باقری: ترویج خشونت یعنی تقدیم فیلم به ساعدی، حامی داعش وطنی!/ اسفندیاری: چرا حزب‌اللهی‌ها باید مدافع منطق داعش باشند؟

به گزارش خبرنگار « نسیم آنلاین »، فیلم فروشنده و پیام آن این روزها به یکی از بحث های محافل فرهنگی و سینمایی تبدیل شده است. یکی از این بحث ها در فضای مجازی و میان شهاب اسفندیاری، عضو شورای پروانه نمایش و محمدرضا باقری، منتقد سینمایی در گرفت.

آن چه می خوانید متن این مناظره مجازی و مکتوب است.

"فروشنده" به دنبال زیر سوال بردن خشم مقدس است

اسفندیاری: آنجا که شهاب حسینی سیلی زد بر گوش آن مرد متعرض، مردم در سینما دست زدند. آیا چنین فیلمی می تواند ترویج بی غیرتی باشد؟

باقری: جناب اسفندیاری، فیلمساز از خشونت عماد چه جمع بندی ای می کند؟ رعنا زندگی را ترک می کند و می رود، عروسی زوج جوان بهم میخورد، پیرزن تنها مستاصل می شود، پیرمرد تنها تا پای مرگ می رود و ... اینها یعنی آن سیلی اشتباه زده شد حتی اگر مردم برایش کف بزنند

آقای فرهادی اتفاقا در تمام نشستهای خبری در کن و تهران تاکید کردند که به دنبال زیر سووال بردن خشونت مقدس هستند، حتی خشم مقدس را تروریست پرور دانستند، فیلمساز آن سیلی که مردم یک سینما برایش کف زدند، را در فیلم و خارج فیلم تقبیح می کند

بعضی نظرات را اگر کسی که اهل سینما نیست بدهد، آدم می گذارد روی عدم دقت و نشناختن سینما، اما واقعا از سما متعجبم که استادید و سینماشناس، گاهی فکر می کنم خودتان را به ندیدن زده اید وگرنه مگر می شود چون شمایی نبیند ضدیت فروشنده را با غیرت؟

این فیلم، ترویج بی غیرتی نیست

اسفندیاری: فهم من از سینما می گوید کارگردان اگر بخواهد عمل یک شخصیت را تقبیح کند به گونه ای فضا را مدیریت می کند که مخاطب از عمل شخصیت متنفر شود. نه آنکه برایش دست بزند.

ضمن آنکه فیلمی "مروج بی غیرتی" است که تصویر مثبتی از روابط نامشروع ارایه دهد. در سراسر این فیلم مخاطب احساس تنفر و بلکه وحشت از تعرض به شخصیت زن پیدا می کند. شخصیت زن فیلم با آنکه بازیگر است در یک صحنه از دست دادن با مرد همسایه که برای دست دادن به سمت او می رود، خودداری می کند. شخصیت مرد فیلم حتی نسبت به زنی که به ناروا در تاکسی به او اتهام می زند و می رود جلو می نشیند تا بدنش به مرد نامحرم نخورد، احترام می گذارد. این فیلم ترویج بی ناموسی و بی غیرتی است؟! من هم واقعا از برداشت شما متعجب و متاسفم.

فرهادی در این فیلم ریاکارانه عمل کرده است

‫باقری: غیر از آن لحظه دست زدن در سینما، که البته مثال نقضش هم زیاد است و همه جا اتفاق نمی افتد و اصولا مبنایی برای قضاوت نیست، مخاطب بعد از فیلم حق را به عماد می دهد یا رعنا؟ رعنایی که به دنبال بخشش و فراموشی بود یا عمادی که دیوانه وار به مرور گاو شده بود و دنبال انتقام بود؟ غیرت عماد همه چیز را خراب کرد، عماد تا وقتی خوب و دلنشین بود که خشم مقدسش همه چیز را خراب نمی کرد.

ضمنا تصویر فیلم از روابط آزاد منفی است؟ مستاجر فاحشه چطور تصویر میشود؟ فردی مستاصل که مجبور به تن فروشی است و بچه ای هم دارد درست مانند بچه آن بازیگر تیاتر، صدرا، که نقاشی های اتاق را کامل می کند. حتی بابک که با او در ارتباط است، در جواب عماد می گوید هرزه آن است که فحش می دهد! از مرد متجاوز چه تصویری ارائه می دهد؟ مردی زحمتکش و خانواده دار، با بیماری قلبی ، با همسری مذهبی و عاشق! مظلوم به تمام معنا که فقط وسوسه شده حتی در رابطه قبلی اش با فاحشه آنقدر انسان بوده که اول پول را روی طاقچه می گذاشته، حتی برای بچه اش دوچرخه خریده! آنچه در فیلم مذموم است، ریپ و تجاوز است، در فیلم های امریکایی هم تجاوز منفور است، همین سریال امریکایی نظم و قانون هر قسمتش در قبح تجاوز است، پس در ترویج ناموس و غیرت است!

ضمن اینکه فرهادی کل بار فیلم را روی خشونت عماد گذاشته و سعی در سیاه نشان دادن عمل او دارد و ریاکارانه خشونت اول را کنار گذاشته، چه اینکه اگر میزانسن را معکوس می چید، مثلا در حمام به زن میانسالی با ناراحتی قلبی توسط جوانی حمله می شد که موجب مرگ زن می شد، باز هم انتقام قبیح بود؟ آیا پیام فیلم غیر از این است که باید گذشت کرد حتی از تعرض به حریم شخصی؟

چرا باید برادران حزب اللهی مدافع منطق داعش باشند؟

اسفندیاری: شما به واسطه پیش فرضی که درباره فرهادی دارید چیزهایی در فیلم می بینید که نیست و چیزهایی که هست را نمی بینید. اگر به نظر شما آن زن مستاجر قبلی - که اصلا او را نمی بینیم - یا بابک و یا آن پیرمرد در فیلم کاراکتر مثبت محسوب می شوند، من اصلا حرفی ندارم دیگر!

در فیلم زیر نور ماه میرکریمی هم تصویر چنین زن خیابانی بود. تازه مخاطب نسبت به او احساس ترحم هم پیدا می کرد. آیا آن فیلم هم ترویج بی عفتی بود؟ آخر این چه منطق مکانیکی در تحلیل فیلم است؟

اساسا در ماجرای فیلم نه رابطه نامشروعی رخ داده و نه تجاوزی. یک نفر به اشتباه وارد خانه ای شده و تا فهمیده اشتباه آمده فرار کرده رفته. لذا کل این هیاهو در مورد ترویج بی ناموسی و بی غیرتی مطلقا بی ربط است. مشکل رعنا با غیرت شوهرش نیست. او به شدت وفادار است و قدردان حمایت شوهرش. اما وقتی شوهرش می خواهد آبروی آن فرد خطاکار را جلوی همسر و خانواده اش بریزد، زن مخالفت می کند. این کار مرد آیا نشانه غیرت است؟ اصلا شرعا آیا این کار مرد مجاز است؟ من از دوستان حوزوی می خواهم نظر دهند. واقعا از نظر فقهی کاری که مرد می خواهد انجام دهد صحیح است که دوستان برای او یقه می درانند؟

رفتار پیغمبر و ائمه (ع) در مورد افرادی که متهم به زنا بوده اند و یا حتی اقرار به زنا می کردند چه بود؟ نعوذبالله چون آنها هم در مواردی توصیه به ستر گناه کرده و یا حتی اقرار زناکار را نپذیرفته اند آیا می شود آنها را هم متهم کرد نستجیربالله به بی غیرتی؟!

اصلا فرض کنید طرف مرتکب قتل شده بود. مگر در قرآن نمی گوید اگر عفو کنید بهتر است؟! چرا اینجا درخواست رعنا - که قربانی اصلی است - برای بخشش مرد خطاکاری که صرفا به خطا وارد حریم خانه او شده، می شود ترویج بی غیرتی؟

اینکه هرکس گناه کرد یا خطا کرد، سر خود و بدون مراجعه به دادگاه و قاضی شمشیر بکشیم سرش را جدا کنیم، منطق داعش است. در اسلام خشونت مقدس نداریم که شما بخاطر نقد آن توسط فرهادی، حتی ندیده فیلم او را کوبیده اید. خشونت مقدس منطق داعش است. در دین مجازات قانونی و شرعی داریم. آن هم به حکم قاضی واجد شرایط. اگر هرکس خودش برود مجری احکام بشود که هرج و مرج می شود. چرا باید برادران حزب اللهی مدافع منطق داعش باشند؟ 

فرهادی فیلمش را به حامی داعش وطنی یعنی ساعدی تقدیم کرده است

‫باقری: پیش فرضی درباره فرهادی نداریم، اما فاحشه ی مستاجر و صاحبخانه اش کهبا او در ارتباط است، منفی تصویر می شود،یا به قول فرهادی انسانی؟ فرهادی مصاحبه ای درباره تن فروش و مظلومیتش دارد، حتما بخوانید تا منطق مکانیکی نا را از زبان خود کارگردان درک کنید!

ضمن اینکه از شما بعیده بفرمایید در فیلم تجاوزی نبوده و مرد تا فهمیده اشتباه اومده فرار کرده، مرد در بحث با عماد می گوید فهمیدم از لباس ها و وضع خانه که زن دیگری در حمام است، اما وسوسه شدم، در نهایت دیالوگی هست که وارد حمام شده دست در موهای زن کرده، تا زن دست او را دیده فهمیده عماد نیست، در گیر شده، سر زن شکسته پای مرد زخم شده و فرار کرده، آقای اسفندیاری در همه جای دنیا به این میگویند تجاوز، و اگر آمریکا بود کاراگاهان بخش ویژه وارد کار می شدند.

رعنا از اول مخالف پیگیری است، وقتی هنوز نمی داند متجاوز پیر است و خانواده دار یا جوان و جسور! از ابتدا می گوید ولش کن و زندگی مان را بکنیم، بعد با میزانسن اقای فرهادی و بیماری قلبی متجاوز دلش بیشتر می سوزد.

ضمنا شرعا بپرسید مرد با متجاوز چکار می تواند بکند، یا بروید بخوانید، هر جا دیدید رفتار دین و پیشوایان درباره زنا چشم پوشی بوده، زنای دو فرد مجرد بوده، قواعد درباره زنای زن و مرد شوهردار خیلی هم سختگیرانه است و اگر مجرد را هشتاد ضربه شلاق بزنند، حکم متاهل مرگ است اخوی!

برادر گرامی! چرا درباره من قضاوت غلط کرده اید و میگویید ندیده نقد کردم؟ اصلا کسی ندیده می تواند اینقدر در جریان جزییات فیلم باشد؟

اما در اخر چون حرف از داعش زدید، بد نیست حرفی از داعش های وطنی بزنم که هفده هزار انسان بیگناه در کشور را قتل عام کردند، و کفتار پلیدی چون ساعدی حامی و عضو آنها بود و فرهادی در فیلم از او حمایت می کند و در مصاحبه فیلم را به او تقدیم می کند. آری! حمایت فرهادی از عضو منافقین ملعون که اگر در ایران بود مانند همقطارانش اعدام میشد، زشت و قبیح و ترویج خشونت است.

درمورد احکام و خشم مقدس هم نظر علما را جویا باشید، با نظر شما متفاوت است.

تجاوز، برداشت شخصی از فیلم است

اسفندیاری: ظاهرا ما در مورد دو فیلم مختلف صحبت می کنیم. در فیلمی که من دیدم تجاوزی رخ نداد. در "هیچ جای دنیا" هم به آنچه در این فیلم رخ داد، "تجاوز/ریپ" نمی گویند. هرسمنت (harrasment ) با ریپ فرق دارد. ضمنا درگیری هم بین دو طرف رخ نداد. زن خودش را به شیشه می زند. اینکه آخر فیلم رعنا از عماد جدا می شود، اینکه عروسی به هم می خورد، اینکه تصویر آن زن قبلی یا بابک مثبت است، اینها همه برداشت شما است. ظاهرا تصور شما این است که اگر شخصیت انسانی یک خطا یا گناه داشت، کارگردان باید تمام زشتی ها و بدی های دیگر را هم به او نسبت دهد و یک هیولا از او بسازد و دو تا شاخ هم برای او بگذارد تا همه بفهمند "انسان" نیست! در عالم واقع، آدم ها اینگونه نیست. هر کسی، حتی "آدم خوبها" هم ممکن است گناه و خطا کنند و وسوسه شوند. "و لقد همت به و هم بها، لو لا ان رئا برهان ربه".

به هر حال، ممنون از بحث. هرچند به سوال اصلی بنده پاسخ ندادید. آیا شرعا اقدام عماد برای ریختن آبروی آن پیرمرد را مجاز و از نظر اخلاقی درست می دانید؟ با توجه به اینکه اصلا زنایی رخ نداده، چه به عنف چه به میل طرفین، عماد شرعا چه اقدام شخصی می توانست علیه آن مرد انجام دهد تا غیرت خود را اثبات کند؟ جدا بیایید همین موارد را برویم از مراجع استفتاء کنیم.

در مورد نقد قبل از دیدن فیلم، یک مطلبی در یکی از پست ها دیدم مدتی قبل از اکران فیلم که منتسب به شما بود. اگر شما قبل از دیدن فیلم چیزی علیه آن ننوشته اید عذر می خواهم. 

در پایان یک نکته دیگر: الان فیلمی اکران است به نام "من". توصیه می کنم دوستان بروند ببینند. از نظر اخلاقی شخصیت زن فیلم (با بازی لیلا حاتمی) را با شخصیت زن فیلم فرهادی مقایسه کنند. تصویر قشر مذهبی در آن فیلم را با تصویر قشر مذهبی در فیلم فرهادی مقایسه کنند. جدا برای من سوال است چرا امت حزب الله در برابر آن فیلم هیچ واکنشی نشان نمی دهند و در برابر فرهادی چنین می کنند؟ حتی دربرابر ۵۰ کیلو آلبالو با آن همه اشارات صریح جنسی و تصویر مضحک عاقد در حال مرگ، دوستان واکنش مشابه فروشنده را نداشتند. واقعا مسئله خود فیلم ها است؟

باقری: برداشتها از تیپ سازی و شخصیت پروری کارگردان و جهان فیلم متاثر است، هر چند ممکن است بین افراد مختلف فرق کند اما طیف این تغییر خیلی گسترده نیست.

فکر می کنم مباحثه کفایت می کند و از شما تشکر می کنم، بالاخره دیدگاه ها متفاوت است. در مورد بحث شرعی، طبق فتوای امام اگر کسی به قصد تجاوز به همسر شما یا حتی دیگری اقدام کند بر انسان واجب است با هر اقدام و وسیله جلوگیری کند ولو منجر به قتل شود، اما اینکه پیگیری بعدی چه جایی دارد، قابل پرسش است، و تجاوز به عنف یا تلاش برای آن ، ولو بی نتیجه، با رضایت فردی که به او تجاوز شده، پاک نمی شود و جرم از جنبه عمومی قابل پیگیری است.

قبل از اکران عمومی فیلم، در جلسه ای فیلم را تماشا کردم و نقدی که ذکر کردید را نوشتم. و مثل شما معتقدم نقد فیلم ندیده قبیح است.

در مورد پنجاه کیلو البالو هم اقدام کردیم که با تیتر چرخه کامل ولنگاری و دو سه تا مطلب دیگر در رسانه های مختلف از جمله کیهان، نسیم و رجا کار شده، منتها شاید این قدر سروصدا نکرده، در پایان ما مریض نیستیم که بگردیم نکات منفی را بولد کنیم یا با کارگردانی مشکل شخصی داشته باشیم، ما آنچه را می فهمیم و سعی می کنیم درست بفهمیم می گوییم و دنبال می کنیم، بنده روزی تندترین مطلب را علیه گزارش یک جشن و حاتمی کیا نوشتم و پارسال هم بهترین مطلبم را درباره بادیگارد و حمایت از حاتمی کیا نوشتم، ما با افراد کاری نداریم با افعال کار داریم، با جهان فیلم کار داریم نه حواشی و پیوستهای خارج فیلم.

اسفندیاری: در مورد فتوایی که از حضرت امام نقل کردید من فکر می کنم اگر از یک انسان سکولار و بی دین هم سوال کنیم که اگر کسی به قصد تجاوز به همسر شما و یا زنی دیگر حمله ور شد و شما حضور داشتید چه می کنید، می گوید به هر وسیله ای از زن دفاع می کنم. یعنی اصلا نیازی به فتوا نیست.

منتها در داستان این فیلم برداشت بنده این است که اساسا مسئله تجاوز و حتی قصد تجاوز نیست. لذا موضوع فیلم ربطی به این فتوا ندارد.