آیین غبارروبی از کاریزماتیک‌ترین اسطوره‌های ایرانی

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »، هادی صداقت نژاد- آیا "ایستاده در غبار" مستند است؟ ویژگی اصلی ژانر مستند استفاده از تصاویر مستند است نظیر آنچه در "روایت فتح" دیده ایم اما "ایستاده..." تصویر مستند ندارد و بجایش تصویرسازی مستندگونه دارد پس مستند نیست.

آیا "ایستاده در غبار" مستند-داستانی یا داکیودرام است؟ داکیودرام ژانریست که در آن کارگردان به دنبال بازسازی دراماتیک اتفاقاتیست که در عالم واقع رخ داده؛ در این ژانر میتوان در "جزییات"-تاکید می کنیم فقط در جزییات و به صورت مختصر- به افزودن داستان به اصل واقعه پرداخت بخصوص در جاهایی که حفره های ارتباطی میان رویدادهای مختلف وجود دارد. در داکیودرام دیالوگ می تواند برآمده از مستندهای منبع باشد. داکیودرام میتواند در لوکیشنهای واقعی فیلمبرداری شود.

اما "ایستاده..." به دنبال تصویرسازی براساس فایلهای صوتی بوده !

آیا "ایستاده..." داکیوفیکشن است؟ این ژانر ترکیبی است از تصاویر مستند و تصاویری که به صورت داستانی فیلمبرداری شده اند پس "ایستاده..." به چنین ژانری هم تعلق ندارد چون هیچ تصویر مستندی در آن موجود نیست.

آیا اینکه به دنبال قرار دادن "ایستاده..." در یک زیرژانر خاص باشیم کار مهمی است؟ مطمئنا نه! چون سینما و آن هم در گونه زندگینامه ای-جنگی، هیجان می خواهد و تعلیق و "ایستاده..." به راحتی می تواند هم تعلیقهای داستانی جذاب داشته باشد و هم به واسطه این تعلیقها، هیجان را به مخاطب تزریق کند بی توجه به اینکه مستند است یا داستانی داکیودرام است یا داکیوفیکشن!

محمدحسین مهدویان و گروه جوانش به جای آن که به دنبال آن باشند که با کلیشه پردازی به تصویرسازی شخصیتهایی بپردازند که در "حاجی" و "سید" خلاصه می شوند با تحقیق کامل پیرامون شخصیتها آدمهایی را خلق کرده اند که پایشان روی زمین است و از دل رشد درون اجتماع انسانی است که به رشدی شایسته بشریت به عنوان اشرف مخلوقات می رسند.

مهدویان سن و سالش آن قدر نیست که فرصت حضور و حس از نزدیک فضای جبهه را داشته باشد پس کوشیده تا می تواند با میراث به جامانده از همرزمان احمد متوسلیان و گوش سپردن به خاطرات آنها و البته بارها شنیدن فایلهای صوتی باقی مانده از آن روزگار تصویرسازی خود را انجام دهد.

او با هوشمندی تمام برای رسیدن به نبض تاریخی مرکز وقوع ماجراهایش، توسل جسته به فیلمبرداری 35 میلی متری و حتی بخشهایی از فیلم که دوران کودکی و نوجوانی احمد را مرور می کند با دوربین 16 گرفته است.

این استفاده از دوربین آنالوگ سبب ساز آن شده است که روح زمانه ای که احمد و همرزمانش در آن زیست می کردند به خوبی به فیلم راه پیدا کند.

"ایستاده..." به لحاظ تصویرسازی نماهایی که در دل جنگ و درگیریهای خط مقدم می گذرد نیز استانداردهای سینمای جنگ را رعایت کرده؛ البته که در این بخش باز هم غلبه وجه زندگینامه ای اثر و تلاشی که برای تصویرسازی آدمها در دل جنگی تمام عیار صورت گرفته، پررنگتر است.

مهدویان تلاش زیادی کرده رفتارهای واقعی آدمیانی را به تماشا بگذارد که ناگاه در دل جنگ است که رفتارهایی خشن و به شدت محرک بروز می دهند.

اگر می بینیم دلاورمردی به نام محسن وزوایی به گونه ای کاملا تهاجمی تصویر می شود برآمده از همین وجه خشن جنگ است که نیمه ای دیگر از انسانیت را به تماشا می گذارد؛ انسانیتی که در کوران جنگ صیقل می خورد و به مرتبه ای بالاتر می رسد.

"ایستاده..." به واسطه همین تصویرسازی های انسانی درستش است که می تواند مورد توجه مخاطب عام و خاص یکجا قرار گیرد. فیلم ساخته نشده تا بفروشد اما بلحاظ تکنیکی آن قدر غنی و پر از اله مانهای سینمایی فراموش شده است که بعید است حتی آنها که هفته ای هفت فیلم هالیوودی را می جوند هم سر تعظیم دربرابر آن فرود نیاورند و نتیجه اینکه فیلم می تواند بفروشد.

"ایستاده..." ساخته نشده که سازندگانش ژستهای آوانگارد برای قرارگیری نامشان در بازیهای هنروتجربه ای را شاهد باشند بلکه ساختار تجربی آن فقط مسیری بوده برای ایجاد باورپذیری بیشتر در اثر و توسعه سرگرم کننده تر ماجراها. در نتیجه فیلم می تواند یک اثر آوانگارد خالص باشد که اتفاقا سرگرم هم می کند و واهمه ای هم ندارد از اینکه بگوید مخاطبان من مخاطبان خاصی هستند.

چنین محصولی اگر خلق شده فقط یک دلیل دارد و آن هم توسل به اصالت هنر به عنوان وسیله ای برای ثبت یکی از بزرگترین اتفاقات تاریخ بشریت که همان دفاع مقدس باشد. برای این خلق هم کمترین رگه های سیاسی دخیل در داستان پردازی نشده و همین است که باعث غبارروبی از یکی از شخصیتهای پر از سوال تاریخ ما شده است.

"ایستاده..." نشان می دهد نسل تازه ای در هنر ایران زمین سربرآورده اند که می خواهند بی آلودگی در بازیهای سیاسی فقط تصویرساز واقعیات جنگ و تاریخ انقلاب اسلامی باشند. به چنین جوانانی بیشتر باید بها داد...