جواد دلپذیر در نشست مفهوم شناسی حکمت عملی:

حکمت عملی ناظر به سعادت یا شقاوت انسان است

کدخبر: 2174636

جواد دلپذیر در نشست مفهوم شناسی حکمت عملی گفت: حکمت عملی، علمی قیاسی و یقینی است که به آنچه که به اراده انسان وابسته است، از آن جهت که انسان را به سعادت یا شقاوت می‌رساند، ناظر است.

به گزارش خبرنگار مهر، ششمین جلسه کارگروه علمی حکمت عملی مجمع عالی حکمت اسلامی با موضوع مفهوم شناسی حکمت عملی با تأکید براندیشه های فارابی با ارائه حجت الاسلام جواد دلپذیر، ۷ اسفندماه برگزار شد.

در ادامه گزارشی کوتاه از این نشست را با هم می خوانیم:

حکمت عملی یکی از اقسام فلسفه به معنای مطلق است که در آثار فارابی به نام های علم مدنی، فلسفه انسانی، فلسفه عملی و فلسفه مدنی، علم انسانی و علم ارادی نیز نامیده شده است. برای مفهوم‌شناسی حکمت عملی، لازم است ابتدا اصطلاح حکمت مطلق به‌مثابه جنس حکمت عملی مورد بررسی قرار گیرد. لازم به تذکر است که در اصطلاح فلسفه اسلامی، فلسفه و حکمت به یک معنا به کار می‌روند. (به‌عنوان مثال رک: الاعمال الفلسفیة (التنبیه علی سبیل السعادة)، ص:۲۵۵-۲۵۶) .

تعریف فلسفه و حکمت مطلق

بر اساس تقسیم‌بندی‌های علوم، فلسفه مطلق علمی نظری (قیاسی) است که در مقام کشف واقع و تعلیم دیگران، مفید یقین است (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، صص ۳۰۷ و ۳۲۶ و ۱۱-۱۴) .

فارابی در تعریفی دیگر، حکمت و فلسفه مطلق را از جهت نوع مطلوبیتش برای انسان علمی می‌داند که مقصودش، تحصیل جمیل است زیرا فلسفه موجب علم یقینی به حق است و چنین علمی جمیل است. در مقابل دیگر علوم قرار دارند که برای انسان نافع‌اند (التنبیه علی سبیل السعادة، ص:۲۵۵-۲۵۶)

در برخی دیگر از تعاریف، حکمت و فلسفه مطلق به‌عنوان علمی نظری که حقائق اشیاء را برای انسان روشن می‌کند، معرفی شده است. (به‌عنوان مثال: المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص: ۱۲)

به عقیده فارابی فلسفه مطلق، از امور ضروری برای سعادت انسان است (الاعمال الفلسفیة، ص۱۱۹و۱۷۵و۱۸۱و۲۵۷؛ المنطقیات للفارابی،ج‏۱،ص۳۷۲) به‌طورمشابه، برخی از فیلسوفان متاخر از فارابی، فلسفه را به استکمال نفس انسانی تعریف کرده‌اند (رسائل ابن‌سینا، ص۳۰؛ اسفار، ج‏۱، ص۲۰) .

با توجه به تعریف‌های ارائه شده، می‌توان فلسفه و حکمت مطلق را اینگونه تعریف کرد :

علمی نظری است که از طریق روش برهانی، به شناخت یقینی اشیاء می‌پردازد و از این طریق موجب استکمال و دستیابی انسان به کمال نهایی خودش می‌گردد .

تعریف حکمت عملی

از نظر فارابی موضوع حکمت عملی اشیائی است که شانشان این است که با اراده عمل و حاصل شوند (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۱۴؛ کتاب الحروف، ص۶۷) و به دیگر سخن، اموری هستند که مبداشان اراده و اختیار است (کتاب الحروف، ص۱۵۱) البته نه امور ارادی به صورت مطلق بلکه از این نظر که جمیل یا قبیح‌اند و از این نظر که ممکن است انسان با انجام آنها سعادتمند یا شقاوتمند بشود (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۴۱۵) .

می توان فلسفه عملی را بر اساس موضوعش اینگونه تعریف کرد: فلسفه عملی، قسمی از فلسفه است که در مورد اشیائی که وجودشان به اختیار و فعل ماست، بحث می‌کند (الشفاء(المنطق)، المدخل، ص: ۱۲) .

از دیدگاه فارابی، غایت نهایی از اموری که علم مدنی مشتمل بر آنهاست، سعادت است (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۳۱۲) البته مراد سعادتمند شدن است نه صرف دانستن سعادت و راه رسیدن به آن (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۴۱۵-۴۱۶) به دیگر سخن، غایت حکمت عملی این است که مردم سعادتمند یعنی اخیار و متمسک به نوامیس شوند (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۴۱۵) .

فارابی گاه حکمت عملی را بر اساس مباحث کلانی که در این علم مطرح می‌شوند، تعریف کرده است. به‌عنوان مثال: حکمت عملی یکی از علوم یقینی است که مشتمل است بر سعادت، اشیائی که به وسیله آنها سعادت حاصل می‌شود و اشیائی که مانع از سعادتند و به شقاوت مودی می‌شوند (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۴۱۴-۴۱۵)

جمع‌بندی

از دیدگاه فارابی ملاک تمایز علوم و صنایع تمایز موضوعاتشان است (المنطقیات للفارابی، ج‏۱، ص۳۱۳). ازاین‌رو، برای تمایز یافتن حکمت عملی از دیگر علوم، باید تعریفی بر اساس موضوع از آن ارائه داد. از طرف دیگر، مباحث کلان علم، چیزی جز موضوعات جزئی‌تری که که موضوع اصلی علم به آنها تقسیم می‌شوند، نیستند. به دیگر سخن، تعریف به مباحث، چیزی جز تفصیل تعریف به موضوع نیست. البته فایده این گونه تعریف‌ها روشن شدن ابعاد بیشتری از موضوع علم برای مخاطبین است. در نتیجه تعریف فنی و خالی از اشکالی که می‌توان در مورد حکمت عملی مطرح کرد، تعریف آن بر اساس موضوع است. با توجه به آنچه گذشت، این تعریف را می‌توان اینگونه بیان کرد :

حکمت عملی، علمی قیاسی و یقینی است که به آنچه که به اراده انسان وابسته است، از آن جهت که انسان را به سعادت یا شقاوت می‌رساند، ناظر است .

منبع: مهر

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: