معصومیت از دست رفته "سینمای کودک"

گروه فرهنگی خبرگزاری «نسیم»، جواد محرمی- سینمای کودک و نوجوان پس از طی دوره ای طلایی در دهه 60 خورشیدی در سراشیبی رکود غلطید. دوره ای که فیلمسازانی مانند کیومرث پوراحمد، عباس کیارستمی، محمد علی طالبی، ابوالفضل جلیلی، مرضیه برومند، مجید مجیدی و تنی چند از فیلمسازهای جویای نام دیگر بهترین و ماندگارترین آثار سینمای کودک تاریخ سینمای ایران را جلوی دوربین بردند و بخش قابل توجهی از خاطرات کودکی نسل امروز را به آثار خود اختصاص دادند.

مجیدی با بدوک، جلیلی با گال، پور احمد با بی بی چلچله، کیارستمی با مشق شب و خانه دوست کجاست ، طالبی با تیک تاک بخشی از پاکی و صفای کودکی های ما را به روی پرده می بردند.

دوره ای که حتی بسیاری از سریالهای تلوزیونی پر مخاطب و جذاب مانند گل پامچال نیز بر اساس شخصیتهای کودک ساخته می شد.

سینمای کودک دهه 60 شاید تحت تاثیر فضای معنوی آن سالها که روحیه ازخودگذشتگی، ایثار و امید به آینده و تحول در آغاز یک دوره گذار انقلابی به شدت فراگیر بود ساخته می شد و فصل مشترک همه آنها جریان داشتتن پاکی و معصومیت بود.

حالا و در میانه دهه 90، سینمای کودک به هیچ وجه رنگ و بوی کودکی نمی دهد. مضامین، شخصیتها، بازیگرها، قصه ها فضاسازی ها چنگی به دل نمی زند.

بیست و نهمین جشنواره بین المللی فیلم کودک هم اکنون با دبیری علیرضا شجاع نوری در شهر همدان در حال برگزاری است که از مواضع و سخنان تعدادی از برگزارکنندگان و میهمانان این جشنواره می توان برآیندی از وضعیت سینمای کودک حال حاضر به دست آورد.

«نسیم» تعدادی از مهمترین عبارات آخرین نشست از سلسله گفت و گوهای صمیمانه بیست و نهمین جشنواره بین المللی فیلم های نوجوانان همدان که به گفت و گوی فیلمسازان دیروز و امروز سینمای کودکان و نوجوانان اختصاص داشت را فهرست وار انتخاب کرده که در نوع خود جالب و قابل تامل است.

این نشست با حضور مرضیه برومند، حمید جبلی، غلامرضا رمضانی، علیرضا شجاع نوری، علیرضا تابش، وحید نیکخواه آزاد و امیر حسین موسوی بازیگر نوجوان فیلم «هورا» و تعدادی از فیلمسازان جشنواره و المپیادی در سالن کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همدان برگزار شد .

حال بدی پیدا کردم و دچار یأس شدم

وحید نیکخواه آزاد : سربسته می گویم از میان ١٤ فیلم سینمایی ، ١٢ فیلم از آنها درباره کودکان یتیم بود که تقریبا داستان همگی در مناطق دور افتاده شکل می گرفت. ٩٠ درصد آنها با لانگ شات هایی بود که نماهای طولانی و خسته کننده به مخاطب می داد. تقریبا همه آنها پسر محور و دختران و زنان در حاشیه بودند .

در شرایطی که مجبور به دیدن همه این فیلم ها در کنار هم شدم، حال بدی پیدا کردم و دچار یأس شدم. سینما باید جنسش جور و متنوع باشد .

بیشتر این فیلم ها در روستا و با محوریت فقر و فلاکت و تنگدستی بود

جبلی: ا ین در حالی بود که ٣ فیلم در یک روستا و با پرسوناژهای ثابت روایت می شد. بیشتر این فیلم ها در روستا و با محوریت فقر و فلاکت و تنگدستی بود .

روحیه ناامید کننده آثار احتمالا به دلیل نگاه به جشنواره های خارجی است

برومند : با این وضعیت من نگران آینده سینما هستم چرا که ما موظفیم با انجام دادن کار فرهنگی بارقه های امید را در دل مردم بتابانیم اما در عمل این اتفاق در سینمای کودک نمی افتد البته بخشی از ان هم به روحیه خسته و ناامیدی و سیاهی خود جامعه بر می گردد. در این میان برای اقتصاد سینما هم باید کاری انجام دهیم .

این روحیه حاکم بر فیلم ها متاسفانه و خدای نکرده شاید ناشی از میل به حضور در جشنواره های بین المللی باشد که صرفا به آنجا راه پیدا کنند .

نیکخواه آزاد: امسال شاهد آن هستیم که قریب به اتفاق این فیلم ها ساخته فیلم کارگردانان تازه کار است هستند و کارگردانان با سابقه ای که در حوزه سینمای کودک تجربیات بسیاری داشته اند، آثاری ارائه نداده اند و اثری در این میان ندارند .

جبلی: یک کلیشه کلی بر ذهن فیلمسازان حاکم شده است

جبلی: این آثار نوجوان را به جای به فکر واداشتن، خسته می کرد. در این صورت این فیلم ها برای بزرگترها می تواند جذاب باشد. بس سهم نوجوان در این میان چیست؟

همه ما انسان های متفاوتی هستیم و قرار نیست یک شکل شویم بیشتر فیلم هایی که ما برای داوری مشاهده کردیم، گویی از روی هم ساخته و کلیشه کلی بر ذهن فیلمسازان حاکم شده است .

برومند: شخصیت در بیشتر آنها یک فرد است

برومند: امسال تنها سالی بود که فیلم ها بدون سفارش فارابی و با حمایت بخش خصوصی ساخته شده و تهیه کننده دارند.

به نظرم سطح فیلم ها امسال بالاتر از سال گذشته است اما نگاه هایشان مشکل دارد .

چرا باید کودک محکوم به دیدن چنین فیلم هایی شود

برومند: شخصیت در بیشتر آثار یک فرد است. فیلمنامه کشش لازم را برای تبدیل شدن به فیلم بلند ندارد و به درد فیلم کوتاه می خورد. سوژه بی دلیل کش می آید و بزرگسالان را هم خسته می کند چه رسد به نوجوان. چرا باید او محکوم به دیدن چنین فیلم هایی شود و در نهایت انتظار داشته باشیم که از سینما هم خسته و دلزده نشود .

تابش: قرار است بر روی تکراری بودن سوژه ها سخت گیری شود

مهرداد غفارزاده کارگردان فیلم "دریا و ماهی پرنده" : ایراد به کسانی وارد است که این فیلمنامه ها را از بالا تصویب و حمایت می کنند.

تابش (رئیس بنیاد سینمایی فارابی): شورای راهبری سینمای کودک و نوجوان تشکیل شده است و با دعوت از آقای ایل بیگی همین دغدغه ها مطرح و قرار بر این شد که بر روی تکراری بودن سوژه ها سخت گیری و اولویت ها تعیین شود . اگر در این میان موازی کاری پیش آمد، باید با تعامل حل شود .

رمضانی: سینمای کودک بی پدر مادر نیست. در واقع این فیلمسازان هستند که بی پدر و مادر و بدون متولی هستند. به این معنا که فیلمساز یک سال تلاش می کند فیلمی بسازد تا به جشنواره ای برود و بعد خروجی جشنواره این است که تصمیم گرفته شود یک سری از فیلم ها مورد توجه قرار نگیرد .

اگر من به عنوان یک کارگردان بخواهم فیلم کودک بسازم ، باید فیلمی را ارائه دهم که رنگ و لعاب داشته باشد و این یعنی نیاز به هزینه بسیار. کل فیلم های جشنواره امسال روی هم رفته با ٣ میلیارد تومان هزینه، ساخته شده است.

فیلمسازان جوان تصور می کنند راه ورود به سینما، ساخت فیلم کودک است و می توانند با یک بازیگر کودک و بودجه ای فیلمسازی موفق و مطرح در این سینما باشند .

شورای راهبردی باید روح بهاری بدمد

نیکخواه آزاد : این فیلم ها نه اکران مفصل می شود نه کودکان و نوجوانان آنها را می بییند .

همه این فیلم های شبیه به هم که مخاطبی هم ندارند در عین حال به حیات طبیعی خود دست پیدا کرده و ادامه مسیر می‌دهند

در سینمای کودک امروز تهیه‌کننده حرفه ای نداریم

جبلی: در سینمای کودک امروز تهیه‌کننده حرفه ای نداریم و فیلمسازان خود با سرمایه شان فیلم می سازند.

بسیاری از این فیلم ها فاقد استاندارد اولیه است و استاندارد سینمایی ندارد.

نیکخواه ازاد : فیلمسازان معتقدند به دلیل نبود اکران، برای جشنواره فیلم بسازند .

سینمایی که تبدیل به دستگرمی شده

برومند: به نظر می رسد سینمای کودک امروز برای فیلمساز تبدیل به اتود زدن و دستگرمی شده است.

وی خطاب به فیلمسازان جوان گفت: شماها نخبگان مملکت هستید، اما باید مراقب روح و روان مردم باشید و به آنها امید دهید.

حتی فیلم هایی با موضوعات تلخ را در پایان امیدوارانه بسازید و به کودکان و نوجوانان رحم کنید .

شجاع نوری: مشکل اصلی این است که فیلمسازان بی هدف فیلم می سازند و صرفا دنبال کار می گردند .

نیکخواه: جشنواره تنها ویترینی از محصولات سال گذشته ماست وبه این امر خیلی پرداخته نمی شود که سال اینده قرار است فیلمسازان چه کنند .

برومند: ب ی رودربایستی باید گفت ما امروز فیلم خوبی در سینمای کودک و نوجوان نداریم معتقدم حتی ما فیلمسازان نسل گذشته هم همچنان درباره این سینما دچار توهم هستیم .

جبلی: کم بودن بودجه دلیلی برای بد بودن فیلم نیست اما چرا همه این فیلم ها باید سینمایی باشد . می توان با این سرمایه فیلم هایی کوتاهی ساخت اما همه می خواهند با قصه کوتاه و بودجه کم فیلم بلند بسازند. کیارستمی و تقوایی هم فیلم‌های کوتاه بسیار ارزشمندی در سینمای کودک ساخته اند .

شجاع نوری : متاسفانه تهیه کنندگان حرفه ای رفتند و انهایی امده اند که صرف بول دراودرن کار می کنند و فکر فروش هستند .

از تکرار فیلم های گذشته مان حالم به هم می خورد

برومند: ما درباره بینندگان مسئولیم. خودم به شخصه سال هاست که خجالت می کشم و خودم از تکرار فیلم های گذشته مان حالم به هم می خورد و می گویم دیگر نوبت شما فیلمسازان جوان است اما در واقعیت همچنان تقاضا برای فیام های گذشته ما وجود دارد و مخاطبان ما را مثل سابق می خواهد و درباره کارهای جدید ما هم ریسک نمی کنند. من سال ها به ساخت شهر موش ها با وجود داشتن تهیه کنندگانی که حاضر بودند این کار را بسازند، تن ندادم .

ابتدا باید ثابت شود که شما فیلمسازان جوان قابلیت ساخت فیلم را دارید.

مشکل ما این است که امثال کامبوزیا پرتوی دیگر فیلم نساختند .

نباید شخصیت نوجوان دچار ذلت در فیلم باشد

نیکخواه آزاد: تصور اشتباه این است که اگر نوجوان زیادی قهرمان شود، این فیلم وجوه رئالیستی خود را از دست می دهد.

بزرگترین مشکل فیلمسازان این حوزه این است که اصلا به انباشتگی قصه و کشش داستان توجه نمی کنند و فکر می کنند فقط باید زندگی واقعی یکی نوجوان را نشان دهند .