گزارش «نسیم آنلاین» از وضعیت فعلی تئاتر؛
نامگذاریها هم رمقی به جان خسته تئاتر نداد
زمانی این پیام ها دلگرم کننده است که در کنار اینکه آقای وزیر امسال را سال تئاتر نام گذاری می کنند برای این حوزه برنامه ریزی اقتصادی هم داشته باشند نه اینکه گروه ها فقیرتر و بی پول تر از سال های قبل شوند و وضع به صورتی باشد که حتی طلب های آنها را هم پرداخت نکنند.
به گزارش خبرنگار « نسیم آنلاین »، سال گذشته توسط علی جنتی وزیر ارشاد و معاون هنری او علی مرادخانی به نام تئاتر نامگذاری شد. هدف آنها این بود که با نامگذاری آن سال به نام رشته هنری چون تئاتر توجه بیشتری به این هنر کرده و از جنبه های مختلف و گوناگون مشکلات و مسائلی را که اهالی هنرهای نمایشی با آن دست به گریبان هستند را برطرف کنند؛ چند ماهی از سال 95 نگذشته بود که مسئولان ارشاد اعلام کردند امسال نیز سال تئاتر است.
ولی طی این دو سال تا چه حد به تئاتر این هنر پایه ای نمایشی بها داده شده است؟ ایرج راد مدیرعامل سابق خانه تئاتر، در پاسخ این سوال به خبرنگار «نسیم آنلاین» می گوید: درست است که سال 94 به عنوان سال تئاتر نام گذاری شده بود اما من در یک جلسهای در حضور خود آقای جنتی هم عرض کردم که در این سال چه مشکلاتی را تئاتر کشور پیش روی خود داشت. بر این اساس هم بود که ایشان هم به این دلیل سال 95 را هم مجدداً سال تئاتر اعلام کردند. در سال گذشته آن چه که قرار بود اجرا شود و جزء اهداف ما بود انجام نشد و به خصوص در زمینه مالی و بودجه و کمکهای خاصی که باید صورت میگرفت و سال 95 هم دوباره عنوان کردند که سال تئاتر باشد و آقای مرادخانی هم این را توصیه کردند که بودجه تئاتر را برای سال 95 دو برابر بودجه سال گذشته در نظر بگیرند.
وی از یک واقعیت تلخ برای گروه های تئاتری نیز نام برد «اما واقعیت قضیه و آنچه که در سال 94 گذشت این بود که نه تنها کمکهایی به گروههای تئاتری برای اجرا نشد بلکه اگر هم در پارهای موارد هزینه ای هم که شد کمکهای خیلی مؤثر و قاطعی نبودند. متاسفانه نکته منفی دیگری هم که باید به آن اشاره کنم این بود که از فروش گیشه 20 درصد برداشته میشد که این خیلی مسئله جدیدی بود زیرا ما قبل از این چنین مسئلهای را نداشتیم. زیرا در گذشته از گروههای تئاتری حمایتهای مالی برای اجرای نمایش میشد.»
مدیرعامل سابق خانه تئاتر یکی از مسائل و مشکلات تئاتر را موضوع 20 گرفتن 20 درصد فروش توسط سالن های تئاتر دانست و گفت: یکی از مسائل و مشکلات تئاتر در سال گذشته این موضوع 20 درصدی که سالنها میگرفتند بود. به خصوص اینکه یکی دو سالن مبالغشان بسیار بالا بود مثل تالار وحدت که برای هر اجرا 5 میلیون تومان می گرفت و یا اینکه تالار حافظ هم مبلغی در حدود یک میلیون و 200 هزار تومان از گروه های نمایشی طلب می کرد. در حقیقت این مسائل چیزهایی بود که گروههای تئاتری به ما گزارش می دادند که این کارها صورت میگیرد.
راد، به خبرنگار ما می گوید که در این دو سال، اطلاع رسانی تئاتر نیز تغییر نکرده است: مسئله مهم دیگری که وجود دارد پیرامون اطلاع رسانی برنامه های گروه های تئاتری است. در حقیقت شاهد هستیم که واقعاً اطلاع رسانی به مردم در جهت کارهایی که در حال اجرا است و روی صحنه است انجام نمیشود. بر این اساس وقتی مردم خبر ندارند چگونه میتوانند به تئاتر بیایند. در حال حاضر تبلیغات و اطلاع رسانی در حوزه نمایش و تئاتر به صورت سینه به سینه و توسط آنهایی است که برای دیدن نمایش به سالنهای مختلف میآیند.
مدیرعامل سابق خانه تئاتر فقدان نقدهای مناسب در حوزه تئاتر کشور را تعجب برانگیز دانست و تصریح کرد: نکته دیگر که برای من خیلی تعجب آور است این است که چرا در زمینه تئاتر واقعاً نقدهای تئاتری صورت نمیگیرد. در حقیقت گویی ما اصلاً منتقدینی در این زمینه نمیبینیم که فعال باشند و تئاترهایی را که روی صحنه میآید را در جهات مختلف نقد کنند. زیرا این نقدها میتواند روی کسانی که علاقهمند هستند و مطالعه میکنند تاثیرگذار باشد و موجب شود تا مردم هرچه بیشتر برای دیدن کارها و دیدن تئاترها اقدام کنند.
* به اندازه نظارت، باید حمایت هم وجود داشته باشدداریوش مودبیان، هنرمند پیشکسوت عرصه تئاتر هم حمایت های دولت از این حوزه را ناکافی می داند. او معتقد است: همه تئاتریها باید زیر یک چتر باشند و تئاتر باید دولتی باشد و باید دولت حمایت کند تئاتر خصوصی معنی ندارد. زیرا تئاتر در کنار نظارتی که لازم دارد به حمایت نیز از طرف مسئولان و مدیران فرهنگی کشور نیاز دارد.
وی به نامگذاری سال 94 به نام تئاتر اشاره کرد و ادامه داد: پیرامون این نامگذاری باید این نکته را بیان کنم که آیا تا امروز و در سال 94 برای تئاتر کشور کار بزرگ و شاخصی شده است؟ یا اینکه سالن جدیدی گشایش یافته است؟ آیا شاهد سرمایه گذاری خاصی در این عرصه بوده ایم؟ مثلاً غیر از آن جشنواره فجر برای اینکه جریان تئاتر فعال تر شود آیا جشنواره یا برنامه دیگری داشتیم؟ همچنین آیا سالن های ویژه ای راه اندازی شده است؟
این هنرمند عرصه تئاتر کشور حنایت از گروه های تئاتری را لازم دانست و گفت: فعالیت تئاتری چه خصوصی و چه دولت با هر ساختاری احتیاج به گروه تئاتری دارد و در فرد خلاصه نمیشود آیا ما در راه تشکیل گروهها حمایت از گروهها و برنامهریزی با گروهها توسط گروهها و استقرار گروهها در تالارهای نمایش با برنامه مدون تا الآن کاری کردهایم؟ جواب خیر است.
مودبیان پیرامون وضعیت فعلی تئاتر خصوصی در کشور تصریح کرد: پس در این صورت تئاتر خصوصی مثل این تالارهایی است که برای عقد و عروسی درست میکنند. بر این اساس است که می بینیم نه گروه وجود دارد که روی پای خودش بایستد و نه هیچ وقت در این زمینه در کشور ما سرمایهدار سرمایه گذاری میکند.
وی تئاتر خصوصی را سرمایه خصوصی دانست و ادامه داد: تئاتر خصوصی یعنی سرمایه خصوصی، اما کدام سرمایهداری میآید نه فقط در تئاتر بلکه در هیچ امر دیگر فرهنگی و هنری سرمایهگذاری کند؟ زیرا او به آینده و سودآوری خود مطمئن نیست.
وی با اشاره به آزادی عمل تماشاخانه های خصوصی گفت: آیا تماشاخانه های خصوصی از نظر برنامهریزی میتوانند خودشان تصمیم بگیرند؟ جواب خیر است. در حقیقت باید مرکز هنرهای نمایشی و بخش نظارتی آن بیاید و ببیند و بر فعالیت های آنها نظارت کند.
* تئاتر خصوصی، شانه خالی کردن دولت از زیر بار مسئولیت استمحمد خاکساری هنرمند دیگر عرصه تئاتر نیز پیرامون وضعیت تئاتر در دو سالی که به نام این هنر نامگذاری شده است به خبرنگار «نسیم آنلاین»، گفت: به نظرم این سالکه به اسم تئاتر از طرف وزارت ارشاد نامگذاری شده بود ولی آن توجهاتی که همه انتظار داشتند اتفاق نیفتاد. یعنی همه فکر میکنند که اگر اسم سالی به اسم تئاتر باشد حداقل چه به لحاظ مالی و چه به لحاظ حمایت از هنرمندان اتفاق بهتری بیفتد.
وی حرکت به سمت تئاتر خصوصی را به نوعی شانه خالی کردن دولت از حمایت از گروه های تئاتری تعبیر کرد و افزود: ما اگر داریم به سمت تئاتر خصوصی میرویم به این معنی شده که انگار دولت شانه خالی کرده و میگوید که شما اگر تئاتر خصوصی دارید بروید برای خودتان کار کنید و هیج حمایتی هم نیست. حالا در این بین شاهد هستیم که سالنهای خصوصی هم زیاد شده ولی برای من که سال گذشته اجرا داشتم تمام بار مالی آن روی دوش خودم بوده است.
این هنرمند تئاتر کار با تئاتر خصوصی را دارای استرس و فشار فراوانی دانست و ادامه داد: حالا که اگر نخواهی با تهیه کننده ای کار کنی مجبوری تمام استرس مالی و استرس اینکه کف سالن را خود تقبل کنی و این موضوع یعنی یک انرژیهای اضافی است که تو باید صرف کنی و این به جایی اینکه تمرکز روی کار باشد یک قسمتی از تمرکزت میرود روی این جریان که این موضوع اصلا خوبی نیست.
خاکساری اما به فواید تئاتر خصوصی هم اشاره و خاطرنشان کرد: البته خوبی تئاتر خصوصی این است که ما در نوبت اجرا سالهای سال نمیمانیم. به عبارتی بهتر اگر قبلاً فقط سالنهای دولتی بود که تو مجبور بودی یک سال یا دو سال صبر کنید تا در نوبت اجرا باشی الان خدا رو شکر در یک نوضعیتی است که نیازی که این صبر را بکنید.
وی پیرامون نامگذاری مجدد سال 95 به نام تئاتر تصریح کرد: نکته دیگر اینکه برای سال جاری که سال 95 است دوباره سال تئاتر نامگذاری شده ولی امیدوارم که حالا که سال تئاتر نامگذاری شده یک توجه بیشتری شود و تعداد سالنهای تئاتر هم بیشتر شود.
این هنرمند تئاتر پیرامون ساخت سالن های جدید تئاتر در منطقه خاوران گفت: شنیدم سمت خاوران یک سری سالن جدید در حال ساخت است. حالا این خود نیاز به یک کارشناسی دارد که خاوران یک محلهای است که تا بخواهد در آنجا تئاتری شکر بگیرد و مردم راضی شوند که تا آنجا بیایند خودش یک پروسهای است.
خاکساری پیرامون ساخت سالن های خصوصی و اینکه چرا دولت در ساخت انها ورود نمی کند گفت: الآن کاری که سالنهای خصوصی دارند انجام میدهند این است که ملکهایی که نمیشود کاری کرد یعنی نه میشود که خراب کرد و نه میشود ساخت را دارند تبدیل به سالن میکنند و خیلی از ملکهای قبل از انقلاب است و راکد مانده را دارند تبدیل به سالن میکنند خوب چرا دولت این کار را نکند؟
* حاصل این نامگذاری ها به جای شادی، غم و اندوه بوده استخیرالله تقیانی پور، کارگردان جوان عرصه تئاتر کشور نتیجه این نامگذاری ها را غم و اندوه دانسته و به خبرنگار ما می گوید: وقتی آقای جنتی وزیر ارشاد سال قبل اعلام کردند که امسال سال تئاتر است همه ما هورا کشیدیم و خیلی خوشحال شدیم اما نتیجه ای که گرفتیم جز غم، اندوه، یاس و ناامیدی نبود. زیرا در سال قبل هیچ گامی برای تئاتر کشور برداشته نشد. تنها اتفاقی که برای تئاتر کشور در سال 94 رخ داد ایجاد یک سری سالن های تئاتر خصوصی بود که آن هم زره ای دولت و وزارت ارشاد آن در ایجاد آن سهم نداشتند.
وی به عدم پرداخت بودجه بسیاری از گروه های تئاتری در سال قبل اشاره کرد و افزود: متاسفانه در این سال ها شاهد بودیم که بودجه گروه ها پرداخت نشده است. آن بودجه را هم که در سال های قبل حداقل به عنوان کمک هزینه به گروه ها داده میشد دیگر داده نشد و به همین دلیل وقتی امسال هم وقتی شنیدم که آقای وزیر امسال را سال تئاتر اعلام کردند به جای اینکه خوشحال شوم و به همکاران شادباش بگویم این موضوع را تسلیت عرض میکنم.
این کارگردان تئاتر به ایجاد و سر برآوردن تماشاخانه های خصوصی اشاره کرد و ادامه داد: پیرامون ایجاد و سر برآوردن تماشاخانه های خصوصی باید به این نکته اشاره کنم که خدا را شکر این مضوع پدیده بسیار خوش آیندی است که در هر کوچه و محله ای یک تماشاخانه تئاتر ایجاد شده است. ولی اگر قرار باشد این سالن های پراکنده و بسیار زیاد به گسستگی تماشاچی های تئاتر دامن بزند اتفاق خوش آیندی نخواهد بود.
تقیانی پور پیرامون گسترش تماشاخانه های خصوصی نیز تصریح کرد: نکته دیگر اینکه ایجاد و گسترش تماشاخانه های خصوصی است که موجب می شد بار مسئولیت دولت پیرامون حمایت از تئاتر خصوصی کاهش پیدا کند و دولت از زیر مسئولیت خود شانه خالی کند و هیچ تعهدی مبنی بر پرداخت بودجه به گروه های تئاتری در خود نبیند.
وی به آرزوی اینکه امیدوار هستم امسال برخلاف سال قبل خبرهای خوشی را برای تئاتر کشور بشنویم گفت: این موضوع که عنوان می شود امسال سال تئاتر است می تواند به تنهایی خبر خیلی خوبی باشد اما اگر همانند سال گذشته اگر سرانجام خوبی نداشته باشد و حتی وضع بدتر از سال قبل هم شود این نام گذاری هیچ پیام خوب و دلگرم کننده ای برای ما نخواهد بود.
این کارگردان برنامه ریزی اقتصادی را برای حوزه تئاتر کشور لازم و ضروری دانست و تصریح کرد: زمانی این پیام ها دلگرم کننده است که در کنار اینکه آقای وزیر امسال را سال تئاتر نام گذاری می کنند برای این حوزه برنامه ریزی اقتصادی هم داشته باشند نه اینکه گروه ها فقیرتر و بی پول تر از سال های قبل شوند و وضع به صورتی باشد که حتی طلب های آنها را هم پرداخت نکنند.
* وضعیت تئاتر، اسف بار!سجاد افشاریان، یکی دیگر از تئاتری هایی است که به شدت از وضعیت فعلی در مدیریت این هنر گلایه مند است. او به خبرنگار «نسیم آنلاین» می گوید: برایند من از وضعیت تئاتر کشور سال 94 به خاطر تماشاخانههای خصوصی این است که ما با وضعیت اسفباری در این حوزه روبرو هستیم. در حقیقت این وضعیت اسفبار به این خاطر است شاید آن حمایتی که باید از بخش دولتی بشود را ندارند.
وی به فرسودگی گسترده تئاترهای خصوصی در سطح کشور اشاره کرد و افزود: تئاترهای خصوصی ما که مثلاً یک سال یا بیشتر از یک سال از تاسیس آنها نمیگذرد چنان دچار فرسودگی هستند که تئاتر شهر بعد از 40 سال این فرسودگی را ندارد. این فرسودگی نیز در حوزه های سخت افزاری و نرم افزاری به خوبی نمایان بوده و به چشم می خورد.
این هنرمند عرصه تئاتر به عدم بازده مالی اجرای کار در تماشاخانه های خصوصی اشاره کرد و ادامه داد: این تماشاخانه های خصوصی نیز به دلیل همین مشکلات فشار خود را به گروههای نمایشی میآورند و رقمهایی از فروش اجراها بر میدارند که گروههای نمایشی انگار فقط به خاطر اینکه دلشان خوش است و دوست دارند تئاتر کار کنند این کار را میکنند. در حقیقت در اکثر مواقع گروههایی که در تئاترهای خصوصی اجرا میروند بازدهی مالی ندارند بلکه متضرر هم میشوند.
افشاریان وضعیت فعلی تئاترهای خصوصی را موجب ضربه خوردن تئاتر کشور دانست و خاطرنشان کرد: به نظر من تئاتر خصوصی با این شکل که نه نظارتی روی آنها هست و نه حمایت از آنها می شود نه تنها کمکی به شکلگیری تئاتر نمیکنند بلکه ضربههای اساسی را میتوانند به همراه داشته باشد.
وی تعریف از تئاتر دولتی را انگشت شمار دانست و اضافه کرد: ببینید تعریف ما از تئاتر دولتی انگشت شمار است . آیا تئاتر دولتی به معنای جایی است که فقط مکان را در اختیار قرار میدهد . خوب اگر منظور این است آن یک شوخی بزرگ است چون ما انگشت شمار نداریم. زیرا یک تئاتر شهر اسیت و یک تئاتر سنگلج و تئاتر دیگری من نمی شناسم.
این هنرمند تئاتر به عدم حمایت تئاتر دولتی از گروه های تئاتری اشاره کرد و افزود: تئاتر مولوی زیرمجموعه دانشگاه تهران است یا حافظ که زیر مجموعه بنیاد رودگی است. اینها هم تنها لطفی که میکنند اگر کارهایی که در جشنواره اجرای شده باشد را یک کمک هزینه پشتیبانی می کنند. البته متاسفانه اتفاقی که الآن افتاده این است که سالن های دولتی 20 درصد را هم به عنوان کسی که مکان در اختیار قرار داده بر میدارد.
افشاریان پیرامون سهم 20 درصدی که سالن های نمایشی دولتی از گروه های تئاتری می گیرند تصریح کرد: اگر تئاتر از طرف دولت بودجه دارد پس تکلیف این 20 درصد هایی که از گروه های نمایشی می گیرند چه می شود؟ همچنین این بودجه صرف چه کارهایی می شود؟ نکنه با این پول خرج پرسنل را می خواهند بدهند؟
وی در پایان گفت: متاسفانه امروزه در تئاتر کشور اصلاً برنامه ریزی و نقشه راه روشنی وجود ندارد که یک سرنوشتی پیدا کند. این عوامل همه موجب می شود تا آدمها روز به روز از این حوزه و فعالیت در آن رشته هنری دل زدهتر میشوند.
* مدیریت تئاتر، آرامش داشته استشهرام کرمی، کارگردان تئاتر دیگر فردی است که با «نسیم آنلاین» در مورد این حوزه گفتگو می کند. او می گوید: اگر بخواهم پیرامون اتفاقات مهم و قابل توجه گروه ها و فعالیت های تئاتری اسم ببرم می توانم سال گذشته و امسال را سال پر رونق اجراهای عمومی نام ببرم. برای نخستین بار اتفاق هایی که در سطح این تئاتر رخ داد این بود که اجراهای شهر تهران به بیش از 100 اجرا رسید.
وی پیرامون افزایش ظرفیت اجراهای تئاتر در کشور افزود: این موضوع نشان از این دارد که تا چه میزان اجراهای عمومی در سطح شهر تهران رشد داشته است. اتفاقی که از یکی دو سال قبل آغاز شد و سال قبل به اوج خود رسید تاسیس و فعالیت های سالن های خصوصی بود. بر این اساس این سالن ها ظرفیت اجرای تئاتر را در کشور افزایش داده است.
این هنرمند تئاتر، آرامش مدیریت تئاتر را خیلی خوب ارزیابی کرد و ادامه داد: در بخش مدیریت تئاتر سال قبل با یک آرامش بسیار خوبی روبرو بودیم. زیرا در سال های قبل تا تغییر دولت، تغییر دیدگاه ها و نگاه ها و آمدن مدیرهای جدید مقداری اعتراض های هنرمندان بیشتر شده بود ولی به نظر من در سال گذشته تعامل خوبی ایجاد شد.
کرمی سال گذشته را به جهت تخصیص اعتبارات گروه های تئاتر خیای نامناسب دانست و خاطرنشان کرد: اما سال گذشته در جهت تخصیص اعتبار و حمایت از گروه های نمایشی وضعیت به تناسب سال های گذشته خیلی افت کرد. دلیل آن هم این است که وزارت ارشاد سال گذشته را سال تئاتر اعلام کرد و همه ما تصور می کردیم که امکانات، بودجه و طرح های ویژه ای در عرصه تئاتر اتفاق خواهد افتاد.
وی پیرامون دلایل عدم تغییرات مناسب در عرصه تئاتر کشور تصریح کرد: اما در عمل به دلیل وضعیت نامناسب اقتصادی که به جهت تحریم ها ایجاد شده بود شاهد بودیم که تغییرات قابل توجهی در عرصه تئاتر کشور شکل نگرفت. در حقیقت به همین دلیل هم بود تا آقای جنتی وزیر ارشاد سال 95 را هم سال تئاتر اعلام و نامگذاری کردند. بر این اساس امیدوارم آن چیزهایی که در سال گذشته تحت عنوان سال تئاتر و حمایت از تئاتر نامگذاری و عنوان شد امسال شاهد محقق شدن آن باشیم. البته امیدوارم که این وضعیت امسال تغییر پیدا کند.
این هنرمند تئاتر ادامه داد: وقتی پیرامون موضوع حمایت از تئاتر صحبت می کنیم باید بدانیم که این حمایت با چه شکل و الگویی است و منظور از حمایت از تئاتر چیست و نگاه ما به عرصه تئاتر چیست. باید بدانیم که تئاتر به عنوان یک هنر مترقی و اندیشه محور و هنری برای حمایت از هنرمندان خیلی با اهمیت است.
کرمی در پایان تصریح کرد: الگویی که در سراسر دنیا از تئاتر حمایت می شود به عنوان یک الگوی متداول است و به جهت اینکه این هنر، هنری است که می تواند توجیه اقتصادی داشته باشد ولی نمی تواند مستقل باشد. زیرا اگر بخواهد مستقل باشد گونه هایی از تئاتر گسترش پیدا خواهد کرد برای اینکه بتواند بر روی پای خود بایستد و قطعا اندیشه محوری تئاتر را از آن دور خواهد کرد.
پای درددل غالب هنرمندان تئاتر که می نشینیم اغلب از وضعیتی که این هنر گرفتار آن است، گلایه مندند. کم توجهی هایی که گاهی به سوی بی توجهی سوق پیدا می کنند از یک طرف و برخی مسائلی که عده ای روی آن نام مافیا می گذارند تئاتر را چنان بی رمق کرده که بعید است نامگذاری ها بتوانند برای جان دهی به آن کاری کنند.