دستاورد دولت تدبیر و امید برای سینمای اجتماعی کشور چه بوده است؟
چند روز پیش بود که وزیر ارشاد پرداخت به معضلات اجتماعی را در سینما منصفانه توصیف کرد، سینمایی که از نگاه گاردین محتوایی مملو از خیانت، اعتیاد، بارداری و روابط جنسی است.
به گزارش خبرنگار فرهنگی « نسیم آنلاین »، چند روز پیش بود که علی جنتی، وزیر ارشاد در جلسه با حجت الله ایوبی رییس سازمان سینمایی درباره سینمای اجتماعی کشور گفت: «پرداخت منصفانه به مسائل و معضلات اجتماعی از کارکردهای مهم سینما است و فیلمسازان کشورمان به این مهم اهتمام دارند . »
این صحبت ها در حالی مطرح می شود که بسیاری از فیلمسازان حتی کارگردانان آثار با ژانر اجتماعی هم معتقدند هنوز نتوانستند در مجموع در تولید آثار سینمایی به سمت سیاه نمایی و تلخی نروند و سینمای اجتماعی بعد از گذشت 3 دهه از پیروزی انقلاب اسلامی به پختگی لازم برای نشان دادن همه واقعیت های جامعه نرسیده و وقتی صحبت از سینمای اجتماعی در کشور می شود، بیشتر افراد جامعه به یاد فیلم های تلخ و سیاه با موضوعات فقر، فحشاء، خیانت، اعتیاد و .... میفتند.
در حالی که سینمای اجتماعی موضوعات مختلف اجتماع خود را شامل می شود، ولی این ژانر از سینما در کشور ما تنها به سراغ موضوعاتی عنوان شده رفته و از مابقی موضوعات که در روز در کشور ما رخ می دهد، غافل مانده است. به عبارت دیگر سینمای اجتماعی ایران در برهه ای به سراغ روابط نوجوانان و جوانان رفت و در برهه ای دیگر مشکلات و سختی های زندگی زناشویی را مدنظر قرار دارد و در چند سال اخیر نیز مسئله فرزندآوری و مشکلات زوجین در این خصوص و حتی خیانت های زوجین به یکدیگر دستمایه ساخت اکثریت آثار اجتماعی قرار گرفته است و می توان گفت اکثر کارهایی که با این موضوعات ساخته شده نیز به نوعی جزو آثار سیاه و تلخ سینمای اجتماعی بوده اند.
سینمای اجتماعی کشور از لحاظ فنی و محتوایی ضعف بنیادین دارددکتر تقی آزاد ارمکی، جامعه شناس ایرانی در گفتگویی با تسنیم درباره سینمای اجتماعی گفت: سینمای اجتماعی که باید به تصویر واقعیت اجتماعی بپردازد تا از این طریق بر جامعه و نیروهای اجتماعی اثرگذاری داشته باشد دچار تعارضات درونی مفهومی و روشی و فهمی شده و بیشتر سیاست زده شده است. این سینما اولین مشکلش ناتوانی در ورود به مسائل اجتماعی و ارائه تصویری از آنها می باشد . سینمای اجتماعی از ضعف بنیادین به لحاظ فنی و محتوایی برخوردار است
وی معتقد است: سینمای اجتماعی ایران اصلا آرمانی نبوده است. بیشتر می توان آن را تخیلی و وهمی دانست تا آرمانی. اگر سینمای اجتماعی ایران ارمانی بود که خوب بود و می توانست حادثه فرهنگی تولید کند. اصلا این طور نیست. این ژانر از سینما در ایران اصلا هویت ندارد و آتچه که از آن باقی مانده کلیشه ای شبه حوزه سیاسی و مطبوعاتی و رسانه ای است.
از سوی دیگر برخی فیلمسازان درباره وضعیت کنونی سینمای اجتماعی معتقدند که باید برای فیلمسازان دوره های آموزشی درباره ریشه یابی مسائل اجتماعی گذاشته شود و حتی حضور کارشناسان مختلف اجتماعی در ساخت فیلم ها نیز به یک مسئله اجباری تبدیل شود.
شیخ طادی در این زمینه در گفتگو با خبرنگار ما می گوید: متاسفانه سینمای ما با رشته های مختلف علوم انسانی از جمله جامعه شناسی، جرم شناسی، روانشناسی و .... آشتی نکرده و در تولید هیچ کدام از آثار سینمایی مشاوره خانواده حضور ندارد، حتی برای فیلمسازان اردوهای اجتماعی برگزار نمی شود و به همین دلیل فیلمسازان اصلا مسائل اجتماعی را ریشه یابی نمی کنند.
همه فیلمسازان تصور میکنند فیلم اجتماعی هشداردهنده میسازندوی با بیان اینکه دستگاه های مختلف کشور سینما را جدی نمی گیرند و فیلمسازان را در مسائل مختلف دخیل نمی کنند، افزود: ما در مسائل اجتماعی نظر جمعی دقیق و کارشناسی نداریم و به همین دلیل می بینیم که هر فیلمساز تصور می کند که اثر اجتماعی مفید و هشدار دهنده ساخته است؛ در حالی که در عمل می بینیم که نه تنها مردم به سینماها نمی روند، بلکه آمار بزهکاری هم افزایش داشته است.
شیخ طادی خاطر نشان کرد: هیچ نماینده ای از حوزه های مختلف علوم اجتماعی از جرم شناسی گرفته تا روانشناسی در تشکیلات صدور پروانه ساخت و پروانه نمایش و حتی اتاق فکر وزارت ارشاد حضور ندارند، البته در دفاتر تولید سینمایی هم چنین کارشناسانی نداریم؛ البته ممکن است تهیه کننده ای شخصا دغدغه روانشناسی و تاثیرات ساخت اثرش در جامعه را داشته باشد و به همین دلیل بتواند اثر خود را مدیریت کند.
گاردین؛ جشنواره فیلم فجر سی و سوم محتوایی مملو از خیانت، اعتیاد، بارداری و روابط جنسی داشتیکی دیگر از نکاتی که باید به آن توجه داشت، سینمای امید است؛ شعاری که بیش از دو سال از مطرح شدن آن از سوی حجت الله ایوبی، رئیس سازمان سینمایی کشور می گذرد، ولی باز هم به اذعان سینماگران نه تنها سیاست های کلی برای تحقق آن تدوین نشده بلکه بسترهای لازم هم برای اجرایی شدن آن وجود ندارد. شعاری که شاید بتوان گفت اولین بستر برای تحقق آن همان سینمای اجتماعی است، ولی نه تنها تا الان این مهم محقق نشده است، بلکه مسئولان تنها به تکرار این شعار بسنده کرده اند. از سوی دیگر هنوز بعد از گذشت نزدیک به 3 سال از عمر دولت یازدهم، مسئولان فرهنگی کشور جایگاه سینمای اجتماعی را در کشور مشخص نکرده و حتی سیاستی نیز برای ادامه راه فیلمسازان این ژانر ندارد.
علاوه بر آن بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم بیشتر آثار ساخته شده در ژانر اجتماعی به موضوعات مانند خیانت، ترس، فرزندآوری پرداخته اند به گونه ای که سال گذشته گاردین، پس از پایان جشنواره فیلم فجر سی و دوم در گزارشی نوشت: «اغلب آثار سینمایی در این دوره، محتوایی مملو از خیانت، اعتیاد، بارداری و روابط جنسی دارند که بیشتر دارای جذابیتهای جذب گیشه است تا جذابیتهای فاخر هنری. فیلم زمانی برای عاشقی اثر علیرضا رئیسیان با بازی لیلا حاتمی، داستان دیگری درباره خیانت و بارداری ناخواسته است. فیلم پرحرف و حدیث خانه دختر هم خط داستانی جنجالی درباره مسائل ناموسی دارد... فیلم ابری با احتمال بارش اسیدی احتمالاً اولین فیلم ایرانی است که در آن استعمال ماری جوانا نمایش داده می شود. عصر یخبندان هم یکی دیگر از فیلم های هیجان انگیز این جشنواره است که خط داستانی آن مملو از مضامینی چون خیانت، مواد مخدر و خودروهای لوکس است که هیچ یک از اینها انتظارات ما از جشنواره فیلم فجر را برآورده نمیکنند . »
با تمامی این گفته ها باید دید که قرار است علی جنتی در یک سال و نیم باقی مانده از دوران تصدی اش بر مسند وزارت ارشاد، می خواهد همان سیاست های گذشته را در حوزه سینمای اجتماعی پیگیری کند یا واقعا سینمای اجتماعی کشور به سمت پرداخت منصفانه از معضلات و مشکلات اجتماعی خواهد رفت.