا "مجید صالحی" تعریف می کرد که فردی وی را "امیر جعفری" صدا می کرد و خیلی جالب است که وقتی ما به این عزیزان می گوییم که من فلانی نیستم خیلی راحت و ریلکس به گفتگوی خود با ما ادامه می دهند و بعد از آن داعیه دارعلاقه بی پایان خودشان، فرزند و همسرشان به ما می شوند، برخی مسائل این چنینی کام آدم را تلخ می کند .

نسیم: اگر به صورت کلی بخواهیم درباره بازیگری در سینمای ایران پس از انقلاب و بعد از آن صحبت کنیم، جایگاه بازیگران زن در کدام برهه زمانی در نقطه مطلوب یا ایده ال قرار می گیرد؟

درسینمای قبل از انقلاب، فیلمفارسی ها در رقص و آواز وکاباره ها برنامه ریزی در فیلم ها گنجانده می شدند که سبک و سیاق خاصی در بازیگری در آن مشاهده نمی کردیم، در این دوران روابط زن ومرد به هم نزدیک بود چون حکومت وقت به این مسئله حساسیت نشان نمی داد و به نوعی تمامی روابط عادی بود و بازیگران هم در این سینما راحت مشغول فعالیت بودند و به آن صورت بازیگر زن شاخصی در سینما وجود نداشت، امتیاز چهره مطلوب بازیگر زن در سینما نقش زیادی داشت.

اما زمانی که به انقلاب اسلامی سال 1357 برخورد کردیم در ابتدا سینما در آستانه محوشدن قرار داشت که خوشبختانه برخی از مسئولان وقت از بروز چنین مسئله ای جلوگیری کردند. پس ازجنگ تحمیلی تقریبا برخی از مسائل ناهنجاریهای پیش از انقلاب مجدد به سینما ورود پیدا کردند که شاید بخش اعظمی ازناهنجاری های آن سالها تا زمان فعلی مربوط شده به استفاده های غیر اخلاقی برخی از عوامل فیلم از دخترانی که در پشت صحنه این آثار حضور بهم می رسانند،

برخی از دختران علاقه مند به این حرفه همه جوره تن به درخواست عوامل می دادند از بحث مسائل غیراخلاقی تا واریز وجه به حساب آقای کارگردان یا تهیه کننده بگیر تا دیگر مزایایی که با حضور دختر جوان مربوط نصیب آقای فیلمساز می شد .

بازیگران زنی که سلامت اخلاقی خود را حفظ کرده اند بسیارند

هرچند که در همین سالها شاهد حضور بازیگران زن توانمند زیادی هم بوده ایم که کوچک ترین مسئله غیر اخلاقی برایشان رخ نداده است و به سلامت کاری خود می اندیشید و به بسیاری از اصول اخلاقی پایبند هستند ولی از دهه 40 تا به امروز حضور زنان در سینما فراز و نشیب های مخصوص به خودش را داشته است .

4 واحد پدرسوختگی به هنرآموزان یاد می دهم / در سودای شوهر آپشن دار در سینما

نسیم: شما در جرگه فیلمسازانی محسوب می شوید که مدرس رشته بازیگری و کارگردانی هم هستید، به غیر از آموزش تئوری های لازم برای بازیگری به دانشجویان، به عنوان مثال چه نکاتی را جهت سلامتی شغلی خود و برخورد با موقعیت های خاص به شاگردان دختر خود توصیه می کنید :

(خنده) 4 واحد پدرسوختگی یادشان می دهم. فارغ از شوخی در مدیوم بازیگری باید خیلی از مسائل را در زمره کاری خود قرار بدهند. باید به خیلی از مقوله ها توجه کنند و ترفندهای منحصر به فردی برای نقش آفرینی درآثار سینمایی لحاظ کنند تا در حرفه بازیگری به جایگاه خوبی برسند .

نسیم: در این سالها شاهد علاقه زیادی از سمت دختران جوان برای حضور درسینما بوده ایم، این همه شوق و هزینه برای کسانی که حتی به لحاظ مالی وضعیت خیلی خوبی دارند،مقداری تامل برانگیز است :

این مسئله را باید از چندین زاویه بررسی کرد، لذا عموم مردم تصور می کنند که همه جامعه بازیگری از وضعیت بسیار خوبی بهره می برند، در صورتی که این مسئله تنها شامل یک بخش کوچک از صنف بازیگری می شود، به عنوان مثال برخی از دختران تصور می کنند با حضور در سینما شوهر آپشن دار نصیب شان می شود که البته در حال حاضر نمونه هایی از آن را تماشا می کنیم و برخی دیگر هم چون به لحاظ عاطفی در زندگی خود دچار خلا های هستند، با حضور و دیده شدن در سینما می خواهند، برای دیگران کری بخوانند. در هر حال افراد انگیزه های متفاوتی برای حضور در سینما در سر خود پرورش می دهند .

نسیم: به عنوان سوال آخر، در سال های گذشته ورود در عرصه دانشگاهی آکادمیک بسیار سخت قلمداد می شد، ولی امروز با وجود دانشگاه های هنر "علمی کاربردی" و موسسات آموزشی خصوصی به نظر می رسد، شرایط مقداری متفاوت شده و کسانی که شوق بازیگری دارند به راحتی در صندلی کلاس های دولتی و خصوصی می نشینند، به نظر شما سینمای امروز کشورمان به لحاظ کمیت ظرفیت اشتغالزایی برای فارغ التحصیلان این رشته را دارد؟

دقیقا، انگشت خود را روی درست ترین نقطه ناهنجاری سینما گذاشتید. زمانی که تولیدات سینمایی ما به لحاظ محتوایی سه رقمی نمی شود، به چه علت در تهران باید با کثرت این آموزشگاه ها روبه رو شویم، ای کاش این موسسات تنها به توشه مالی خود فکر نکنند و به عاقبت فارغ التحصیلان این رشته هم اندکی اهمیت بدهند. کما اینکه بخش عمده ای از افراد که نمی توانند به جایگاهی که خودشان برای آینده شان در بازیگری ترسیم کردند، دست پیدا کنند، دچار بی رغبتی و سرخوردگی می شوند و جامعه هم خیلی قشنگ این جوانان را تنها می گذارد که می تواند عواقب بدی داشته باشد. امیدوارم مسئولان مربوطه از این مسائل به سادگی عبور نکنند .

گفتگو : مسعود احمدی