اخبار آرشیوی

ویژه نامه "پنجمین همایش وقف و رسانه" به مناسبت هفته وقف گفتگویی با محمد شجاعیان، مدیرمسئول خبرگزاری «نسیم»، انجام داده است که در ادامه متن این گفتگو از نظر می گذرد. - با توجه به جایگاه رسانه چگونه می‌توان از این ابزار برای اشاعه فرهنگ وقف در جامعه استفاده کرد؟ فرهنگ وقف باید در چاچوب کلیتی به نام سبک زندگی ایرانی-اسلامی دیده شود؛ آنچه که رسانه ها در کارکرد اصلی خود می توانند در بسط و گسترشش نقش مهمی را ایفا کنند؛ در این بین توجه به جامعه مخاطب هم اصل مهمی است؛ هر رسانه ای بایستی متناسب با جامعه مخاطبی خوب و همچنین تنوع مخاطبین خود به تولید پیام بپردازد؛ زبان هر مخاطب با دیگری متفاوت است؛ مشکلی امروز ما در رسانه ها اینست که مخاطبین را با یک زبان خطاب قرار میدهیم؛ حال آنکه هر مخاطب با زبان و ادبیات خود اثر می پذیرد؛ فرهنگ و سبک زندگی یک استاد دانشگاه با یک بازاری و یک کارمند اداری متفاوت است؛ هدفمندی در مواجهه با مخاطب میتواند در اثرگذاری برآنها مؤثر باشد. اگر رسانه ای به صورت غیرهدفمند در این حطیه وارد شود هرچند ممکن است تکاپویی هم انجام دهد اما بدون اثر گذاری بر مخاطب هدف تلاشش به نتیجه کامل نمی رسد. - رسالت اصلی مدیران ارشد رسانه در اشاعه سنت حسنه وقف چیست؟ به نظرم مشکلی که در حال حاضر وجود دارد و مدیران رسانه ای وظیفه دارند که در جهت برطرف کردن آن بکوشند؛ کلیشه شدن کار رسانه ای در حوزه های دینی و از جمله وقف است. به عنوان نمونه در مورد همان مثالی که گفتم، قاعدتا اگر هر رسانه ای بخواهد با مخاطبانش همانند دیگر رسانه ها صحبت کند به احتمال بسیار زیاد تاثیر چندانی نخواهد گذاشت،‌ از یک دانشجو نمی توان توقع داشت که یک قطعه زمین وقف کند برای ساخت مسجد، چون برای ازدواج و هزار مشکل زندگی دیگرش الان مشکل دارد و زیرا غالبا در توان مالی اش نیست. اما رسانه می تواند این پیام و پیشنهاد را بدهد که به صورت دسته جمعی دست به وقف های کوچک و خلاقانه بزنند. یا مثلا اساتید دانشگاه وقفی در حوزه علمی انجام دهد،‌ دستاوردهای خود در یک کتاب را در اختیار عامه قرار دهد و حق نسخه برداری آن را در جهت گسترش علم آزاد بگذارد. یکی دیگر از کلیشه ها هم،‌ کلیشه در نوع وقف است یعنی این کلیشه به وجود آمده است که وقف محدود به اقداماتی نظیر ساخت مسجد و آب سرد کن و نظایر آن شده است در صورتی که ظرفیت های بسیار زیاد این سنت حسنه را نباید نادیده گرفت. همانطور که پیش از این تأکید کردم وقف را باید جزئی از کلیت سبک زندگی بدانیم؛ در تمام دوره های تاریخی وقف ناظر به نیاز روز مردم هر جامعه بوده است. به عنوان مثال می توان در جهت تبلیغ و ترویج وقف های هنری بکوشیم که خود این اقدام زمینه ساز ترویج هنر متعهد در جامعه و در مراحل بعدی صدور انقلاب اسلامی به سایر نقاط دنیا خواهد بود. به عنوان مثال همکاران ما در خبرگزاری «نسیم» پس از بررسی و دریافتن این موضوع که وقف در زمینه داروهای خاص و کمیاب بسیار ناچیز است به دنبال پیگری این قضیه و اطلاع رسانی به مخاطبین مرتبط با این مسئله حرکت کردند. - پیشنهادات حضرتعالی برای بهره گیری از ظرفیت رسانه در راستای ترویج و توسعه فرهنگ وقف چیست؟ در روایت داریم که توصیه کننده به هر عملی بایستی عامل به آن هم باشد تا سخنش اثرگذار شود؛ لذا رسانه ای می تواند در هر عرصه ای از جمله کسترش فرهنگ وقف اثرگذار باشد که دست اندرکاران آن معتقد و عمل کننده به آن باشد؛ اعتقاد و عمل مدیران و سردبیران و خبرنگاران یک رسانه به فرهنگ وقف گام نخست در ورود به این حوزه است؛ درگام بعد نهادهایی مانند سازمان اوقاف و امور خیریه هم حتما باید به رسانه ها کمک کنند؛ در آشنایی رسانه ها با فضای زیبا و عمیق وقف فعال تر وارد شوند. چون وقتی رسانه درگیر این مسئله شد آن وسط واسطه ای می شود برای اینکه ذهن مردم جامعه هم با وقف و ابعاد آن آشناشوند و برای آن شوق پیدا کنند. قطعا وقتی نهادی همه فکر و ذکرش موضوعی باشد از سایرین در آن عرصه خلاق تر و فعال تر خواهد بود! یک راه بسیار خوب برای این کار عینی شدن وقف با رجوع به موقوفه های بزرگ و ماندگار صورت می گیرد. شناساندن واقفین گمنامی که با خلاقیت پیشرو در گسترش فرهنگ وقف هستند می تواند توسط همراهی نهادی مانند سازمان اوقاف و رسانه به راحتی انجام پذیرد؛ خیلی کم هزینه هم هست. لااقل مثل آن پروژه مستند نمی شود که یک جایی با موضوع وقف به یک خانم نابلد دادند و یک و نیم میلیارد هزینه اش شد و هیچ اثری هم نداشت و هیچ اتفاقی هم نیفتاد. - برگزاری همایش وقف و رسانه تا چه میزان می تواند در راستای تبادل نظر بین اصحاب، فعالان و مدیران رسانه موثر واقع شود؟ این دست همایش ها اگر از حالت مقطعی خارج شود و حاضرین در همایش نقش فعال در آن ایفا کنند و پس از برگزاری در قالب کارگروه های تعاملی فیمابین رسانه ها و متولیان اوقاف ادامه یابد طبیعتا باعث می شود که موضوع مهم وقف به فراموشی سپرده نشده و به دنبال آن شاهد پیدایش ظرفیت های جدید و شکوفایی ظرفیت های فعلی اوقاف خواهد شد. البته متأسفانه امروزه بیشتر همایش ها یا کم اثرند یا کلا بی اثر! - چگونه می توان با ابزار رسانه ای چون منبر، ‌اصل وقف را هنرمندانه و عالمانه به زبان مردم تبیین و تبلیغ کنند؟ البته شاید بنده نتوانم در این زمینه سخن بگویم چون منبر رسانه ای تخصصی است که متخصصان و اهلی خاص خودش را دارد اما در کل منبر عرصه ای است که نمی توان آن را نادیده گرفت زیرا این رسانه در دست افرادی قرار دارد که خودشان نیز عالم به مسائل دینی هستند و نقش مهمی که در این بین می توانند ایفا کنند اصلاح و تعمیق باور ها و دعوت به خیر است که بسیار مهم و موثر خواهد بود. در رسانه منبر چون بین منبع پیام و گیرنده آن واسطه ای قرار ندارد ویژگی های منبع پیام که همان سخنران منبر است (عاملیت به کلام) می تواند اثرگذاری بیشتری بر پامنبری ها گذارد. - نقش رسانه های مختلف در تبیین جایگاه وقف در تحقق حماسه اقتصادی چیست؟ آنچه که امروز جامعه ما بدان نیاز دارد گسترش سبک زندگی ایرانی-اسلامی است؛ تحقق حماسه اقتصادی در این سبک زندگی میسر میشود؛ فرهنگ وقف که جزئی از این سبک زندگی به شمار می آید از اجزای اثرگذار بر حماسه اقتصادی خواهد بود؛ در شرایطی که جامعه ی ما درگیر چالش های اقتصادی است، ورود فرهنگ وقف در بین اعضای جامعه سبب مدیریت چالش های اقتصادی خواهد شد؛ کمبودهای اقتصادی عده ای می تواند با توجه متمکنین به وقف به راحتی مدیریت شود و کاهش یابد. - کارکردهای وقف در توسعه اقتصادی و شکوفایی کشور چیست؟ آیا وقف می تواند در توزیع عادلانه ثروت، فقرزدایی و اقتصاد بدون نفت و همچنین عدالت اجتماعی و ارتقای منزلت اجتماعی تاثیرگذار باشد؟ همان گونه که می دانید متاسفانه کشور ما به دلیل زیرساخت های غلط اقتصادی و نفوذ فرهنگ غلط مدرنیته دچار معضلاتی شده است و گاهی اوقات برای رفع این مشکلات باز از نسخه هایی استفاده می شود که خود این نسخه ها زمینه ساز تعمیق مشکلات و بحران های اقتصادی می شود در صورتی که معتقدم راه حل در بحث شکوفایی اقتصادی چیز دیگری است و آن توجه به دستورالعمل های اقتصادی غنی اسلامی نظیر وقف است. آنچه که در سبک زندگی ایرانی-اسلامی دیده شده است؛ این مسئله محدود به شکوفایی اقتصادی نیست بلکه مقدمه تمدن سازی مدرن اسلامی است که الان از اولویت های جامعه ماست و رهبر معظم انقلاب بارها به آن اشاره کرده اند. یکی از مظاهر این تمدن اسلامی که گره بسیاری از مشکلات جامعه را باز می کند همین وقف است یا به عبارتی «وقف زیرساخت اقتصادی تمدن اسلامی است.» به عنوان مثال شما در نظر بگیرید یکی از مشکلات فعلی جامعه ما که به اقتصاد نیز ضربه وارد کرده است خودخواهی ها و عدم ایثار در زمینه های مختلف و سودجویی هر چه بیشتر است که البته این هم متاسفانه برگرفته از تفکر دنیای مدرن است؛ این مشکل زمینه ساز بسیاری از آسیب ها به ما شده که گران فروشی، احتکار،‌ مفاسد اقتصادی، کم فروشی، کم کاری ها و .... تنها بخش کوچکی از آن است در مقابل فرهنگ غنی اسلامی راه کاری که به انسان ها می دهد سراسر ایثار است، کسی که وقف می کند و از اموال خود برای رفاه و سعادت جامعه می بخشد برنده حقیقی است نه آن کس که با هزاران ترفند و حیله سعی میکند اندکی سود بیشتر کسب کند. بدیهی است اگر وقف در جامعه ما رواج پیدا کند دیگر فقیری پیدا نمی کنیم، رفاه در سطح وسیع افزایش می یابد و ما دیگر ناچار نیستیم که برای جبران فزون خواهی های عده ای سرمایه های ملی نظیر نفت و گاز و ... را به فروش برسانیم و این یعنی همان شکوفایی اقتصادی کشور و مقدمه تمدن سازی نوین که دغدغه بسیاری از دلسوزان ایران اسلامی است.