گفت‌وگوی مشروح فارس با کارگردان نمایش «اسب»

اعتقادی به تماشاگر خاص در تئاتر ندارم/ «اسب» چیزی شبیه زندگی فشرده شده است

کدخبر: 2177836

آرش دادگر، کارگردان نمایش «اسب» عنوان کرد: من هیچوقت تئاتر کار نمی‌کنم که تماشاگر خاص داشته باشیم هر کسی با ظرف مخصوص خود وارد سالن شده و از درب بیرون می‌رود. بعضی‌ها تئاتر که می‌آیند نمی‌توانند از داشته‌های خود بگذرند.

خبرگزاری فارس ـ زهره سعیدی : نمایش «اسب» به کارگردانی آرش دادگر و نویسندگی مهدی تاج الدینی مدتی است که در کارگاه دکور بنیاد رودکی به صحنه می رود و شب گذشته، شب پایانی خود را گذراند. این نمایش سوررئال که در آن روابطی غیر عادی با پیچیدگی های خاص برقرار است، شاید نزدیک به وضعیت پسامدرن شده است که خالق اثر در آن حضور پررنگ دارد، در آن روابط شکسته شده و بین منطق و دنیای به دور از منطق سرگردان است.

داستان از این قرار است که نوکر خانه (کش) آقای خود را به دلیل ارتباط پنهانی با همسر خویش به قتل می رساند او با هر بار یادآوری این واقعه ناگزیر به قتلی دیگر می شود تا جایی که این چرخه آنقدر اتفاق می افتد که همه نابود می شوند.

نمایش اسب که از دوازدهم بهمن در صحنه تالار مولوی به اجرا در آمد ، سومین پروژه آموزشی انجمن هنرهای نمایشی استان تهران است که در ایام جشنواره تئاتر فجر نیز در بخش بین الملل و در کارگاه دکور تالار وحدت به صحنه رفت.

بازیگران این نمایش به ترتیب حروف الفبا محمد صادق اسدی، عاطفه بختیاری، پویا پیروزرام، نامیرا حفیظی، سید شهاب الدین خاضع حق، آرش دادگر، علیرضا دهقانی، زهره رستمی، رستا رضوی، پریسا صبور نژاد شیرازی، شیرین صفایی، عمار عاشوری، کسری عقلی مقدم، سیاوش محمود نژاد، ایلیار مومن، سید میر عماد میری هستند.

فضای این نمایش از دکوراسیون خاص کارگاه نمایش گرفته تا نحوه چیدمان و نوع صندلی ها که حالت عجیبی دارد تماشاگران را وارد فضای متفاوتی از تئاتر می کند برای یافتن پاسخ پرسش هایمان درباره این نمایش به گفت وگو با آرش دادگر کارگردان و بازیگر نشستیم:

*جناب دادگر آیا نمایشنامه اسب برگرفته از اسب قاتلین گشتاسب است و اینکه چه نوع اقتباسی دراین کار صورت گرفته است؟

بله متن این نمایشنامه اقتباسی آزاد از اسب قاتلین رضا گشتاسب است. کاراکتر «کش» در آن نمایشنامه مردگان را از گور بیدار می کرد تا بتواند «لورا» همسرش را دوباره زنده کند اما در لحظه ای که لورا را کشته هر بار که بدانجا می رسد، باز هم مجبور به کشتن مجدد او می شود. آنچه ما در این اقتباسی ها انجام دادیم و مهدی تاج الدین هم انجام داد این بود که بحث اجتماعی می تواند به این عرصه ورود کند و تاریخچه ای از نویسنده ای که در حال نوشتن متنی درباره اسب است اما همسرش به او خیانت کرده و با قوم و خویش خود ارتباط برقرار کرده است.

*«آقا» در این نمایش چه جایگاهی دارد؟

آقایی آنجا زندگی می کند که مدام نگران نوشته های کش است می ترسد که این نوشته ها چه تأثیری می تواند در جامعه بگذارد پس یک پلیس استخدام می کند که مراقب تجسمات ذهن کش باشد ، همه اینها تشویش هایی می شود که نویسنده در طی نوشتن بارها متن را تغییر می دهد طوری که دیگر بین واقعیت و خیال یا خواب و بیدار نمی توان مرزی قائل شد یعنی امر واقع و نمادین با هم معکوس می شوند.

*به نظر می رسد این نمایش برای تماشاگر خاصی طراحی شده که از تئاتر خیلی می دانند آیا اعتقادی به این امر دارید؟

خیر تماشاگرانی هم بوده اند که برای نخستین بار این کار را تماشا کرده اند و خودشان گفتند که تا به حال این مدل کار را ندیده اند اما با آن ارتباط برقرار کردند اتفاقا کسانی که خود را متخصص می دانند در تماشای کار دچار مشکل و بحران می شوند چرا که با لوح صاف به تئاتر نمی آیند و دریافت ها و داشته هایشان را با خود به همراه می آورند و با اثر آنطور که می خواهند برخورد می کنند آنها از خود می پرسند که آیا گذشته در این کار هست یا خیر؟ پس اگر نیست کار غلط است یا جواب نداده پس من چرا نمی فهمم؟

من هیچوقت تئاتر کار نمی کنم که تماشاگر خاص داشته باشم هر کسی با ظرف مخصوص خود وارد سالن می شود در این ظرف قدری مظروف دارد که درصدش برای افراد متفاوت است ما آنچه در تئاتر ارائه می دهیم برای هر تماشاگری یک اطلاعاتی است که نسبت به آن مظروفش پر می شود، پس برای بعضی ها کم و برای بعضی زیاد است.

بعضی ها تئاتر که می آیند نمی توانند از داشته های خود بگذرند بعضی از اینکه داشته هایشان تغییر کند و دریافت جدید کسب کنند لذت می برند، بعضی ها هم می ترسند که چیزی از دست بدهند چون نمی دانند چه چیز می خواهد جایگزین آن شود چرا که ظرفشان به ثبات رسیده است.

*پس یعنی در تماشای این اثر نباید به دنبال داستان باشیم تنها به آنچه خودمان گرفته ایم اکتفا کنیم؟

ببینید وقتی ما به دنبال داستان می گردیم تصور داریم که حتما باید داستانی باشد این می شود که ما فقط تبدیل به یک شنونده می شویم تا برایمان یک چیزی توضیح داده شود فاجعه ای که الان اتفاق افتاده همین است ما حتی در یک کار نمی توانیم یک سؤال مطرح کنیم تا بگوییم مثلا فلان چیز را خود تماشاگر حدس بزند!

من نمی خواهم تماشاگر کارم دچار رخوت شود از ابتدا می خواهم او را با کار درگیر کنم تا خودش حدس بزند حتی اگر اشتباه حدس بزند حتی اگر نفهمد مگر ما همه چیز این زندگی را می فهمیم؟ اگر همه چیز را می فهمیدیم که از غار نشینی شروع نمی کردیم! اگر می فهمیدیم که این اندازه پیامبر برای فهمیدن ما تلاش نمی کرد. ما خیلی وقت ها تصور می کنیم علم و دانش و معلومات داریم در حالیکه همه آنچه داریم یک سری مفروضات است که در ذهنمان انباشته شده است.

حال دراین نمایش می خواهیم قدری داده تحویل تماشاگر بدهیم که مدلولی هم ندارد این تماشاگر است که باید جایگزین کند و اینها را به هم ربط دهد تا شاید به یک درک درستی برسد چرا همیشه منتظر هستیم که همه چیز تحویلمان داده شود؟

* شاید اینطور بتوان گفت که آنچه می بینیم و می شنویم با آنچه گفته می شود، تفاوت های زیادی هم دارد؟

بله در این نمایش کاراکتری داریم که کتاب بسیار می خواند اما وقتی از او سؤالی می شود نمی تواند پاسخ بدهد تنها یک سری مفروضاتی را به هم می بافت و یک سؤال ساده را می پیچاند و آخر هم مشخص نیست که چه می گوید اما در مقابلش کاراکتری است که مدام می پرسد «این چیه؟» و دائم سؤال می پرسد، اتفاقا این کاراکتر از همه بیشتر می داند.

اگر زندگی این اندازه ساده بود که فکر می کردیم دچار مشکلات عدیده نمی شدیم در این کار چیزی شبیه زندگی هست که فشرده شده بخشی که شبیه آن نیست. تئاتر یک امر ارگانیک است چیزی که از قبل تعیین نشده یعنی همان لحظه که اجرا می شود، خود ویران گر است بر باد نوشته و پاک می شود و با تماشاگر هم همین کار را می کند پس اگر بخواهیم بگوییم حتما باید این در باز شود و چهار فرهیخته فیلسوف از آن بیرون بیایند اتفاقا دچار بحران شده ایم، چرا که اینها حرف های ما را قبول نخواهند کرد. خیلی از اندیشمندان ما نه می بینند و نه گوش می دهند فقط صحبت می کنند.

پس برای این کار تلاش شده تا تماشاگر حتی اگر یک بخشی از آن را هم گرفت برایش کافی باشد خودش مسیر را ادامه می دهد ولی اگر می خواهیم دنبال این باشیم که چه شد؟ کی بود؟ چکار کرد؟ و در نهایت نتیجه شد؟ آنوقت نباید خیلی فیلم ها هم ساخته شود باید به همین فیلم هایی مثل فیلم های رضا عطاران البته با کمال احترام که ساده پسند و عامیانه است و هیچ گره ای هم ندارد، اکتفا کنیم.

این مدل سینمای ما قبل انقلاب همان فیلم فارسی و بعدش هم نمی دانم اسمش چیست که همه دچار بحران شدند اینطور می شود که وقتی یک تنگه ابوغریب ساخته می شود همه فکر می کنند شاهکار خلقت است یا وقتی یک بدون تاریخ، بدون امضا ساخته می شود همه تعجب می کنند ما هر زمان از این فیلم ها چون تنگه ابوغریب در یک سال 10 تا داشتیم می توانیم ادعا کنیم که دستمان خالی نیست در تئاتر هم شرایط همینطور است.

*این کار در جشنواره جایزه ای دریافت نکرد؟

خیر تنها در دو بخش طراحی لباس و صحنه کاندید شد.

*جناب دادگر آیا بهتر این نبود که برای مشخص کردن فضای واقعیت و خیال به یک طراحی صحنه ویژه تر یا نورپردازی متفاوت تر نیاز داشته باشیم؟

به نظر من اگر این طور بود می بایست همه اینها را تماشاگر معنی می کرد یعنی به عنوان تماشاگر روابط و مناسبات را نمی دید، فکر می کنم دوره اینها هم خیلی وقت است که گذشته است اینها دادائیسم به حساب می آید دیگر سوررئال نیست ما همیشه فکر می کنیم سوررئال یعنی فضای تیره و تار درحالیکه ما دو نوع سوررئال داریم مدلی که همه عناصر غیر رئال هستند یک عنصر رئال است همان یک عنصر همه را سازمان می دهد و دوم مدلی که همه عناصر رئال هستند یک عنصر غیر رئال همه چیز را فراواقعیت می کند.

حال باید بدانیم که همه چیز همیشه در نوسان است سوررئال یعنی اصل عدم قطعیت . حال اگر من آنقدر نشانه بدهم که همه چیز اظهر من الشمس شود، تماشاگر من هم که عاشق نشانه است که آن را سریع معنی کند.

ما هنوز در بیت اول مولانا مانده ایم و صدها تفسیر آن را کرده ایم یا بیت حافظ خب اگر اینها می خواستند خودشان بدان شکل می گفتند به قول علامه جعفری بشنو از نی چون حکایت می کند، برای همین یک مصرع هفتاد منی تفسیر و معنی نوشته شده است این که دیگر بهرحال خودش واضح است؟ درحالیکه این تصورات، تفاسیر و توضیحات ما است که ما را به بیراهه می برد وقتی اصل اثر موجود است من به همان رجوع کنم بهتر است و دریافتم انجام می شود ولی وقتی یکی به من تفسیر دیگری می دهد ، کار مشکل می شود. حتی درباره قرآن و درک و دریافت ما هم همین مطرح است که خود قران می فرماید این کتابی روشن است.

زندگی چیزی جز فضای سوررئال نیست همین الان که اینجا هستیم به این فکر می کنیم که بعد از مصاحبه کجا می رویم ماشین را کجا پارک کرده ایم؟ یعنی جسممان اینجاست اما روحمان در چند جاست ما قابلیت این را داریم که هم زمان چهار جا باشیم جهان های موازی همین معنی را می دهد.

*پس علت اینکه این سالن را برای کار خود انتخاب کردید همین متفاوت بودن کار بود؟

درست است برای جهان جدید مکان جدید هم طلبیده می شود ، وقتی ما هروقت کاری داریم به تالار حافظ برویم همان جایی که همه نور داده اند ما هم نور بتابانیم و اجرا کنیم تماشاگر هم همان جای قدیمی بنشیند ، چه تغییری ایجاد می شود وقتی تالار حافظ اجازه نمی دهد حتی دست به فضا بزنیم ، شرایط تغییری نمی کند.

ما برای این کارگاه دیوار کشیدیم چند درب گذاشتیم این درها و راه پله ها را تعبیه کردیم که اصلا وجود نداشت زیر راه پله ها را بستیم، اتاقک بالا را درست کردیم تمام سالن را سیاه کردیم بنابراین معماری جدید ایجاد شد وقتی قرار است تجربه کنیم باید پا روی خیلی چیزها بگذاریم.

*حمایت انجمن هنرهای نمایشی چطور بود؟

به رحال برای تجربه جدید نیاز به حمایت وجود دارد اگر می خواهیم تئاتر نفس بکشد تجربه جدید نیاز است وگرنه کارها بازاری می شوند که کاری هم ندارد و مهم هم نیست چنان کارهایی در همان جاهای قدیمی نور و دکور و صحنه و تماشاگران با خدایگان دکور و دیگر بخش ها ساخته می شود و پول ها هم با چند برابر هزینه ها به جیب می رود.

وقتی تئاتر بنگاه اقتصادی شود دیگر فرهنگ و هنر بساطش جمع می شود البته من نمی گویم تئاتر تجاری نداشته باشیم آن هم باید باشد و مشکلی نیست اما دیگر تئاتر نیست.

این کار اگر حمایت انجمن هنرهای نمایشی استان تهران را نداشت اصلا پا نمی گرفت من هم نمی توانستم این دوستان را جمع کنم و مکان تمرین نداشتم و هزینه ها را پرداخت نمی کردم برای اینکه آرش دادگر بتواند این کار را انجام دهد نیاز به حمایت بود.

من تا پیش از شروع این کار و در کارهای دیگرم هیچ کمکی از هیچ جایی دریافت نکردم برای این کار هم زمان زیادی گذاشتم شش ماه تمرین داشتیم بهرحال دولت مثل سینما تجربه در عرصه تئاتر هم باید ورود کند . سینما تجربه هم برای اهدافی چون نفس کشیدن سینما تعبیه شده تا راه های جدیدی را تجربه کند هرچند تماشاگر هم نداشته باشد آنها پولش را می دهد تا یک عده تجربه کنند و سینمای بدنه حفظ شود و همه کارها تبدیل به کار تجاری نشود.

بهرحال به نظر من مهم نیست چه وزارتخانه کمک کند از ارشاد گرفته تا نیرو و آموزش و پرورش و ... همه سیاسی هستند هر چهار سال یا هشت سال یک عده می آیند و فکری هم پشتشان نیست معاونان همه سیاسی هستند فرقی ندارد برایشان که چه کارهایی تولید می شود آنها پشت میزشان نشسته اند تا اجازه ندهند بحرانی رخ دهد.

مدیران دولتی همیشه همینطور بوده اند کلا فرهنگ را نمی خواهند به همین خاطر می گوییم وزارت ارشاد نه فرهنگ همانطور که می گوییم وزارت آموزش اما من ادعا می کنم که با همه اینها کارم بیلان کاری کسی نیست با کار من کسی نمی دهد پز بدهد آقای وزیر می تواند برود یک نمایش دیگری را در فجر ببیند کسی یقه او را نمی گیرد خیلی هم خوب و قشنگ است کارهای دیگر.

در زمینه سینما شرایط تغییر می کند ما از قبل کار می توانیم کلی تبلیغ کنیم بودجه تزریق کنیم به همین خاطر مشکلی نیست سفره پهن است اما تئاتر اینطور نیست برای چه کسی مهم است که آخرین شمع های تئاتر واقعی هم خاموش شود؟

*در نهایت برنامه سال آتی چیست آیااین کار ادامه می یابد؟

خیر این نمایش که تا پایان سال جمع می شود اما برای سال بعد همه چیز بستگی به این دارد که ببینیم شرایط چطور است با این وضعیت که چشمم آب نمی خورد هیچ برنامه ای وجود داشته باشد فقط چند نفری تغییر می کنند و چند نفر دیگر می آیند دولت تکنوکرات هم اهل فرهنگ نیست، تنها به فکر اقتصاد و امور خارجه می شود.

منبع: فارس

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: