به بهانه نوزدهمین جشنواره تئاتر "خرمشهر":
مقاومت هنوز تمام نشده است
الکساندر دوگین، فیلسوف روسی بر این باور است که نگاه ایدهآل پایان دادن به جنگ، یک نظرگاه ناممکن است. اگرچه در وهله نخست، چنین سخنی فاشیستی تعبیر میشود؛ اما با تعمق بیشتر درباره مفهوم جنگ میشود درک کرد که جنگ تنها رزم در قطعهای خاک برای تصاحب یا عقب نشاندن نیست.
گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »- همه چیز در این خلاصه شده است که جنگ به پایان رسیده است. الکساندر دوگین، فیلسوف روسی بر این باور است که نگاه ایدهآل پایان دادن به جنگ، یک نظرگاه ناممکن است. اگرچه در وهله نخست، چنین سخنی فاشیستی تعبیر میشود؛ اما با تعمق بیشتر درباره مفهوم جنگ میشود درک کرد که جنگ تنها رزم در قطعهای خاک برای تصاحب یا عقب نشاندن نیست.
جنگ تعریف وسیعی دارد. جنگ مفهومی است که نمیتوان آن را در یک قالب گنجاند و گفت جنگ نبرد میان دو نیرو است. چنین تعریفی به قدری دمدستی است که نتیجه آن نگریستن به یک واقعه تاریخی صرفاً از یک بعد میشود و ابعاد دیگر آن نامکشوف باقی میماند. برای مثال تمایل به جنگیدن در انسان، موضوعی که چندان برای همان منادیان پایان جنگ حل ناشده باقی مانده است.
مشکل مفهوم جنگ نه در جهان که در کشور ما نیز بسط و قبض درستی نداشته است. هر کسی از ظن خود به تعریف از آن پرداخته است. در سالهای اخیر نیز با مطرح شدن کلمه مقاومت، دو مفهوم دچار ابهام و سرگیجگی شدهاند. واژگان جنگ و مقاومت حتی دیگر از تعریف نیز تهی شدهاند و در بدترین شکل به عنوان ابزار یک گروه خاص، تعریفی بسته از آن در جامعه منتشر میشود.
حسین مسافرآستانه در نشست خبری جشنواره مقاومت - فتح خرمشهر، تاکید کرد مقاومت پایان نیافته است. اگر بخواهیم این مقاومت بیپایان را با همان تعاریف بسته شرح و بسط دهیم، به چیزی جز همان آثار سفارشی دست نخواهیم یافت. آثار سفارشی دربست در انقیاد همان گروهی است که تعریف را در چنته خود نگاه داشته است و تاویلی دیگری از کلمه جنگ و مقاومت را نمیپذیرد. در نتیجه انتظار او از اثری با مضمون مقاومت یا جنگ، بازتاب تصویری ایدهآل از خود است که باز خود او نیست؛ چرا که اثر با مصداق بازنماییش، دیگر واقعیت را نشان نمیدهد.
حال با دو مصداق به سراغ مفهوم میرویم. یک آنکه جامعه با مفهوم مقاومت نگاهی چندگانه دارد و دوم آنکه هنرمند بدون نیاز به سفارش، خود در اندیشه بازنمایی تاویلش از مفهوم است. نیاز به در اختیار قرار دادن یک تعریف بسته از مفهوم نیست و این مصداق بارز باز بودن و تکثیرپذیری مفهومی چون مقاومت است که به بیپایانی آن کمک میکند.
جشنواره تئاتر مقاومت - فتح خرمشهر دوره نوزدهم خود را سپری میکند. اگرچه بار عمده این جشنواره به دوش آثاری است که هشت سال جنگ با نیروی بعثی دستمایه کار خود قرار دادهاند؛ اما برخی نیز تعریفی دیگر از مقاومت را هدفگذاری کردهاند و حتی این تعریف را به واسطه فرم اجرا، با دیگر مفاهیم همپوشانی میدهد. برای مثال در جشنواره نوزدهم با نمایش «مجلسنامه شهدای مدافع حرم» کاری از مهدی دریایی، درک درستی از این مقاومت و جنگ پایان نیافته در بستر شکل اجرایی چند صد ساله، مفهوم مقاومت تعریفی نو پیدا کرده است.
نمایش «دریادلان» نیز با بهرهگیری از یک رویداد نو، مفهوم مقاومت را در قالبی سمبولیستی ارائه میدهد. اگرچه سمبولیسم در تصویرسازی مقاومت کلیشهای و تکراری است؛ اما یافتن تعریفی تازه کاری است که نمایشهایی از این دستبدان مشغولند، به شرط آنکه در قبضه همان تک گروههای مدعی قرار نگیرد و مصادره نشوند. در عوض گروه خلاق نیز خود را اسیر تک تعریف خود قرار نگیرد. نتیجه کار این میشود که در جشنواره مقاومت، مقاومت تنها تعریفی از جنگ هشت ساله نخواهد بود. جنگ دیگر مبارزه مسلحانه نخواهد بود و بسته به زمان، معنای یک مفهوم تغییر مییابد و هنرمند ابزار جدیدی در چنتهاش خواهد داشت. در نهایت با جشنوارهای روبرو میشویم مملو از ایدههای نو که متعلق به شخصیتهای مختلف است.