حواشی برگزاری همایش تصوف در قم؛ از کار علمی تا نگرانی از تفر
قم- ایرناپلاس- برگزاری اولین همایش ملی «تصوف، شاخهها و نقدها» از سوی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با نقدهایی مواجه شده است.
به گزارش خبرنگار ایرناپلاس، این همایش قرار است 19 مهرماه به همت پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی و با همکاری دفتر تبلیغات اسلامی قم و پایگاه استنادی جهان اسلام در سه محور عقاید و اندیشهها، آداب و رسوم و تاریخی ـ اجتماعی برگزار شود. با این حال، برخی نقدها درباره احتمال تفرقهآفرین بودن این همایش مطرح شد که از سوی رئیس آن پاسخ داده شد. جعفریان: به جای تمدنسازی، بر طبل تفرقه نکوبید در روزهای اخیر حجتالاسلام رسول جعفریان، از اساتید مشهور تاریخ اسلام، با اشاره به تجربه پایان دوره صفویه، برگزاری این همایش را بهدلیل احتمال ایجاد تفرقه مورد انتقاد قرار داده است. وی در یادداشتی با بیان این که پژوهش غیر از این است که «یک نهاد تبلیغی که کارش نهادینه کردن اخلاق دینی در جامعه است، به موضوعی بپردازد که بوی تفرقه و تشتت میدهد»، افزوده: در اواخر دولت صفویه، با احساس تکلیف شماری از علما برای استوار کردن حق! دامنه منازعات مذهبی بالا گرفت و کار دست این دولت داد. در اوج فضاحت اقتصادی که دولت صفوی داشت و هیچ طلا و نقرهای در کار نبود تا حقوقها پرداخت شود، علما به بهانه تصوف و فلسفه و... به جان یکدیگر افتادند و دعوای شیعه و سنی، صوفی و غیرصوفی، فیلسوف و اخباریها را جدی گرفتند و کردند آنچه کردند. این استاد دانشگاه تهران با اشاره به این که «ادبیات عرفانی و تصوف دست کم در زبان فارسی و در عمق جان ایرانی فراگیر بوده و هست» گفته: وقتی شما به جان آن میافتید و با یک نهاد تبلیغی علم مخالفت با آن بر افراشته و علیه آن مقاومت میکنید، شمار زیادی را از خود میرانید. به گفته جعفریان، ما امروز شرایط مشابهی از نظر اقتصادی و بیاعتمادی مردم داریم و در چنین شرایطی نیازمند آن هستیم که همه انرژیمان را گرد هم جمع کنیم نه آنکه در اوج بیاعتمادیها در جامعه، ما هم بر طبل تفرقه بکوبیم... اگر کسی دنبال تمدن اسلامی است، آنهم در دفتری که میز تمدن اسلامی درست شده، بهتر است از همه نیروها و توانها و انرژیها استفاده کند، نه آنکه در کشوری که صدها هزار نفر با تفکر عرفانی و ادبیات معطوف به آن نفس میکشند، در مرکز تبلیغات اسلامی در قم، مثلاً به تشریح ابعاد انحرافی این قبیل جریانها بپردازد... با این قبیل کارها، تعصبات و اختلافات درون جامعه بیشتر شده (و لو یک گام] و تحریکات ناشی از آنهم بیشتر خواهد شد. سبحانی: چرا هرگونه نقد را بر تفرقه حمل میکنید؟ نقد جعفریان که بازتاب گستردهای داشت، بیپاسخ نماند و حجتالاسلام محمدتقی سبحانی، رئیس همایش تصوف شاخصهها و نقدها، در یادداشتی به رسول جعفریان پاسخ داد و او را متهم کرد «با ارجاع تاریخی به دولت صفوی و مشابهسازیِ شرایط کنونی با اواخر دوره صفویه»، دقیقاً دچار همان خطایی شده که خود بارها در باب تحلیلهای تاریخیِ سیاستپیشگان تذکر داده است. سبحانی که او نیز از استادان مشهور حوزه علمیه قم است، در پاسخ با بیان این که «چگونه میان یک کار علمی انتقادی با جنگ و ستیزهای زبانی و فیزیکی تفاوت نمیگذارید و هرگونه نقد را بر تفرقه حمل میکنید؟»، افزود: راستی اگر چنین است، جنابعالی با نوشتههای سراسر انتقادی و غالباً اهانتآمیز خود که سالهاست به خُرد و کلان از فقیهان و فیلسوفان تا عالمان و مداحان به یکسان روا میدارید، خود یکی از اسباب تفرقهافکنی در جامعه ایران هستید! رئیس همایش تصوف با اعلام آمادگی درباره گفتوگو با جعفریان خطاب به او گفته: «از وضعیت فرقههای صوفیه در ایران امروز، آگاهی چندانی ندارید و با قیاسهای تاریخی، در مورد شرایط کنونی داوری میکنید. یکی از رسالتهای این همایش و آثار و نمایشگاههایی که در ادامه عرضه خواهد شد، آگاهی بخشی به همین دوستان کمآگاه است.» به گفته او، پایهگذاران همایش «تصوف؛ شاخصهها و نقدها» با رعایت همه ضوابط علمی و با ثبت این همایش در سایت علمی پژوهشی وزارت علوم(isc)، در یک فراخوان عمومی و آزاد بهدنبال بررسی انتقادی ریشهها و عملکرد فرقههای تصوف در ایران هستند. «اگر کسانی امروز همچون عالمان گذشته، تصوف را یک مخاطره جدی برای فرهنگ شیعه بدانند، با چه روش و زبانی باید مطالب خویش را به جامعه علمی عرضه کنند تا امثال جنابعالی -که بسیار نگران واگرایی و تفرقه در جامعه هستید و همواره در عمل هم این روحیه خود را نشان دادهاید! - نگران و دلواپس نشوند؟!» به اعتقاد سبحانی، صوفیان در کنار برخی حکومتیان، سالهاست که با برگزاری همایشهای پرخرج از جیب بیتالمال، یکطرفه به قاضی میروند و خرافیترین اندیشهها و آداب را در پناه نام و نشانهای زیبا و غالباً دروغین، به ذهن و ضمیر نسل جوان و بیدفاع ما میریزند و بر محور قطببازی و کرامتسازی، دکان دغلکاری راه انداختهاند و اکنون یک نهاد حوزوی با حمایت مستقیم همه مراجع عظام به مسئولیت اصلیاش که دفاع از حریم تشیع و روشنگری نسبت به خطوط انحرافی است، اقدام کرده، چرا به «جریانهای تفرقهانگیز» متهم میشود؟! وی نقطه تمرکز فعالیتهای انتقادی علیه فرقههای انحرافی در دفتر تبلیغات را تلاش برای همگرایی جامعه شیعه و بازگرداندن پارههای پراکنده به پیکره اصلی تشیع بر محور مرجعیت و بازنمایی راههای متفرق در برابر میراث حقیقی و عقلانی دانسته است. جعفریان: کارتان فراتر از نقد علمی و بیشتر ایجاد موج اجتماعی و سیاسی است با انتشار نقد حجتالاسلام سبحانی، جعفریان، رئیس کتابخانه دانشگاه تهران مجدداً به او پاسخ داد و متذکر شد: کار علمی امری روا و لابد است... اما فرق میان بحث علمی را با روشهای مبارزهجویانه و تحریکآمیز شبیه آنچه در این برنامه مدنظر دارید... میگذارم. اما نوشته شما و اصولاً نفس برگزاری چنین کنگرهای از طرف یک نهاد رسمی حوزوی، نشان میدهد آنچه در نظر دارید چیزی فراتر از نقد علمی و بیشتر ایجاد موجهای اجتماعی و سیاسی علیه این و آن و در این مسیر است. حتی اگر در نیت شما و دوستان چنین نباشد. استاد تاریخ دانشگاه تهران اظهار داشت: مرکزی که میز تمدن سازی دارد، نمیتواند خود را درگیر کار فرقه بازی کند. این کاری که شما میکنید، کاری بهظاهر علمی اما درواقع، زخمی تازه بر زخمهای قدیمی و کهنه است. شما برگی از مجادلات بیش از هزارساله در تمدن اسلامی را دوباره رو میکنید و بدانید که در عمق جامعه ایران، این جدال، در این سطح و با این روش، راه به جایی نخواهد برد و زخمها را نه التیام که مجادلات را بیشتر و عمیقتر خواهد کرد. وی در نهایت گفته: «من هم از جریانهای کاملاً متفاوت در میان صوفیه خبر دارم، جمع بسیار قلیلی که هیچ اهمیت و خطری ندارند، اما نگران آن هستم که این قبیل رفتارها، دامنه اختلافات کلی را در جامعه را بیشتر و حس اعتماد را در جامعه ما، در این شرایط حساس، از بین ببرد... ما در اوج فشارهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و اخلاقی، نباید بیش از این، روی اختلافات و تمایزات در این سطح، آنهم از طرف نهادهای رسمی، پافشاری کنیم.» دیدار مسئولان همایش با مراجع تقلید گفتنی است در روزهای اخیر، مسئولان این همایش دیدارهایی با مراجع تقلید نظیر آیات مکارم شیرازی، نوری همدانی، صافی و وحید خراسانی داشته و درباره همایش توضیحاتی ارائه کردهاند. **اداره کل اخبار چندرسانهای**ایرناپلاس**
منبع: ایرنا
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.