حسین مسافرآستانه:
خیلی از تئاترهای امروز درخور سلیقهام نیست/خط قرمز من دروغ و تبلیغات غلط برای جذب تماشاگر است
پیشکسوت عرصه تئاتر و مدیر پردیس تئاتر تهران گفت: یک تصور اشتباه در جامعه ما این است که خیال میکنیم اگر یکی حرف سیاسی در تئاتر زد، الان سیاست لرزان میشود، خیر اینطور نیست هر حرفی در تئاتر مطرح شود اگر درست و عمیق باشد، برای این است که ما را به فکر کردن وادار کند.
به گزارش خبرنگار تئاتر خبرگزاری فارس، حسین مسافر آستانه پیشکسوت عرصه تئاتر کشور و مدیر پردیس تئاتر تهران امسال در دوازدهمین دوره جشنواره تئاتر رضوی نیز به عنوان داور بخش مرور حضور داشت.
درباره برخی مسائل مربوط به تئاتر کشور و جشنواره تئاتر رضوی با وی به گفت وگو نشستیم که در زیر می خوانیم:
*لطفا درباره اهمیت امکانات در فعالیت های تئاتری صحبت بفرمایید اینکه چقدر مهم است ما امکانات داشته باشیم برای اینکه در شهری بتوانیم تئاتر خوبی تولید کنیم؟
مقدمتا عرض کنم تئاتر همیشه با آماج ناباوری از سوی خیلی مسئولین و مردم روبه رو بوده چون نتوانسته خود را اصلاح کند و سطحی نگری داشته اگر تئاتر از عمق و معنای درست از لحاظ حس زیبایی شناسی و ویژگیهای دیگر هنری و خلق اندیشههای نوین برخوردار باشد، چون تئاتر محل تفکر و اندیشه است و زایش اندیشه از این طریق شکل می گیرد، به ناچار امکانات مورد نیاز برایش ایجاد میشود.
اینکه مثلا ما در یک شهری استادیوم ورزشی بزنیم که چند میلیون تماشاگر هم جا بدهد وقتی در آن مسابقه ارزشمند نداشته باشیم ، این دیگر مهم نیست اگر کیفیت داشته باشیم کمیت را به دست خواهیم آورد اما برعکسش درست نیست .
من منکر اهمیت وجود امکانات تئاتر نیستم اما راه پیشرفت تئاتر از طریق افزایش امکانات نیست.
*این روزها خیلی از کارگردان های تئاتر را میبینیم که از تیمهای قوی تئاتری استفاده کرده حتی سوپراستارها را وارد کار می کنند و در واقع خیلی تئاتریها معتقدند که کارها گیشهای و تجاری شده اند، علتش چیست؟
اول اینکه بگویم توقع خودمان را نسبت به هر نوع تئاتری باید تعریف کنیم ، ما به چه تئاتری نیاز داریم آن زمان قطعا به این پاسخ خواهیم رسید که توقع ایده آل تئاتر را از هر اجرایی نباید داشته باشیم آن زمان توقعات براساس کیفیت اجرا و نوع نگاه تولید کننده متغیر خواهد بود، تئاتر در هیچ یک از وضعیتها عامل خطرناک نیست چرا که فی ذات تفکر نقادانه را مطرح میکند.
هیچ تماشاگر تئاتری به سالن نمیرود که چیزی یاد بگیرد اما همین که پرسش برایش ایجاد شود ، خوب است پس آموزش صرف در تئاتر نیست آنچه در تئاتر مطابق طبع بشری نباشد مخاطب آن را پس میزند یعنی عامی ترین تماشاگر هر ناخوشایندی را ببیند پس میزند. بی اخلاق ترین انسان ها هر امر غیر اخلاقی را در تئاتر ببینند شاید جذبش شوند اما خوششان نمی آید پس تئاتر در هیچ وجهی خطرناک نیست.
هر مسئلهای که در تئاتر مطرح میشود برای نقد شدن است نه پذیرفتن. یک اشتباهی در جامعه ما رخ داده که خیال می کنیم اگر یکی حرف سیاسی در تئاتر زد الان سیاست لرزان می شود، خیر اینطور نیست هر حرفی در تئاتر مطرح شود اگر درست و عمیق باشد برای این است که ما را به فکر کردن وا دارد.
*پس اهمیت تئاتر را در چه چیز می بینید؟
ما به دیدن تئاتر میرویم که نگاهمان بسیط شود جامعهای که تئاتر دارد نواندیش تر است و قضاوتهای عجولانه ندارد و جامعه فرهیختهتری است پس تئاتر اینکار را با ما میکند،ما هیچ وقت چشم و گوش بسته چیزی را فرا نمی گیریم چرا که هر چیز بدی هم در کاری باشد مخاطب عامی آن را پس می زند حتی اگر خود او هم در زندگی عادی دچار مشکلاتی باشد.
این را گفتم که اشاره کنم من بسیاری از اجراهای الان را نه از نظر کیفیت و نه کاری که با تماشاگر میکند درخور سلیقه ام نیست، اما میگویم حداقل مسئلهاش این است که سرگرم کننده است یعنی این ویژگی را نمیتوانیم از کار بگیریم. بنابراین همان چند دقیقهای که در تئاتر مینشینیم چند دقیقه سالم است . بهرحال ممکن است یک چیزی گفته باشند که من بدم آمده و نسبت به آن موضع داشتم و پس میزنم و یا چیز خوبی گفته که آن را میگیرم بنابراین باز هم تئاتر برای تزکیه است.
اما این نوع جذب تماشاگر برایم عامل نارضایتی البته برای خود تئاتر است اینکه ما از هر طریق غیر اصولی با طرح چهرههای محبوب مردم و ترفندهای دیگر مردم را به سالن تئاتر می کشانیم ترسم این است که مقطعی باشد و در دراز مدت به تئاتر لطمه میزند و اعتماد تماشاگر را در دراز مدت از تئاتر سلب میکند.
*پس از نظر شما چه نوع تئاترهایی باید به صحنه برود؟
من تنها ممیزیام این است کاری که به صحنه میرود اعتماد مردم را خراب نکند ما به اعتماد مردم برای تاثیرگذاری بیشتر تئاتر نیاز داریم. خط قرمز من این است که با دروغ و تبلیغات غلط مردم را به چیزی نکشانیم که آنچه ادعا کردیم نباشد و مردم پس بزنند این بدترین جفا به تئاتر است که شاید مقطعی تماشاگر جذب شده و پول بلیت را گرفتیم اما در دراز مدت به سود تئاتر نیست که تهدید هم محسوب می شود وگرنه در هیچ وجه دیگر من تئاتر را مضر نمیدانم.
فقط کافی است ما جذابیت و خوشایندی را برای تماشاگر حفظ کنیم الان یک احساس خوبی بین جامعه و تئاتر وجود دارد که شکل گرفته حال کاذب یا راستین این احساس خوشایندی را با ترفندهای غلط از بین نبریم که این جفا به تئاتر است و جبران پذیر هم نیست.
*شما داور جشنواره تئاتر رضوی بودید امسال شرایط را چطور دیدید و آیا اصلا فکر میکنید ما نیاز به جشنوارهای به اسم تئاتر رضوی داریم؟
جشنوارههای موضوعی از این دست مثل تئاتر رضوی و سایر موضوعات دفاع مقدس و ... به نظر من یک ضرورت است حداقل کاری که میکند ایجاد انگیزه برای هنرمندانی است که با این موضوعات دست به تولید تئاتر میزنند چرا که تولید تئاتر هم متضمن یک سری مطالعات و برنامه ریزی از پیش تعیین شده است تا افراد بتوانند به یک موضوعی در راستای اهداف جشنواره دست یابند.
یک خطری همیشه جشنوارههای موضوعی را تهدید میکند و آن هم اینکه بعد چند دوره تبدیل به کار فرمایشی میشوند نگاه سطحی نسبت به موضوعات مورد نظر یک آفت است در هر دوره جشنواره متأسفانه کارهایی بودند که با نگاه سطحی بدون هیچ عمقی درباره موضوع مورد نظر کار شده است موضوعاتی که شاید عامی ترین قشر اجتماع ما بهتر و بیشتر درباره آن می دانند بنابراین این کارها به جشنواره های موضوعی لطمه می زند.
دبیرخانه های دائمی باید به عنوان مکان فعال در طول سال برای این جشنواره ها وجود داشته باشد تا با مشاوره افراد متخصص که میتوانند اشراف اطلاعاتی نسبت به موضوع مورد نظرداشته باشند و آیتم هایی را به جامعه هنری پیشنهاد دهند که حداقل در خیلی جشنواره ها دیده نشده است ما الان باید ببینیم خلاء جشنواره تئاتر رضوی کجاست اینها نیاز به مطالعه دارد یک تیم محقق نیاز دارد ما اگر پژوهش نداشته باشیم خروجی هم نخواهیم داشت.
*نکته دقیقا همین است الان دوازدهمین دوره هستیم و موضوعات دم دستی هنوز طرح میشوند ؟
بله همین شفاخواهی و بچه خواهی و ... سطحی ترین سوژه ها است فرهنگ رضوی عمقش خیلی بیش از این است که اگر صد و بیستمین دوره هم باشد و کار پژوهشی نکنیم باز هم اوضاع همین است تحول مبنا میخواهد پژوهش باید در راستای فرهنگ رضوی باشد خروجی این پژوهش ها ، توسط هر کسی از روانشناس تا جامعه شناس و ... در اختیار هنرمندان باید قرار گیرد و حال از آنها توقع داشته باشیم در راستای این موضوعات کار خلاقانه انجام دهند.
تئاتر یک کار خیلی بسیط است اینطور فکر نکنیم که تئاتر هنری است که از بازیگری و کارگردانی و متن تشکیل شده این خروجی تئاتر است اما ورودی تئاتر خیلی علوم دیگر است که ما از آنها غافل هستیم وگرنه صرف یک بازی میشود. ما نسبت به خیلی موضوعات اجتماعی هم اگر سطحی نگاه کنیم فقط به تکرار می افتیم که هر بار ضعیف تر از قبل است.
منبع: فارس
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.