شش خطر خلافت یزید در بیان علامه امینی که به شناخت چرایی قیام حسینی کمک میکند
حماسه حسینی در "الغدیر"/۲- «نسیم» در یادداشتی ضمن بررسی توجه ویژه علامه امینی به "عدالت" در تحلیل اقدامات حاکمان، به بیان خطرات خلافت یزید از نظر این عالم بزرگ میپردازد
گروه فرهنگی «نسیم»؛ کامیار صداقت ثمرحسینی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی طی چند یادداشت که به مناسبت فرا رسیدن ایام محرم در اختیار «نسیم» قرار داده است به بررسی حماسه حسینی در کتاب ارزشمند الغدیر اثر علامه عبدالحسین امینی پرداخته است. وی در شماره دوم این یادداشتها به طور مشخص به مسئله " خطر خلافت یزید " می پردازد.
خطر خلافت یزید علّامه عبدالحسین امینی در تحلیل اقدامات حاکمان، توجه ویژهای به «عدالت» دارد. این موضوع را هم در کتاب «شهداء الفضیلة» و هم در «الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب» مورد توجه قرار داده است. مفهوم عدالت در نزد او با تقوای الهی و حقخواهی آمیخته است. برای مثال، علّامه امینی در ذیل تحقیقِ جامعی که دربارة «قیس بن سعد» از انصار و صحابة رسولالله (صلیالله علیه و آله) و رئیس قبیلة خزرج که از ارادتمندان به امام علی (علیهالسلام) بود، برترین بندگان خدا را واجد ویژگیهای زیر معرفی میکند: 1. پیشوای عادل هدایت یافته 2. که مردم را به راه راست هدایت کند 3. سنتهای نیک را به پا دارد و بدعتها و گمراهیها را از میان بردارد.
از دید او بدترین مردمان نزد پروردگار پیشوائى است که خود ستمکار باشد و مردم نیز به سبب او گمراه شوند. علّامه امینی «قیس بن سعد» را الگویی معنوی برای امت در برابر «عمرو بن عاص» الگویی برای دنیاپرستان میداند و تأکید دارد که انسان تا زمانی که قادر به تغییر امور جهت بسط عدالت و برپایی سنتهای اسلام است، مکلّف به قیام است و در غیر این صورت باید از همراهی با ظالم بپرهیزد؛ چنانکه قیس بن سعد با تمام توان برای اعتلای کلمه حق و زدودن پلیدیهای باطل و اصلاح مفاسد و درهم شکستن شوکت و شکوه متجاوزین به حریم دین کوشید و آنگاه که از اصلاح امت و اثربخشی دعوت آنان بهسوی حق ناامید شد، خانهنشین شد و باقی عمر خود را در شهر مدینه منوره، با عزت و شرف به عبادت پروردگار گذرانید تا اینکه از دنیا رفت. (امینی، 1416: 2/144)
امّا هنگامی نیز فرامیرسد که قیام واجب است و دیگر نمیتوان خود را به کناری کشید و به عدمِ همکاری با ظالم بسنده کرد. اینچنین علّامه امینی به تحلیل واقعة کربلا میپردازد و در بیان خطر خلافت یزید برای اسلام و مسلمین به شش مورد اشاره میکند که توجه به آنها راهنمای خوبی جهت شناخت چرایی قیام حسینی در اندیشه علّامه امینی است: (همان: 3 / 366)
1. از خطرات خلافت یزید، خطر انحراف نسلی است که پیامبر اکرم (ص) را درک نکرده است و گمان میکند که فسق و جور یزید همان سنت رسول خدا (ص) است درحالیکه این فرد، خلیفه پدرش بوده نه خلیفه پیامبر خدا (ص).
2. در خلافت یزید و امثال او، عدهای نیز که اهل شهوات دنیایی هستند، بنا بر قاعده «الناس على دین ملوکهم» مجال ظهور مییابند و مفاسد و بدعتها افزونى مىیابد و اعمال زشت رو به گسترش گذارده، از هر فسق و فجورى به دیگر اشکال جدیدش راه مىیابند.
3. عدهای نیز هرچند مظاهر ننگین چنین خلافتی را نمیپذیرند، ولی به دلیل از میان رفتن مظاهر دینی، یا سرگردان و متحیر در انتخاب راه میمانند و یا بیاراده، تسلیم گمراهى جاهلیت اول مىشوند.
4. هر ملتى که حاکمان و مدیران آن گرفتار بیبندوباری و فسق و فجور شوند، طبعاً قادر به رسیدگى به امور اجتماعى و مسائل ادارى مملکت نخواهند بود و ازآنجاییکه قادر به مبارزه با هرجومرج و فساد داخلى و نابسامانی حاصل از آن نیستند، وضعیتی پیش میآید که بیگانگان را به طمع میافتند و آنها را شکار میکنند.
5. بهرغم جهانشمولی اسلام، فساد و ظلم و شهوترانیهای خلیفه مانع بزرگى بر راه تکامل اسلام و نفوذ آن در میان بیگانگان میشود.
6. نیز گفتار و کردار فجیع بنیامیه که بر نیت سوءشان نسبت به اسلام و مسلمین، حکایت مىکند، به موارد پیشین اضافه میشود.
منبع: امینی، عبدالحسین، 1416ه.ق. الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب. قم مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة.