پوریا کاکاوند در گفت‌وگو با تسنیم:

می‌خواستم نقطه مقابل کارهای قبلیم باشم

کدخبر: 2122800

پوریا کاکاوند در «رولور» از شیوه شناخته شده کارهایش فاصله گرفته است. خبری از آن فضای پرنور و متحرک نیست. او می‌گوید می‌خواسته در نقطه مقابل کارهای قبلیش قرار بگیرد.

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا ، پوریا کاکاوند از نسل کارگردانان و نویسندگانی است که در آغاز دهه نود با نگرش واقع گرایانه وارد عرصه تئاتر شد. او با نمایش «به مناسبت ورود اشکان» درامی پرتعلیق روی صحنه برد که از حضور کارگردان و نویسنده ای قصه گو در عرصه تئاتر خبر می داد؛ اما او در یک غیبت کوتاه فرو رفت. نوشتن نمایشنامه ای «صدای آهسته برف» و «یادم تو را فراموش» کمتر از انتظارات بود. کما اینکه «یادم تو را فراموش» به هیچ عنوان توقعات را برآورده نمی کرد.

کاکاوند در این سال ها خود را درگیر ساخت فیلمی کرده است که هنوز رنگ اکران یا پخش به خود ندیده است و در انتظار مجوزهای لازم است. ابتدای سال نیز با امیر جعفری «ضیافت پنالتی ها» را در پالیز روی صحنه برد و اکنون «رولور» را در ایرانشهر روی صحنه برده است. نمایشی که به هیچ عنوان با اثر پیشینش نسبتی ندارد و این بهانه ای است برای یک گفتگوی کوتاه.

***

تسنیم: کارهای پیشین تو چه متن هایی که نوشته بودید و چه آثاری که کارگردانی کردی ، ادبیاتی داستان گو و سرراست داشتند که بیشتر مبتنی بر برخوردها بود. «رولور» تئاتری مبتنی بر فضاسازی و فرم است. چرا انقدر تغییر و تحول ایجاد شد؟

کاکاوند : من احساس می کنم که اصلاً اگر تغییر ایجاد نشود به درد نمی خورد؛ یعنی اگر قرار باشد شبیه کار قبلی باشد اصلاً در مورد کیفیتش صحبت نمی کنم. خوب یا بد. اصلاً در مورد آن صحبت نمی کنم؛ ولی اگر قرار است شبیه کار قبلی باشد، چرا انجامش می دهیم . ما از آقای چرمشیر یاد گرفتیم که هر متنی می نویسیم نقطه مقابل متن قبلی قرار بگیرد. مثلاً در ضیافت پنالتی ها یا به مناسبت ورود اشکان ما خیلی با خط قصه روبه رو هستیم؛ ولی اینجا هیچ قصه ای وجود ندارد، یعنی کاملا قصه آرکی تایپ خیانت و انتقام است. هیچ چیز دیگری ندارد؛ ولی سعی کردم اینجا در روایت یک کارهایی انجام بدهم. این چرخش بین این دو نفر که یک چرخش رولت روسیه ای است. تلاش من روی این بوده و اصلاً می خواستم نقطه مقابل کارهای قبلی باشد. حالا بعدش در مرحله بعدی ببینیم اصلاً از لحاظ کیفی بهتر است یا بدتر که آن کار من نیست.

تسنیم: اصلا موضوع را چگونه انتخاب کردید؛ چون کلاً نمایش هایی که داشتید حتی «یادم تو را فراموش»...

کاکاوند: اصلاً آن را حساب نکنید.

تسنیم: چرا؟ اصلاً داستان ها در یک فضای کاملاً متعلق به امروز رخ می دهد؛ ولی این حال و هوای داستان هنوز به گذشته ربط دارد، یعنی حتی این اتفاق هم ممکن نیست به این شکل و شمایل در امروز بیفتد.

کاکاوند: بله، نمی دانم. اصلاً چون لحظه خاصی ندارد نمی توانی بگویی که چه شد به ذهن شما رسید. این چه شکلی است و فلان؛ ولی مثلاً یادم است که قصه را که داشتم اصلاً به دلم نمی نشست تا ایده تیرآهن ها به ذهنم آمد.

تسنیم: حالا چرا باید تیرآهن بیفتد؟

کاکاوند: برای این که ما پرتاب بشویم به مرحله دیگری از قصه.

تسنیم: آخر تیرآهن هم که نمی تواند هر ده دقیقه بیفتد.

کاکاوند: چرا اینجا می افتد.

تسنیم: خب چطور می تواند باورپذیر باشد؟

کاکاوند: اصلاً باید ببینیم باور پذیری یعنی چه، یعنی اینکه دو شکل داریم. دیگر اینکه تو باور کنی تیرآهن ها مثلاً می افتند دو اینکه قبول کنی. ما دو را داریم؛ چون اولش دو بار و سه بار به مخاطب می گویند که اینجا هر ده دقیقه یک تیرآهن می افتد و تو قبول می کنی. مهم نیست که باور نکنی. ببینید قبول کرده. مثل اینکه فربد می گوید که من دست چپ از آرنج به پایین قطع است؛ ولی دارد.

تسنیم: و چشم هم دارد و نباید داشته باشد

کاکاوند: مهم این است که تو باید قبول کنی.

تسنیم: این باعث نمی شود که کمی فضای توهم را تداعی کند؟

کاکاوند: شما برآیندت چه بوده از قصه؟ چه گرفتی از قصه؟

تسنیم: برای من توهم بیشتر مشهود بود.

کاکاوند: نمی دانم.

تسنیم: بعد از اجرا به من گفتند که فلانی گفته این فضای تاریخیش عالی است و این برای من یادآور ترورها چهل سال پیش است. اینکه از خیابان قوام و شرایطش حرف زده می شود. من می گویم پس یک نفر آمده اینجا با یک باور تاریخی برسد و کنار این باور تاریخی احتمالاً دنبال باورپذیری کل داستان هم هست.

کاکاوند: نه لزوماً. باورپذیری فقط این نیست که باورش کنیم. یک قسمتش قبول کردن است و اینکه به تعداد هر تماشاگری نظر وجود دارد. هر کسی می تواند با یک قسمتش به طور مثال حال کند؛ ولی تیرآهن ها همین است. مثل همان دست و چشم و چیزهای دیگر مثل اینکه ما طبقه پنجم از یک برج هستیم.

تسنیم: ولی یک سازه پنج طبقه برج نیست.

کاکاوند: طبقه پنجم از یک برج نیمه ساخته هست.

تسنیم: یعنی هنوز ساخته نشده دیگر، یعنی طبقه ششم هم ساخته نشده، یعنی کلیتش یکم وهم است. هنوز برجی وجود ندارد.

کاکاوند: ما چقدر نیازش داریم؟ به نظرم اصلاً نیاز به آن نداریم.

تسنیم: من نمی گویم بد است. می گویم یک پارادوکس وجود دارد. یکی مثل من می آید بخش موهومیش را می گیرد و یکی می آید بخش تاریخیش را می گیرد.

کاکاوند: طبیعی است. اصلا قرار است هر تماشاگری بیاید یک چیزی از آن را بگیرد

تسنیم: اصلاً خودت پافشاری روی بخش تاریخیش داشته ای یا نه؟

کاکاوند: من نه. اصلاً.

تسنیم: یعنی همین جور انتخاب کردی که چهل سال پیش باشد و ترور باشد؟

کاکاوند: آره مهم بود یک زمان خیلی طولانی بگذرد و در آن دوران هم کلی اتفاقات این شکلی داشتیم.

تسنیم: در «به مناسبت ورود اشکان» نمایشی دیدیم پر از نور جلوه و اینجا می رسیم به نمایشی که نور حرکتی گردشی دارد. تا یک جایی می رود و کلاً خاموش می شود. ماجرای این چیست؟

کاکاوند: ببینید طراحی نور ، طراحی صحنه و طراحی کارگردانی کاملاً می رود به سمت اینکه هر چیزی که نیاز داریم نگه داریم. هر چیزی که ذره ای به آن نیاز نداریم بریزیم دور. طراحی کارگردانی، منظورم میزانسن هاست. در اینجا چیزی به نام میزانسن به معنای حرکت شاهد نیستیم؛ ولی میزانسن وجود دارد به معنای ایستایی و نقاط صحنه. همین قدر لازمش داشتیم، همین قدر نگه داشتیم.

تسنیم: از اولش در فکر دوئل بودید؟

کاکاوند: بله دقیقاً. در نور هم همین است. همین قدر نیازش داشتیم و همین قدر نگهش داشتیم. حالا یک جاهایی این نور کارهای دیگری هم انجام می دهد. مثلاً یک سری بازی های سایه داریم آن وسط. نمی دانم دیدید یا نه.

تسنیم: مثلاً زمانی که محسن کشته می شود.

کاکاوند: بله. صحنه مرگش اصلاً در این شکل از تئاتری که از صفر شروع شده تا آنجا کسی که می میرد نباید پرت شود. خیلی شبیه اکشن ها، باید نورش گرفته شود. نورش را می گیریم، یعنی کاملاً همه چیز در خدمت همان است.

تسنیم: دلیل خاصی داشته که این کنش ها را از بازیگرانت بگیری و انقدر سلب باشند ؟

کاکاوند: راستش بله. چون اصلاً دنبال این بودم که به جای اینکه ریتم را بیاورم در میزانسن به معنای حرکت، ریتم را بیاورم در کنش ها و اینکه بازیگرها همینطور کلمه را به درستی ادا کند، یعنی کنش خود را اجرا کرده. ببینید نمی دانم چه شکلی است یعنی اول مرغ بود یا تخم مرغ، ولی همه اینها در راستای هم شکل گرفت. یعنی وقتی رسید به اینکه این دو نفر قرار است دو سویه سالن بایستند کم کم همه حرکت هایشان گرفته شد و به این رسیدیم.

تسنیم: فرض کنیم که چشمهایمان را ببندیم و نمایش را گوش بدهیم. آیا خللی در تجربه ما رخ می دهد یا نه؟

کاکاوند: نه این خودش یک تجربه است

تسنیم: یعنی چیزی را از دست نمی دهی؟

کاکاوند: ببینید چشم را بستن اصلاً چیز بدی نیست. همانطور که در هر اجرایی شما تصمیم می گیری که من این آدم را می خواهم نگاه کنم. مثلاً در مناسبت ورود اشکان ده نفر هستند. من می خواهم ایکس را نگاه کنم و از ایگرگ اصلاً خوشم نمی آید . یک تجربه است به عنوان یک تماشاگر. به خصوص که کلی هم چیزهای تجربه را از شما گرفتیم؛ چون روی صندلی نشستی در تاریکی. مثل کارهای مثلاًٌ محیطی پور آذری نیست؛ ولی چشم بستن هم یک تجربه است.

تسنیم: متهم به رادیویی بودن نمایش نمی شود؟

کاکاوند: من یک مصاحبه ای با عسل عباسیان کردم که به زودی منتشر می شود. یک چیزی گفتم خیلی خندید؛ ولی روی آن به اندازه نسبیت انیشتین مطمئن هستم. نمایش رادیویی نمایشی است که از رادیو پخش بشود، اجرای ما از رادیو پخش نمی شود.

تسنیم: ما پیشتر نمونه هایی داشتیم که اجرا رادیو را به شکل زنده روی صحنه اجرا کنند.

کاکاوند: آن خیلی شو بود. انگار یک بک استیج را داریم و می بینیم. آن خیلی شو بود به درد هم نخورد، یعنی فهمیدند چیز خوبی نیست و جمع کردند.

تسنیم: پس می گویید این نمایش برای دیدن است؟

کاکاوند: بله. بحث اینکه شما چه چیزی می خواهید ببینید. قطعاً نمی شود همه تماشاگرها را راضی کرد.

تسنیم: حالا اینکه من می خواهم چه ببینم یک مسئله است، این که تو می خواهی چه چیزی به من نشان دهی مسئله دیگری است. تو چه چیزی می خواهی به من نشان دهی؟

کاکاوند: من دو تا بازیگر، سایه، این گردش سرها و هزاران چیزی که شاید در ذهن شما ساخته شود.

تسنیم: به هر حال به دنبال یک آزمودن چیزی بودی.

کاکاوند: نمی دانم دقیقاً دنبال چه تجربه ای بودم؛ چون یک دانه چیز نیست. ولی در مقابل با تماشاگر چون نمی دانی با چه حال و هوایی آمده و اصلاً کی است، چه هست و چه جوری می آیند داخل سالن ، هیچی از قبل معلوم نیست . یک تماشاگری است که دائما دارد نگاه می کند ، یک تماشاگری است که نگاه نمی کند یکی است که اصلا شاید می خوابد ، تجربه بعدش یعنی الان که اجرا تمام شد شکل گرفته. یعنی دیدم از چهل نفر تماشاگرها بیست نفر نگاه کردند ده نفر نگاه نکردند

تسنیم:از بالا چک می کنید؟

کاکاوند: نه خیلی کم، خیلی کم، امروز که خواب بودم در طول اجرا؛ چون کمبود خواب داشتم. همه ما به خصوص بازیگرها اصولاً موجودات حساسی هستیم. فقط کافی است نگاه کنند ببینند تماشاگر نگاهش نمی کند. همه ما کاملاً متحدیم و به این نتیجه رسیدیم که خیلی اوکی است که در این اجرا اگر تماشاگر نگاهتان نکند و این را کاملاً گذاشتیم به عنوان یک تجربه برای تماشاگرها.

تسنیم:حالا اگر در مولوی اجرا می شد و جنس مخاطب کاملاً قابل پیش بینی بود و حتی می دانستیم که چگونه می خواهد برخورد کند، آن موقع چه باز هم برایت فرق می کرد نسبت به اجرا؟

کاکاوند: نه، واقعاً نه.

تسنیم:حالا چرا انقدر کم کار هستید؟

کاکاوند: من نه کم کار نیستم. دو ماه پیش اجرا داشتم.

تسنیم:آن را بگذاریم کنار تا قبل آن چی؟

کاکاوند: دو سال رفتم فیلم ساختم.

==================

مصاحبه از احسان زیورعالم

==================

انتهای پیام/

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: