سفید و سیاه طرح تابستانه کتاب
تهران –ایرنا- طرح تابستانه کتاب که ۹ شهریور پایان یافت به عنوان یکی از طرح های عرصه فرهنگی با سرمایه گذاری از سوی دولت است. تاکنون ۹ دوره طرح تخفیف فصلی کتاب برگزار شده که در هر گام پخته تر شدن طرح به اذعان کارشناسان مشهود است، اما برای بهترشدن گام هایی نیز در پیش دارد.
به گزارش ایرنا نهمین طرح «تابستانه کتاب» با شعار «دانش گستری با حمایت از تالیف ایرانی» از سه شنبه 30 مردادماه در کتابفروشی های عضو طرح در سراسر کشور آغاز شد و در تهران به مدت هفت روز و در سایر شهرها و شهرستان ها به مدت 10 روز کتاب های تالیفی با یارانه 25 درصد و کتاب های ترجمه با یارانه 15درصد به خریداران عرضه شد. بنا بر آمار رسمی با پایان یافتن طرح تابستانه کتاب 97 که نهمین دوره از طرح های فصلی تخفیف کتاب با هدف ترویج و توسعه فرهنگ کتاب خوانی بوده و در بازه زمانی 7 روزه در تهران و 10 روزه در سایر شهرها اجرا شد، 258 هزار و 782 نسخه کتاب در سراسر کشور به فروش رفت. ایرنا به منظور بررسی زوایای مختلف طرح تابستانه کتاب و مزایا و معایب احتمالی این، میزگردی با حضور نیکنام حسینی پور مدیرعامل موسسه خانه کتاب، حمیدرضا شعبانی مدیرمسئول انتشارات و کتابفروشی «دف»، اردشیر بهجت مدیر مسئول کتابفروشی «بهجت» و علی فریور مدیر کتابفروشی «کتاب داستان» تشکیل داد که این طرح توسط صاحبنظران مورد بررسی قرار گرفت. **معادله نامتقارن بین تعداد کتابفروش و ناشر در کشور مدیرعامل موسسه خانه کتاب در ابتدای این میزگرد گفت: خانه کتاب نزدیک ربع قرن است که فعالیت می کند و به عنوان بانک اطلاعات کتاب ایران مطرح است، در دنیا کتاب را با شابک می شناسند و خانه کتاب خدمات شابک را به صنعت نشر و ناشران و اهل قلم ارائه می دهد و در بحث بیمه ای، حمایتی و تسهیلات نیز فعالیت دارد. نیکنام حسینی پور در مورد طرح تابستانه کتاب گفت: این طرح به کتابفروش به عنوان یک حلقه، خدمات داده و باعث می شود کتاب فروشی ها تعطیل نشوند و در کنار این اقدامات، فعالیت های دیگری نیز از پیگیری مطالبات حوزه فرهنگ از مقامات و سیاست گذاران را انجام می دهد. مدیرعامل موسسه خانه کتاب در مورد شرکت نداشتن همه کتابفروشی ها در طرح تابستانه گفت: یک معادله نامتقارنی بین تعداد ناشران و کتابفروش ها در کشور وجود دارد، برعکس همه دنیا که تعداد کتابفروش ها سه برابر ناشران است در حوزه نشر کشور ما این اتفاق نیفتاده است. وی افزود: به دلیل اینکه در اوایل انقلاب و دهه 70 ما بخش تولید را بسیار فربه و چاق کردیم اما به بخش توزیع و ویترین نپرداختیم، کتابفروش ها فراموش شده بودند و این معادله نابرابر همچنان به قوت خود باقی است. حسینی پور در عین حال گفت: فاقد یک سرشماری مطمئن در این زمینه هستیم و به دنبال تحقق این امر با همکاری پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات هستیم تا سرانه ای در این زمینه به دست آید. وی افزود: تخمین این است که بین یک هزار و 500 تا دوهزار کتابفروشی در کشور فعال باشند که این رقم شامل کتابفروش، محصولات فرهنگی و نوشت افزار نیز می شود. **تاخیر در پرداخت یارانه ها، شیوه سنتی و نداشتن اعتقاد به طرح، دلایل ثبت نام نکردن همه کتابفروش ها در طرح حسینی پور گفت: شاید یکی از دلایل ثبت نام نکردن تمامی کتابفروش ها در طرح، تاخیر در پرداخت یارانه ها باشد، در آیین نامه بارگذاری شده در سامانه طرح به منظور آگاهی کتابفروشان و برنامه ریزی ها اعلام شد که پرداخت یارانه طرح بین 4 تا 6 ماه به طول می انجامد. مدیرعامل موسسه خانه کتاب افزود: به نظر می رسد این تاخیر، تاثیر آنچنانی در ثبت نام ندارد، اما همچنان برای کاهش مدت پرداخت تلاش می شود با وجود اینکه شرایط اقتصادی کشور و بودجه ای وزارتخانه فرهنگ و ارشاد شرایطی بر ما تحمیل می کند که گاهی پرداخت ها طول می کشد. حسینی پور افزود: مشارکت نکردن تمام کتابفروشی ها در طرح شاید به چند دلیل باشد اول اینکه برخی کتابفروشی ها هنوز شیوه سنتی دارند و برای پیوستن به طرح و وصل شدن به بانک اطلاعاتی و سامانه خانه کتاب باید زیرساخت های فنی و نرم افزاری لازم را برای خود فراهم کنند. وی گفت: برخی کتابفروشی ها هم اصلا اعتقادی به چنین طرح هایی ندارند و معتقدند عرضه و تقاضا باید بازار را تنظیم کند، در حالیکه در نظام اسلامی با اقتصاد اسلامی چنین مطلبی نمی تواند خیلی توجیه داشته باشد و چنین مطلبی در مورد نظام سرمایه داری صدق می کند. **جلب مشارکت بخش خصوصی در توسعه طرح حسینی پور در مورد جلب مشارکت دیگر بخش ها در عرصه فرهنگی، گفت: خانه کتاب در این جهت تلاش می کند و به همین منظور طبق نامه نگاری با نهاد ریاست جمهوری به دلیل همزمانی با هفته دولت و نیز بانک شهر،برخی استانداران، شهرداری ها و کارخانجات در حال رایزنی است. وی افزود: در چشم انداز و برنامه ما هست که از مشارکت بخش خصوصی و ظرفیت خود کتابفروشی ها نیز در طرح استفاده کنیم. **ایجاد هیجان در فضای عمومی خرید کتاب مزیت طرح های حمایتی مدیرعامل موسسه خانه کتاب یادآور: مساله مهم در طرح های حمایتی کتاب عرضه یارانه نیست بلکه آنچه در طرح خیلی مهم نیست فضای عمومی ایجاد کردن برای کتابفروشی در جامعه است و این نگاه غالب ما در اجرای طرح است. **فعالیت های زیرساختی در کنار طرح های حمایتی لازم است حسینی پور گفت: باید تجربه های جهانی را بومی و استفاده کرد تا به گونه ای تبادلات دیپلماسی فرهنگی شکل گیرد، در کنار طرح های حمایتی همچنین باید به سمت حرکات و فعالیت های زیرساختی برویم، در حال حاضر کتابفروشان باید هزینه های تعرفه برق و گاز و بیمه را پرداخت کنند، درحالی که باید با کاربری فرهنگی به زیرساخت های این حوزه نگاه کرد. مدیرعامل موسسه خانه کتاب افزود: اگر زیرساخت ها در این حوزه اصلاح شود به کتابفروش کمک می شود چون کتابفروش به نوعی یک بنگاه اقتصادی هم بشمار می رود، تولیدکننده نباید از تولید و اشتغال ناامید شود. وی درمورد زمان اجرای طرح ها نیز گفت: چشم انداز ما در اجرای طرح ها زمان هایی است که کتابفروش ها دچار رکود هستند، زمانی که کار کتابفروش رونق دارد نیازی دیده نمی شود، اما اگر با کتابفروش ها به جمع بندی برسیم که طرح فقط یک بار در سال اجرا شود، حتما این کار را انجام می دهیم. حسینی پور افزود: حتی زیرساخت ها بررسی شده تا طرح به صورت استانی هم اجرا شود و این آمادگی را داریم که با همکاری خود استان ها، هر زمانی صلاح دیدند، طرح به صورت استانی اجرا شود. **بازشدن پای مخاطبان جدید به عرصه کتابخوانی از اهداف طرح وی به برنامه ریزی براساس محدودیت زمانی و مالی طرح اشاره کرد و گفت: با تعداد زیادی مخاطب و در عین حال بودجه ای محدود مواجهیم، یکی از اهداف طرح هم بازشدن پای مخاطبان جدید به عرصه کتابخوانی است. حسینی پور گفت: از سوی دیگر احتمال می رود با افزایش سقف حمایتی از خریدار در این طرح، مفسده زیاد شود، در نمایشگاه کتاب هم به دنبال حذف بن کارت به دلیل مفسده ایجاد شده از آن هستیم چون مخاطب بن کارت را دریافت می کند اما خرید کتاب صورت نمی گیرد، حجم یارانه پرداختی در نمایشگاه کتاب با خرید کتاب این مساله را نشان می دهد، اما طرح های حمایتی از جمله طرح عیدانه و تابستانه، با حداقل فساد شکل می گیرد. **رویکرد طرح تابستانه نهادینه کردن حمایت از مولفین داخلی است مدیرعامل موسسه خانه کتاب گفت: در کنار این طرح ها و یارانه ها برای تبدیل کتابفروشی به پاتوق قرار شد یک سری فعالیت های فرهنگی همچون رونمایی، جشن امضا و نقد کتاب هم توسط کتابفروشی ها انجام شود که خانه کتاب این آمادگی را دارد که از این فعالیت ها حمایت کند. حسینی پور افزود: در نظر داریم پرداخت یارانه از کتابفروشی های بزرگ تا حدودی حذف شود و به کتابفروشی های محلی تخصیص یابد و از سوی دیگر به دنبال رتبه بندی کتابفروشی ها و حتی آموزش آنها نیز هستیم. وی گفت: در جهت بزرگداشت و شکوه هرچه بیشتر هفته کتاب نیز سعی می کنیم زمینه های اشتراک گذاری تجربه های کتابفروشان را فراهم کنیم. حسینی پور در مورد بحث نظارت فیزیکی برکتابفروشی ها در طرح گفت: نظارت بر 700 کتابفروشی ممکن نیست و خود کتابفروش ها باید بر کار خود نظارت داشته باشند. وی افزود: رویکرد ما در طرح تابستانه حمایت از کتاب های تالیفی بوده است تا نشان دهیم باید از مولفین ایرانی حمایت شود و شاید برخی از برکات دیگر طرح را طی سال های آینده ببینیم. **قوانین دست و پاگیر و زمان کم، معایب طرح اردشیر بهجت مدیر کتابفروشی بهجت نیز در این میزگرد گفت: برغم پیشرفت در درون 9دوره طرح تخفیف کتاب، این طرح اشکالاتی از جمله خروج کتاب از سیستم، سایت و نرم افزار حسابداری کتابفروشی ها را دارد. وی افزود: همچنین اگر به جای پرداخت یارانه به سمت ارائه بن کارت برویم و از سوی دیگر بدون زمان بندی خاص و یا به صورت یک ماهه باشد، افراد بیشتری می توانند از این طرح بهره مند شوند. بهجت گفت: بسیاری افراد در طول مدت کوتاه طرح ممکن است به خاطر مسافرت و یا کسالت نتوانند از مزایای طرح تابستانه استفاده کنند اما حمایت به صورت ارائه بن کارت و افزایش زمان طرح می تواند این معضل را رفع کند. وی افزود: اگر این برهه زمانی طولانی تر شود این حجم خریدار پشت دخل کتابفروشی ها نمی مانند و از سوی دیگر با ارائه بن کارت این قوانین دست و پاگیر مانع کار کتاب فروش ها نمی شود. **کتاب فروش تربیت نکرده ایم مدیر کتابفروشی بهجت گفت: یکی از ترمز های اصلی این اتفاق و بهره مند نشدن علاقه مند بیشتر از طرح، خود کتابفروش ها هستند، کتابفروش های ما هیچ برگه رسمی آموزشی ندارند، در واقع جواز فروش هست اما دوره آموزشی نیست چون این کار به شدت تخصصی است چه متخصص بازاریابی و چه متخصص مطالعه. بهجت افزود: کتابفروش تربیت نکردیم و هیچ اجباری هم برای دوره آموزشی حتی کوتاه مدت گذاشته نشده است، به همین دلیل بی اطلاعی ضعف اصلی خود کتابفروش است. وی گفت: به طور کلی این طرح، ضعف کتابخوانی، درد کم سودی و کم درآمدی کتابفروش ها را درمان نمی کند چون مشکلات درآمدی کتابفروش ها عمیق تر از این حرف هاست، طرح های حمایتی شمع کم نوری است اما کتابفروش ها را امیدوار می کند. **بار فرهنگی جامعه بر دوش ناشران عمومی است بهجت گفت: تخفیف 20 درصدی در طرح تابستانه کتاب ، این طرح را به حاشیه می برد اما هیجاناتی که این طرح و دیگر طرح های مشابه در جامعه ایجاد می کنند مزیت طرح است. بهجت گفت: وقتی بحث از گردش مالی کتاب می شود 40 درصد حجم آن را کتاب های درسی و آموزشی بر دوش می کشند درحالی که بار فرهنگی جامعه بیشتر بر دوش ناشران عمومی است. وی افزود: برای حمایت از ناشران عمومی می توان مدل های خارجی را گرفت و ایرانیزه کرد و به صورت هدفمند از راه های فرهنگی کشورهای موفق مطابق با قوانین اسلامی الگوبرداری کرد. ** طرح تخفیف کتاب اعتیاد آور است مدیر مسئول انتشارات و کتابفروشی «دَف» نیز در این میزگرد، طی سخنانی طرح تخفیف تابستانه کتاب را اقدامی سالم و موثر خواند و گفت: بزرگترین امتیاز این طرح نسبت به تسهیلات گذشته، تخصیص بودجه به صورت مستقیم به مصرف کننده است که به دلیل از بین رفتن واسطه ها این طرح از مسیر خودش منحرف نمی شود تا آلوده به حواشی شود. حمیدرضا شعبانی افزود: این طرح همواره احتیاج به اصلاحات و بازبینی دارد و نواقص آن را می توان در دو بخش «سازمانی و اجرایی» و « روانی» برشمرد. وی با تشریح مشکلات سازمانی و اجرایی گفت: در حوزه های نرم افزاری و سخت افزاری، این طرح با مشکلات عمده ای روبرو است که برای مثال می توان به نبود تبلیغات گسترده و یکپارچه اشاره کرد و باید با اطلاع رسانی صحیح تمامی اقشار جامعه از این رویداد با خبر باشند. شعبانی با اشاره به مشکلات روانی این طرح افزود: پشتوانه های سرمایه ای این طرح کافی نیست و کتابفروشی ها پس از پایان طرح باید برای مطالبات مالی این طرح رایزنی و گفت و گو ها را تازه شروع کنند درحالی که توقع است پس از گذشت یک هفته هزینه ها وارد حساب کتابفروشی ها شود و همین تعلل در پرداخت باعث بی رغبتی کتابفروشی ها به این طرح است و از نظر ذهنی و روانی آنها تمایلی به حضور در این رویداد ندارند. مدیر انتشارات دَف اظهار داشت: از سوی دیگر این طرح می تواند باعث وابستگی و به نحوی اعتیاد مردم به تخفیف و حمایت های مالی برای خرید کتاب شود و در طول سال آمار فروش کتابفروشی ها بنا به تجربه همکاران کاهش می یابد و مردم همیشه منتظر دریافت تخفیف و تسهیلات برای خرید کتاب می مانند و همین نگاه، موجب تحقیر کتاب می شود. شعبانی افزود: طرح تابستانه یک سوءتفاهم برای مدیران دولتی بوجود می آورد که احساس می کنند با این طرح می توانند فقر کتابخوانی در جامعه را حل کنند و جای خالی کتاب در سبد فرهنگی خانواده ها را پرکنند درحالی که این حرکتهای مقطعی و کوتاه مدت نمیتواند درمان مشکلات حوزه کتاب باشد و برای انجام یک کار ریشه ای احتیاج به هماهنگی دستگاه های مختلف و نهادهای مرتبط با یکدیگر است و باید اقدامات اساسی انجام شود. مسئول کتابفروشی دَف اظهار داشت: صنعت نشر بسیار دیربازده است و اهالی این حوزه به سختی می توانند از این صنعت بهره ببرند و در این حوزه شاهد هستیم که مولف برای تثبیت خود باید سالها مطالعه کند و تلاش مستمر داشته باشد تا بتواند کتاب خود را به چاپ های متعدد برساند. شعبانی ادامه داد:از طرف دیگر یک خریدار کتاب آنقدر با وسواس کتاب خود را انتخاب می کند که گاهی برای خرید یک کتاب پانزده هزار تومانی روزها درخصوص مترجم های مختلف یک کتاب تحقیق می کند تا آن را بخرد. وی گفت: سرمایه گذاری در کتاب محدود به خانواده نشر نیست بلکه متعلق به تمامی جامعه است که می تواند ضامن توسعه کشور در آینده شود و زمانی که یک شخص کتاب می خواند نه تنها شخص خواننده از دانش بهره می برد بلکه افرادی که با او ارتباط دارند نیز سود می برند. شعبانی همچنین از شیوه دریافت مالیات از فعالان حوزه نشر انتقاد کرد و گفت: درحال حاضر طبق قانون تنها سود ناشی از فروش شامل مالیات نمی شود درحالی که کتابفروشی ها با هزینه های بسیاری همچون حقوق کارمندان، خرید و اجاره مکان روبرو هستند که همه این موارد مشمول مالیات است. *** تخفیف 20 هزار تومانی کتاب جذابیتی ندارد علی فریور مسوول کتابفروشی کتاب داستان نیز با انتقاد از تبلیغات ضعیف و اطلاع رسانی کمرنگ در این دوره گفت: در اولین دوره طرح تخفیف کتاب، تبلیغات به نحوی بود که مراجعه افراد برای خرید کتاب بسیار زیاد بود و شاهد حضور افرادی بودیم که برای اولین بار به کتاب فروشی مراجعه میکردند و به دنبال راهی برای دریافت نقدی تخفیف کتاب در این طرح بودند و همین حضور افراد در کتابفروشی سبب می شد آنها را به خرید کتاب برای فرزندانشان تشویق و اغنا کنیم. وی افزود: در دوره های اول این طرح استقبال برای خرید کتاب به نحوی بود که امکان ثبت نام تمامی کتابفروشی ها میسر نبود ولی متأسفانه با گذشت دوره های متعدد هر چقدر این طرح جلوتر رفت تبلیغات ضعیف تر شد و در حال حاضر حتی افرادی که اهل خرید کتاب هستند از وجود و زمان اجرای این طرح بی خبر می مانند. وی با انتقاد از مبلغ تخفیف این طرح گفت: در اولین دوره این طرح در سال 1394 مبلغ 20درصد تخفیف در نظر گرفته شده بود که با خرید 100 هزار تومان کتاب 20 هزار تومان تخفیف داده می شد و هم اکنون با گذشته نزدیک به سه سال و افزایش نرخ تورم در کشور، مبلغ 20 هزار تومان برای خریداران کتاب هیچ جذابیتی و جاذبه ای ندارد. فریور افزود: نباید اینگونه قلمداد شود که دولت احساس کند با ایجاد این طرح از کتاب فروش ها حمایت کرده در حالی که به جرأت می توان مدعی شد که صنعت نشر هنوز در کشور راه نیفتاده است و به دلیل نبود گردش مالی سودآور افراد غیر مرتبط در این عرصه هنوز حضور پیدا نکردند و همین امر می تواند یک فرصت استثنایی باشد تا پایه ها و ستون های این حوزه را به درستی بنا کرد. مسئول کتابفروشی کتاب داستان در عین حال اظهار کرد: جامعه را نباید به تخفیف کتاب عادت داد، همان طور که افراد برای خرید پیتزا توقع تخفیف ندارند باید جایگاه کتاب را در کشور به عنوان یک کالای فرهنگی مهم میان خانواده ها به ضرورت تبدیل کرد. وی گفت: چیزی که در این طرح بیشتر از ذات تخفیف مهم است جو حاکم در جامعه، ناشی از این طرح است که می تواند باعث رونق کتاب خوانی شود و اگرحتی یک نفر به سوی خرید کتاب جذب شود ارزشمند خواهد بود. فریور از تعیین نشدن تاریخ ثابت و مشخص در برگزاری این طرح استقبال کرد و گفت: تجربه نمایشگاه کتاب نشان داده است که افراد برای استفاده از تسهیلات خرید کتاب در نمایشگاه از چند ماه قبل به امید حضور در آن رویداد از خرید کتاب اجتناب می کنند و همین امر موجب رکود بازار کتاب در ماه های منتهی به نمایشگاه می شود و تا ماه های بعد بازار کتاب تحت تاثیر این رویداد در رکود به سر می برد و اگر این طرح هم در تاریخ معینی برگزار شود می تواند باعث تاثیر منفی در حوزه خرید کتاب شود. فریور چرخه نشر در نمایشگاه کتاب را نامتوازن توصیف کرد و گفت: نمایشگاه کتاب فضایی برای ارایه ارتباط مستقیم ناشر با مخاطب است و بسیاری از ناشران کتاب های خود را در نمایشگاه رونمایی کرده و به فروش می رسانند و در این فضایی که قرار است خانواده نشر رونق بگیرد ،کتابفروش ها از آن بی بهره اند. وی با پیشنهاد جذب بنگاه های اقتصادی در حوزه نشر گفت: حوزه نشر احتیاج به سرمایه گذاری و حامیان مالی دارد و می توان از بودجه فرهنگی نهادهای مختلف بهره گرفت و آنها را جذب کرد تا بودجه فرهنگی خود را در حوزه کتاب هزینه کنند. فراهنگ**3009**9031**1418
منبع: ایرنا
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.