نگاه «نسیم آنلاین» به یک رویداد پر پول هنری:
وقتی تابلوهای نقاشی، جای طلا را برای بانکها میگیرند
همین حالا در گنجینه این بانک مجموعه ای از تابلوها وجود دارد که چند سال پیش مثلا به قیمت ۱۰۰ میلیون تومان خریداری شدهاند و حالا بعد از کمتر از ده سال به واسطه بینالها و حراجها که از قضا همان بانک هم نقش مهمی در آنها داشته است، ارزششان به چندین میلیارد رسیده است.
گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »، کیوان امجدیان- چند وقت قبل پنجمین دوره حراج هنر تهران هم به کار خود پایان داد . اتفاقی که بی شک میتواند به اقتصاد هنر کمک به سزایی کند. اصلا اگر پیش فرض این باشد، یعنی یک اتفاق بسیار خوب در هنر ما افتاده است. این پیش فرض که حراجی در تهران راه افتاده است که در آن، هنرمندان آثارشان را به بالاترین قیمتهای پیشنهادشده میفروشند. با این پیش فرض میشود گفت هنر ایران و به ویژه هنرهای تجسمی به سرعت میتواند به بالاترین جایگاه دست یابد و اعتباری را که شایسته آن است کسب کند و همه هم باید به کمک حراج تهران آیند. اما پیش از همه چیز شاید بد نباشد چند نکته را مرور کنیم و بعد به صدور حکم درباره هنرهای تجسمی امروز ایران بنشینیم.
یک. چند سال پیش دبیر فرهنگ و هنر یکی از روزنامههای معتبر بودم. همان سالها بود که بحث اقتصاد هنر شکل گرفت. یکباره ازسوی دوستی این پیشنهاد مطرح شد که سه نفر از مدیران دولتی صاحب نفوذ میخواهند درباره این موضوع به دفتر روزنامه بیایند و مناظره کنند. دوستان رسانهای میدانند که باوجود بیانگیزگی که در بسیاری هنرمندان وجود دارد، معمولا برگزارکردن یک میزگرد به این سادگیها نیست. نه اینکه ناممکن باشد، فقط سخت است. خیلی سخت. معمولا چون چیزی (مادی یا معنوی) عایدشان نمیشود حاضر نیستند زحمت آمدن تا روزنامه را به خودشان بدهند و خود را به میزگردی بسپارند که ممکن است در پایان آن نه تنها هیچ ارزش افزودهای برایشان به ارمغان نیاورد بلکه حتی موقعیتشان هم متزلزل شود و شاید هم از دست برود. با این احوال میزگرد انجام شد و به فاصله یکی دو ماه بعد، آن سه نفر گرد دم و دستگاه و مرکزی گرد آمدند و عواملشان هم همنا مسیری را رفتند که حالا بعضا به حراجها و بینالها و ...رسیده است. وضع اقتصادی عمدهشان هم از این رو به آن رو شده است. ثروتی قابل توجه و تامل که البته از طریق هنر کمی عجیب به نظر میرسد.
دو. مرد همه کاره حراج تهران علیرضا سمیع آذر است. مردی که چند سال پیش از اولین شوالیههای ایرانی لشکر فرهنگی فرانسه شد. طبعا حالا او باید هم به هنر فرانسه وفادار باشد و هم فرانسه به او. هستند بسیاری از کشورها که دوست دارند نبض هنر ایران را به دست گیرند. در این میان بعضیها سرمایهگذاریشان بیش از بقیه است. فراسنه از همینهاست. برگزاری جلسات در سفارتخانهها و بینالها و شناختن هنرمندان جوان کشور و ایده دادن به آنها ظاهرا نوعی کمک به هنر ایران است اما شاید معنایش این هم باشد که فرانسه لشکری از جوانان مستعد و توانای هنر ایران را جمع کرده است و هم به آنها میرسد و هم میتواند مدیریتشان کند. از سوی دیگر مفاهیم و معانی مورد نظر فرانسه میتواند به سرعت در هنر ایران جاری شود.
سه. این روزها بعضی از بنگاههای اقتصادی و حتی بانکها دارند پشتوانهشان را از طلا به آثار هنری تغییر میدهند. برای مثال همین حالا یکی از همین بانکهای خصوصی در کشور به این سمت و سو آمده است. همین حالا در گنجینه این بانک مجموعه ای از تابلوها وجود دارد که چند سال پیش مثلا به قیمت 100 میلیون تومان خریداری شدهاند و حالا بعد از کمتر از ده سال به واسطه بینالها و حراجها که از قضا همان بانک هم نقش مهمی در آنها داشته است، ارزششان به چندین میلیارد رسیده است. اتفاقی که با پشتوانه طلا هیچوقت امکان اجرایی شدنش نبود. این اتفاق اگرچه محاسن زیادی دارد اما باعث میشود آن بانک همیشه روی دیوار باریکی راه برود. دیواری که یک سوی آن فساد است و سوی دیگرش ارتقای هنر و سلامت بانک.
چهار. چند سالی است در حراج تهران انتخاب آثار و خرید آنها از هنرمندان محل اعتراض بوده است. میگفتند گروهی از کارشناسان از سوی متنفذین حراج به هنرمندان یا بعضی گالریها مراجعه میکنند و در صورت انتخاب اثر، آنها را به واسطه اهرمهای فشاری که در اختیار داشتند مجبور میکردند به قیمتهای موردنظر خود بفروشند. بعد همه آنها در حراج تهران صاحبانی صوری پیدا میکنند که در حراج حاضر میشوند تا قیمت آثار را هر قدر که میتوانند بالا ببرند و در نهایت این سود نه به هنر کشور که به چند نفر خاص برسد. چند نفری که از قضا حالا بیش از همیشه به مدیریت هنری کشور نزدیکاند.