سهیلی: قهرمانان سینمای ما وارداتی هستند؛ جدی نگیریم تو سری‌خور می‌شویم

کدخبر: 921405

این کارگردان در نشست «نسیم» گفت: استارهای ما نمی‌توانند به تنهایی مردم را به سینما بکشانند؛ ۸۰ درصد سینمای ما اداست سینما کجا بود؟/ نان به نرخ روزخور نیستم؛ برای همین در جشنواره‌ها فیلمم را نمی‌بینند

خبرگزاری «نسیم»// فیلم‌های سینمای امروز کم سو‌ژه‌اند و پرحاشیه؛ اکثرا نمی‌فروشند و اگر هم گیشه‌ای جذب کنند بخاطر موج زمانی مثل نوروز، عید فطر و اینهاست. دنبال دلیلیش هم بگردی که چرا اینها نسبتا گیشه دارند، پیدا نمی‌کنی. مطمئن باش از خود فیلم و کفیتش نیست.

برخی فیلمسازان اما بطور معمولا مخاطب‌پسندند! آثارشان هم روی هوا جذب مخاطب نمی‌کند بلکه دیدنش به قولی به بیننده می‌چسبد. البته خب این طیف که زیاد هم نیستند، یاد گرفته‌اند چطور فیلم میلیاردی بسازند. یکی مثل سعید سهیلی!

تازه‌ترین فیلمش "کلاشینکف" همچنان درحال فروش است؛ می‌گوید فیلم میلیاردی ساختن هم سخت نیست. سعید سهیلی حرف زیاد دارد، رک است و بی‌پروا به زبان می‌آورد. شاید مجبور شدیم برخی حرف‌های صمیمی و بی‌پروایش را نیاوریم اما آنچه در نشست خبرگزاری «نسیم»، با این کارگردان گذشت می‌تواند دارای نکات تازه‌ای باشد که خواندنش خالی از لطف نیست.

نسیم: نکته مهم در فیلم "کلاشینکف" داشتن قهرمان و قهرمان پروری است، خصلتی که با وجود فراموش شدن در سینمای ایران اما در سینمای دنیا رو به رشد است، سوال ما اینجاست که آیا خود شما فیلم های قهرمان کاراکتر را دوست دارید یا به علت رشد این خصلت در سینمای ایران دست به تولیدشان می زنید؟

سعید سهیلی: دلایل متعددی در این باره وجود دارد. دلیل اول این است که من قهرمان را دوست دارم و خلصت های آنان را تحسین می کنم. دلیل دوم این است که ما در تمام اجزای زندگی خود اعم از محله، تاریخ، ورزش، سیاست، جنگ، اجتماع و ... احتیاج به قهرمان داریم. به عنوان مثال وجود "پهلوان تختی" به عنوان قهرمان ورزشی در کشورمان یک نیاز مهم محسوب می شود؛ اما چرا باید در ورزش کشورمان تنها یک قهرمان داشته باشیم؟! یا در سیاستمان به همین شکل؟ چرا قهرمان هایی مانند شهید جهان آرا، شهید کاوه و یا شهید باکری که از دل جنگ بیرون آمدند باید فراموش شوند یا به درستی معرفی نشوند؟ چرا باید در تمام این اجزا قهرمانان را فراموش کنیم و به آن ها اجازه رشد ندهیم و در ادبیات، شعر و یا سینمایمان نامی از آنها نیاوریم؟! همین بی توجهی باعث شده قهرمان های ما در اجتماع کم و کمرنگ شوند.

اگر قهرمان هایمان را دوست نداشته باشیم، آنان را فراموش کنیم، به آن ها اجازه رشد ندهیم و یا آنها را جدی نگیریم دیر یا زود چوب این بی توجهی را میخوریم و در نهایت توسری خور می شویم. به باور من وجود قهرمان در هر ملت و سینمایی از نیاز های اساسی است.

نسیم: با وجود این نیاز، فکر می کنید چرا قهرمان پروری در سینمای ایران رو به فراموشی است؟

سهیلی: یکی از دلایل این است که سیاست گذاران شاید اجازه ندادند قهرمان ها در سینما شکل بگیرند. دومین دلیل اینکه قهرمان های غیر واقعی و شبه قهرمان از بیرون مرزها به خصوص از طریق سینما به عنوان قهرمان به مردم ما معرفی شده اند البته بعضی از آن ها را مانند چگورا می توان به عنوان قهرمان پذیرفت اما قهرمان هایی که هالیوود و غرب برای ما می سازد کاملا تو خالی و افسانه ای هستند که جای قهرمان های واقعی ما را می گیرند. دلیل دیگر این است که اجازه شکل گیری قهرمان ها در جامعه ما محدود و بن بست شده است. قهرمان به خاطر سر پرسودایی که دارد راه خود را ادامه می دهد اما چون راه قهرمان شدن برایش بسته شده ناگریز تبدیل به ضدقهرمان می شود. مثل "عادل" داستان "کلاشینکف" که مسیر قهرمان بودن را رفته اما انرژی اش در مسیر اشتباه صرف شده است.

نسیم: گاهی ما قهرمان سازی می کنیم که البته ریسک بالاتری هم دارد ممکن است مخاطب قهرمان ساختگی را قبول کند یا اصلا نگذارد که قهرمان شود در صورتی که ما خیلی قهرمانهای پذیرفته شده در تاریخ داریم که فقط کافیست آن ها را نشان دهیم و این دست خود فیلمساز است. اما چرا ما نباید قهرمان های داشته خود را معرفی کنیم و در عوض ریسک قهرمان سازی را بپذیریم مثل قهرمان "کلاشینکف"؟

سهیلی: کسی جلوی ما را نگرفته که بخواهد اجازه تصویر کردن قهرمان هایی که داریم را بگیرد. مثلا قهرمانی در جنگ به نام "شهید کاوه" داریم کسی به ما نگفته که رشادت های او را به تصویر نکشیم اما این به انتخاب فیلمساز است که قهرمان داستان خود از چه زمانی انتخاب کند.

من فکر می کنم راه برای ساخت قهرمان ها وجود دارد به شرطی که ما اعتقاد داشته باشیم ملت و سینمای ما نیاز به قهرمان دارد اما گاهی ما به جای اینکه قهرمان را قهرمانتر نمایش دهیم او را به یک آدم عادی تبدیل می کنیم. مهم این است که قهرمان مستند و تاریخیمان را یا عین واقعیت اش یا قهرمانتر نمایش دهیم نه اینکه قهرمان را تا حدی معمولی جلوه دهیم که کسی حتی شنیده های قبل از آن ها را هم باور نکند. در حالی که در سینمای غرب از هیچ، قهرمان ساخته می شود.

نسیم : به خود فیلم بپردازیم؛ ضرورت وجود داستانک های فرعی در "کلاشینکف" که هر کدام می توانست به تنهایی یک فیلم سینمایی شود چه بود؟

سهیلی: شخصیت اصلی فیلم من دچار یک بحران می شود و اولین کاری که هر کس با به وجود آمدن این بحران می کند کمک گرفتن و پناه بودن به نزدیکانش است. وقتی عادل قصه به نزدیکان خود پناه می برد می بیند که آنها هم یا بحرانی بدتر از خودش یا هم اندازه او دارند. به همین دلیل است که وقتی از آن ها ناامید می شود به تدریج تصمیم می گیرد که روی پای خودش بایستد با حوادث رو به رو شود و با آنها بجنگد و دیدن این مسیر حرکت از دل زندگی آدمها او را آبدیده و پخته تر می کند از یک نوجوان ساده و نگهبان بانک تبدیل به کسی می شود که جامعه و معضلات اجتماع را بیشتر می داند و بهتر می تواند تصمیم بگیرد و عمل کند.

نسیم: انتخاب رضا عطاران با وجود طنازی های ذاتی خود در فیلمی که روندی تلخ دارد بر چه مبنایی بوده است؟ این انتخاب به خاطر گیشه نبود؟

سهیلی: رضا عطاران به تنهایی نمی تواند تماشاچی انبوه را به سالن سینما بکشاند نه تنها عطاران بلکه هیچ بازیگر دیگری به تنهایی قدرت این کار را ندارد.

من معتقدم به شرطی عطاران و امثال او قدرت کشاندن مردم به سالن های سینما را دارند که فیلمنامه صحیح، نقش خوب و تناسب میان بازیگر و نقش وجود داشته باشد.

اما اگر ادعا کنیم که فروش این فیلم به خاطر همین سوپراستار است پس چرا هستند فیلم هایی که به عنوان مثال عطاران در آن بازی کرده و با استقبال رو به رو نشده است؟ در نتیجه یک سوپراستار زمانی می تواند به فروش یک فیلم کمک کند که آن فیلم ساختار درست و فیلمنامه خوبی داشته باشد.

نسیم: نکته اینجاست که مخاطب در روز نخست اکران بدون اطلاع از فیلمنامه و فیلم خوب بودن، به سمت گیشه هجوم می برد، این فروش میلیونی تنها در یک روز اکران به خاطر کدام ویژگی فیلم است؟

سهیلی: قطعا به خاطر وجود سوپراستار است اما اگر فیلم را دوست داشته باشد دیدن آنرا به دیگران هم توصیه می کند اما اگر تنها به خاطر حضور فلان بازیگر به سینما برود و فیلم را دوست نداشته باشد دیدن آن را به کسی توصیه نخواهد کرد و این باعث ریزش مخاطب می شود.

پس حتما بازیگر در فروش یک فیلم تاثیر دارد اما قبل از بازیگر فیلم خوب است که تماشاچی را به سالن سینما می کشاند و اینکه فیلم را در سینما تا پایان دنبال کند بسته به فیلمنامه، قصه و ساختار آن است.

نسیم: مخاطب به دنبال فیلم طنز است آنهم از نوع چنین طنزهایی با دیالوگهای به جا؛ اما در قسمتهایی از "کلاشینکف" این دیالوگها یا شوخیهای غیر مودبانه هستند و یا حداقل مخاطب حس می کند که منظوری پشت تک تک این دیالوگها نهفته است!

سهیلی: متاسفانه بله! اما باید بگویم زمانی که فیلمنامه را می نوشتم و فیلم را می ساختم هیچ قصدی ازاین که تماشاچی از این واژه ها برداشتی منفی کند، نداشتم و این موضوع را جامعه شناسان و روانشناسان باید پیگیری کنند که چرا ذهن ما تا این حد منفی است؟

نسیم: شاید بتوان گفت علت برداشت منفی مخاطب از دیالوگها تکرار مداوم آن از سوی شخصیتی چون رضا عطاران است. حال با اینکه شما هیچ قصد منفی از وجود این دیالوگ ها نداشته اید چرا باید از بازیگری مانند عطاران استفاده کنید که طنازی در ذات اوست؟

سهیلی: اکثر بازیگران تنها در ایفای یک نوع کاراکتر موفق هستند یا باید در نقش جدی ظاهر شوند و یا برای نقشهای طنز ساخته شده اند. تعداد بازیگرانی که در ایفا کردن هر دو این نقش ها موفق بوده اند به تعداد انگشتان دست هم نمیرسد و البته عطاران یکی از آن هاست.

شخصیت "رضا کلاش" در این فیلم کاراکتری با طنز مطلق نبود. من نمی توانستم برای این کاراکتر یک بازیگر کاملا جدی یا یک بازیگر کاملا طنز را انتخاب کنم در نتیجه باید دست روی بازیگری می گذاشتم که از عهده جدیت و طنز این کاراکتر به خوبی برآید و بهترین گزینه از نظر من رضا عطاران بود.

نسیم: از "کلاشینکف" دور شویم و تعریف "سعید سهیلی " از سینما را بشنویم...

سهیلی: در سینمای ایران فیلم خوب زیاد وجود دارد به خصوص در این چند سال اخیر؛ اما خیلی از آن ها در مواجه با مخاطب موفق نشده اند و چه بسا شکست خورده اند! علت اصلی این امر این است که هیچکدام از آن ها سینما نیستند.

فیلم های خوب زیادی که بازارشان هم به شدت گرم است را در جشنواره می بینیم اما سینما شاخصه ها و مختصات خود را دارد که این فیلم های خوب ندارند و از سینما دور هستند. فیلم هایی که شاید بتوانند یک تله فیلم خوب، یک فیلم تجربی یا شخصی و یا جشنواره ای خوب باشند اما سینما یعنی پرده عریض سالن سینمایی، گیشه، مخاطب، قهرمان و ضد قهرمان، موسیقی، قصه، بحران، اوج، گره، پایان درست، درام، تراژدی، خنده، غم، ترس و .... همه این هاست که سینما را شکل می دهد.

ما وارد سینما می شویم که بخندیم، اشک بریزیم، دچار هراس و بحران و ترس شویم و خیلی خصلت های خدادادی ما به قلیان آید اما هیچکدام از این فیلم ها این ویژگی ها را ندارند. قهرمان و ضدقهرمان ندارد، قصه ندارد، شروع و پایان هم ندارد، درام هم ندارد؛ پس فیلم هست اما سینما نیست.

ن بارها گفته ام که سینمای ایران نیاز به خوب دارد، نیاز به بد دارد و نیاز به زشت هم دارد. اما اگر قرار باشد فیلمی که می سازیم را تنها خودمان دوست داشته باشیم یک فیلم تجربی ساخته ایم نه سینمایی!

نسیم::در دسته بندی فیلمها هم قرار نمی‌گیرد.

سه نوع فیلمسازی وجود دارد. سینمای آماتور، سینمای تجربی و سینمای حرفه ای، سینمای آماتور فیلم های 8 میلی متری، فیلم های گوشی موبایلی و فیلم های کوتاه 10 دقیقه ای است که یک تیم با تولید آنها یاد بگیرند که مثلا مدیوم کلوزآپ، شات و ... چه هستند و کارکرد آن ها چیست و قرار است در نهایت این مسایل را آموزش می بینند.

از طرفی در سینمای تجربی قرار نیست به کسی آموزش داده شود و یا تجربه ای برای او باشد بلکه سینمایی است که فیلمسازش همه تجربه های سینما آماتور را پشت سر گذاشته و حالا آمده در یک فیلم بلند، نوع ساختار و لحن و بیان جدید را تجربه کند البته نه برای خودش بلکه برای سینما.

سینمای حرفه ای هم سینمایی است که کارگردان آن، هم سینمای آماتوری را یاد گرفته و هم تجربه کسب کرده و حالا به یک سینمای حرفه ای رسیده که برای مخاطب و گیشه و پرده سینماست و قرار نیست بیان و ساختار جدیدی داشته باشد بلکه همان ساختاری که سینما از آن جواب مثبت گرفته است را ادامه می دهد.

اما اتفاقی که در سینمای ایران افتاده، این است که سینمای تجربی ما جای سینمای حرفه ایمان را گرفته! 80 درصد تولیدات سینمایی ما تجربی شده است و همه می خواهند ساختار جدیدی را تجربه کنند و در سینما هم اکران کنند، چرا تماشاچی باید تجربه های دیگران را در سینما ببینند؟

کسانی مانند سهراب شهیدثالث، عباس کیارستمی و اصغر فرهادی یک نوع سینمای تجربی را به صورت آبرومندانه دنبال کرده اند اما خیلی ها وارد این سینما می شوند که ادای این کارگردان ها را دربیاورند و ادایی درمی آورند که هم به شدت تقلید در آن نمایان است و هم کپی های مغشوشی از فیلم های این کارگردانان است.

اگر فرهادی "درباره الی" را می سازد و ریتم و درگیری و بحران را از فیلم می گیرد در عوض همین عناصر و اکشن و اکت را در دل قصه خود می برد. سکانسی که اصلا درگیری مشت و لگدی ندارد اما به شدت اکشن است و یک بحران درونی است اما سازندگان این فیلم های تقلیدی خیال می کنند چون اصغر فرهادی ساخته پس آن ها هم می توانند مثل او فیلم به وجود آورند.

به این خاطر من فکر می کنم سینمای ایران باید هر چه سریعتر به سمت سینمای حرفه ای برگردد که سالن سینماهای ما خالی از تماشاچی باقی نمانند.

نسیم: چرا فیلم های شما با وجود گیشه خوبی که دارند، در جشنواره ها جایزه نمی گیرند؟

سهیلی: متاسفانه این اتفاق همیشه برای فیلم های من افتاده اما دو مورد برای دو تا از فیلمهایم به وجود آمد که خیلی برای من گران تمام شد البته نه اینکه این دو فیلم من خیلی شاخص بوده باشد اما در قیاس با فیلمهای هم دوره خودش بهتر بود و نادیده گرفته شد.

یکی در دوره فیلم "سنگ، کاغذ، قیچی" که حتی در یک رشته هم کاندید نشد در حالی که فیلم "روز سوم" آقای لطیفی در همان سال در 13 مورد کاندید شد. نه اینکه "روز سوم" مستحق نبود اما در 13 رشته؟! یعنی "سنگ، کاغذ، قیچی" حتی در یک مورد هم نمی توانست کاندید باشد؟! این فیلم بازی های خوب، موسیقی، تدوین و فیلمبرداری خوب "علیرضا زرین دست" را داشت که هیچکدام کاندید نشدند!

مورد دوم هم در این دوره از جشنواره بود که همین اتفاق برای "کلاشینکف" هم افتاد با این تفاوت که در این دوره من ناراحت شدم اما اصلا تعجب نکردم.

زمانی که اسامی هیات داوران اعلام شد مانند روز برایم روشن بود که "کلاشینکف" حتی در یک مورد هم کاندید نمی شود چون ترکیب داوران با سینمایی که "کلاشینکف" دنبال می کرد هیچ تناسب و میانه ای نداشت.

من فکر می کنم در مورد "کلاشینکف" به خاطر اینکه اصلا دیده نشد و در هیچ رشته ای هم کاندید نشد یا بی انصافی کرده اند و یا کج سلیقه‌گی.

همین ماجراها در جشن ها و جشنواره های دیگر هم برای من اتفاق افتاد. شاید خیلی ها فیلمهای "سعید سهیلی " را دوست نداشته باشند اما بیشتر آنها بیش از اینکه فیلم "سهیلی" را دوست نداشته باشند خود "سعید سهیلی" را دوست ندارند! چون سعید سهیلی حرف حق را می گوید، طرفدار هیچ جناحی در سینما نیست و نان را به نرخ روز نمی خورد. وقتی حرف حق را بزنیم قطعا یک عده دوست و یک عده دشمن پیدا می کنیم. همین را هم در جشن خانه سینما و جشنواره فجر می‌بینید.

نسیم: با یک گلایه از سعید سهیلی آخرین سوالم این است که چرا شما به عنوان کارگردانی که متعلق و وابسته به هیچ جناحی نیستید، فرمانده دفاع مقدس بودید و دغدغه جنگ در ایران، غزه و ... را هم دارید اما فیلم دفاع مقدسی نمی سازید؟

سهیلی: این سوال را باید از کسانی پرسید که به یک تهیه کننده و یک کارگردان بودجه می دهند و تولید این نوع فیلم ها را سفارش. اما بخش خصوصی الزامات خود را دارد و نه تنها من بلکه هیچ تهیه کننده و کارگردانی در بخش خصوصی این امکان را دارد که از پول شخصی فیلمی پروژه عظیم جنگی تولید کند.

باید از متولیانی که خود را دلسوز جنگ و انقلاب و ارزشها می دانند سوال کرد که چرا شما در انتخاب هایتان به سراغ ضعیف ترین ها می روید و از کسانی که امتحان خود را در این راه پس داده اند استفاده نمی کنید؟

پیشنهادم این است، هر فیلمی که قرار است با بودجه بالا و هزینه های سنگین در مورد جنگ و انقلاب و ارزش ها و ... ساخته شود با یک راه حل خوب بتواند یک فیلم خوب شود.

اگر 10 میلیارد بودجه ساخت برآورد می شود اجازه دهید مثلا 3 میلیارد آن را عوامل از جیب خود بگذارند اما وقتی برآورد مالی 10 میلیاردی را 15 میلیارد به تهیه کننده و کارگردان پرداخت می کنید و آنها کوچکترین هزینه ای از خودشان نمی کنند اکران و فروش و جذابیت و استقبال و در نهایت نتیجه و آینده فیلم برای آن ها مهم نخواهد بود.

اعمال این پیشنهاد تنها راهی است که سبب میشود هر کسی به سراغ ساخت این نوع فیلم ها نمی رود اما اگر هم بروند قطعا فیلم های جذابی خواهند ساخت.

*تهیه گفتگو از خبرنگاران «نسیم»: هدیه حدادی‌اصل و محسن غلامی(قلعه‌سیدی)

ارسال نظر: