"جنبش‌های شبه معنوی، بیشتر بانوان را هدف خود قرار داده‌اند"

کدخبر: 929854

رئیس موسسه بهداشت معنوی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» با بیان اینکه تقسیم کار خوبی برای تحقق دین زدایی و جایگزینی معنویت سکولار در جامعه صورت گرفته، گفت: این جریانات، بنا دارند تعالی "خداوند" را از بین ببرند

امروزه بروز و ظهور انواع مختلف نحله ها و جنبش های معنوی انسان را دچار سردرگمی می کند. برخی از روش ها و مسلک ها بسیار جذاب و حتی نزدیک به شریعت اسلام به نظر می رسد. اینجاست که مخاطب دچار تردید شده و تلاش می کند تا با تجربه آنها به خداوند نزدیک شده و زندگی لذت بخشی را تجربه کنند. در همین راستا و برای بررسی چیستی این جنبش های معنوی گسترده در جامعه به سراغ حجت الاسلام عبدالحسین مشکانی، رئیس موسسه بهداشت معنوی رفته و ضمن آشنایی با فعالیت های این موسسه به بررسی این جنبش های نو ظهور پرداختیم. آنچه از نظر می گذارید مشروح گفتگوی خبرنگار «نسیم» با این کارشناس فرق است.

نسیم: مخاطبین ما را با موسسه بهداشت معنوی آشنا کرده و بفرمایید این موسسه از چه سالی و با چه هدفی تاسیس شد و اکنون به کدامیک از اهداف خود دست یافته است؟

مشکانی: بنده هم خدمت شما سلام عرض می کنم و امیدوارم بحث خوبی داشته باشیم. موسسه بهداشت معنوی یک سازمان مردم نهاد و در واقع یک NGO است که توسط عده ای از پژوهشگران حوزه جنبشهای شبه معنوی و در جهت هماهنگ شدن جبهه شناسایی و مقابله با این جنبشها شکل گرفته است. این دوستان که تا سال 1389 به صورت فردی و یا در قالب نهادهای مختلف در این عرصه فعالیت می کردند بالاخره گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند که برای سامان دادن به فعالیتهای آموزشی و پژوهشی این موسسه را به صورت جمعی تأسیس نمایند.

اهدافی که در اساسنامه موسسه برشمرده شده است به دو بخش اهداف درون مرزی و برون مرزی تقسیم می شود. اهداف برون مرزی که هنوز شرایطش مهیا نشده تا بتوانیم به صورت مفصل بدان بپردازیم البته برخی کارهایی توسط دفتر امور بین الملل و دفتر رصد موسسه انجام گرفته اما به صورت تفصیلی برنامه های موسسه اجرا نشده است. اما بخش درون مرزی هدف گذاری موسسه با سیاستگذاری های انجام شده در حال انجام است و به حول و قوه الهی گام به گام در حال انجام مأموریتها و دست یافتن به اهداف هستیم. در بخش آموزش موسسه قبل از تصدی بنده دوره آموزشی برگزار کرده بود که تعدادی پژوهشگر تربیت یافته بودند. در حال حاضر نیز دوره آموزشی ترمی واحدی در دو ترم اجرا می شود که به حول و قوه الهی تعدادی از خواهران و برادران انشاالله به جرگه مربیان و محققان عرصه مبارزه با جنبشهای شبه معنوی خواهند پیوست.

در تهران نیز که دفتر موسسه فعالیت خوبی دارد تعداد دیگری از محققین در حال گذراندن کارورزی هستند که به زودی مهیای انجام مأموریتهای خود خواهند شد. در شیراز نیز جمعی از فعالین فرهنگی عرصه فرق آموزش های لازم را دیده اند و در حال حاضر فعالیت آسیب شناسی، پیش گیری و روشنگری و مبارزه با این جنبشها را آغاز کرده اند.

امور مربوط به ایجاد نمایندگی و دفتر در اصفهان و تبریز نیز انجام گرفته و به زودی آموزش نیروها آغاز خواهد شد. به همین صورت انشاالله نقاط آسیب دیده مختلف کشور شناسایی شده اند که بر اساس زیر ساختهای موجود در موسسه به یکایک آنها خواهیم پرداخت. اما در حوزه مطالعات و پژوهشها نیز موسسه فعالیتهای خوبی داشته است. در ابتدای شکل .گیری موسسه و بنا به اینکه هیچگونه منبعی برای افراد تازه وارد به این عرصه وجود نداشت موسسه تعدادی از مقالات دوستان و اساتید را در قالب کتابچه هایی منتشر ساخت. اما با گذار زمان و تکمیل تحقیقات و نیز آماده شدن برخی زیر ساختها این کتابچه ها تبدیل به 14 عنوان کتاب شدند که برخی از این کتابها دارای مقام در جشواره های کشوری بودند.

در حال حاضر نیز 3 عنوان کتاب پژوهشی جدید که واقعا محققین محترم و نویسنده های آنها با دقت و جامعیت این کتابها را سامان داده اند منتشر شد. راه اندازی سمپان نیز از امور مهمه ای بود که در موسسه موفق به انجام آن شد. سمپان یا همان سامانه ملی پاسخگویی شبهات ادیان و نحله های انحرافی یک سامانه اف لاین تلفنی و آن لاین اینترنتی است که به صورت 24 ساعته به پرسشهای پرسشگران در این عرصه پاسخ می دهد.

دفتر رصد موسسه نیز به رصد گروههای داخلی و خارجی، فعال و نیمه فعال، می پردازد که تاکنون موفق شده به برخی برنامه ریزی های کلان بین المللی در حوزه معنویت دست پیدا کند که تقریبا بی نظیر است.

نسیم: دلیل تاکید شما بر استفاده از عنوان "جنبش های شبه معنوی" برای عرفان های نوظهور چیست؟

مشکانی : بر اساس ادبیات جامعه شناختی اینگونه پدیده های اجتماعی باعنوان جنبش‌های دینی نوپدید یا همان new religion movement معرفی می شوند که به گونه ای ساختارشکنی و ساختارسازی جهت فروکاهش جایگاه دین و ایجاد دین نوین را پی می گیرد. البته این پدیده های نوپدید فقط در این اصطلاح نوپدید بودن شان تا حد زیادی درست است و بقیه آن به صورت کاملا هوشمندانه‌ای بیان می شود و واقعیت ندارد. این پدیده ها نه به صورت واقعی آن و آنگونه که در جامعه شناسی تعریف می شود جنبش هستند و نه آن گونه که دین تعریف می شود دین هستند بلکه در واقع برخی از مشخصات جنبشها را دارند و مقدار بسیار کمی از مولفه های دین بودن را دارا هستند.

در حقیقت اینها تنها بر بعد درونی و حالات شخصی دین تأکید می کنند و بقیه ساحتهای دینی و ابعاد آن را کاملا عامدانه نادیده می انگارند. البته همان ساحت درونی انسان را که با عنوان معنویت یا spirituality معرفی می کنند نیز صحیح نیست و ابعاد روحانی انسان را مد نظر ندارند بلکه برخی ابعاد روان شناختی و نیز تمایلات درونی و هواهای نفسانی انسان را معرفی می کنند. از همین جهت است که اصطلاح «شبه جنبشهای شبه معنوی» یا بصورت مسامحی «جنبشهای شبه معنوی» را برای معرفی آنها به کار می بریم.

نسیم: معنویت در اسلام چه تعریفی دارد؟ به طور کلی انحراف جریان های شبه معنوی در کدام اشتباه از تعریف معنویت است؟

مشکانی : معنویت در اسلام در واقع بالفعل شدن قوای فطری انسان و ملکات نفسانی و قدرت‌های روحانی است که با ایمان به غیب و عمل صالح مداوم در قالب شریعت انجام می گیرد. به عبارت دیگر معنویت و حالات معنوی همان جنبه درونی و بیرونی شده بزرگ شدن روح انسانهاست. هر چه انسان بتواند با ایمان به غیب و عمل خالصانه به شریعت، قوای فطری خود را در مواجهه با عالم ماده و مادیات تقویت کند و از آنها و دلبستگی بدانها فاصله بگیرد بیشتر به عالم معنویت نزدیک شده و از عالم مادیت فاصله گرفته است. برخی از نحله ها و فرقه ها برای دستیابی به این حالات با ریاضتهای نفسانی و بیچاره کردن جسم انسان تلاش دارند تا این قدرتهای روحانی را فعال کنند مانند هندویسم و برخی جنبشهای جدید.

برخی دیگر درصدد آن هستندکه با از بین بردن قدرت دراکه و عاقله انسان برای لحظاتی چند و به صورت کاملا تخدیری روح انسان را یا به قول خودشان روان انسان را از بستگی ها و تعلقات مادی دور کنند. دقیقا مانند آنچه در مواد مخدر و داروهای روان گردان اتفاق می افتد. مثلا در مثل یوگاو مدیتیشن شما مواجه هستید با تعطیلی ذهن و تفکر برای رسیدن به آرامش. در اینجا شما قوی نشده اید بلکه برای لحظاتی چند توانسته اید با تعطیلی ذهن خودتان مشکلات را نادیده بگیرید. در اینجا نیز روح انسان بیشتر تقلیل می یابد و سرکوب می شود.

اما اسلام بر آن است تا با ایمان به غیب و گسترش عمل صالح در قالب شریعت روح انسانها را بزرگ کند بدون اینکه به جسم ضرری وارد شود یا اینکه تعقل و تفکر انسان در یک عمل تخدیری تعطیل شود. در واقع معنویت گرایی اسلامی درصدد است تا روح انسان را بزرگ کند و به این وسیله از عالم ماتریال و ماده فاصله بگیرد.

در واقع مهمترین اشتباهی که اینها مرتکب می شوند در تلقی اشتباهشان از انسان است. آنها در انسان شناسی دچار خبط شده اند و این دیوار کج شان از آن مبنا و خشت اول اشتباه به وجود آمده است. آنها ساحتهای واقعی انسان را کشف نکرده اند و اگر هم گاهی ادعا می کنند که ساحت روحانی انسان را قائل هستند بیشتر به چیزی به نام روان معتقد می شوند تا روح.

آنها برخی حالات انسانی که بیشتر برآمده از رفتارهای تابع همگونی ها یا ناهمگونی های جسمانی و ترشحات هورمونی است را حالات روحانی انسان معرفی می کنند در حالی که اینها حالات روانی انسان هستند و با روح کاملا متفاوت هستند. در واقع با این خطا آن ها بعد قدسی و ملکوتی انسان را منکر شده اند و لذا تلاش دارند تا انسان بریده از ملکوت را به قدرتهای شگرف و ملکوتی مسلح کنند. اشتباه راهبردی که هیچگاه به ثمر نمی نشیند چون انسان بریده از اسمان هیچ قدرت حقیقی و واقعی و رحمانی را بدست نخواهد آورد و همچنان واله و شیدا در پی معنویت قدسی و روحانی سرگردان خواهد ماند تا با پذیرش حق و ولایت حقه الهی به معنویت حقیقی دست یابد.

در حقیقت هر چند بعد از مدرنیته و شیدایی انسان غرق در مادیات برای رسیدن به معنویت اینگونه معنویتهای سکولار و بریده از آسمان سربرآوردند اما در واقع اینها بیشتر ماوراگرایی غریزی انسانها را ارضا می کنند و با معنویت گرایی فطری انسانها کاری ندارند چون اصلا این بعد از انسان را نمی شناسند تا بتوانند برای آن نسخه ای ارائه دهند. راه بشر پست مدرن حرمان زده تنها و تنها از شاهراه دین می گذرد تا به درمان درون برسد و این راه و روشها و مسالک جورواجور فقط برای مدتی انسان را از نیاز اصلی اش دور می کند .و او را سرگرم برخی بازیهای شیطانی می کند.

نسیم: خداشناسی در عرفان های نو ظهور دچار چه انحرافاتی شده است؟

مشکانی : خدا و حقیقت وجود نیز جزو مفاهیمی و حقایقی است که در این جنبش‌های شبه معنوی فروکاسته شده و به مفهومی بسیار دم دستی تبدیل شده است. در واقع آنها تلاش دارند تا با طرح الهیات پویشی خداوند را به موجودی درون انسانها تبدیل کنند که قدرتهای انسان از آن بعد انسان نشأت گرفته و وجودی منحاذ و خارج از انسان ندارد.

در واقع زمینی شدن انسان و بریده شدن او از آسمان از این سو نیز انجام گرفته و خدا را از جایگاه اصلی و جبروتی اش به جایگاه ملکی و زمینی کشانده اند. در اینجا شما به جای حقیقت یابی عقلانی و شهودی درباره خداوند به خیال پردازی های شبه علمی جامعه شناسی و روان شناسی روبرو هستید که خدا را به درون انسان ها کشانده در نهایت هوی و هوس انسانها را خدا معرفی می کند. بهترین نمود خود خدایی و انسان خدایی در همینجا نمود پیدا می کند. در واقع از نگاه این جنبشهای شبه معنوی سکولار واقعا هستی از دو بعد مادی و غیب عالم ماده تشکیل شده و فراتر از آن وجود ندارد. در واقع آنها از عوالم سه گانه هستی که ماده، غیب عالم ماده و عالم غیب است، عالم غیب را انکار کرده و آن را به عالم ماده یا غیب عالم ماده تقلیل می دهند. اگر توجه کنید مانند سای بابا به دئیسم و پانته ایسم می رسد، پال توئیچل از خدای واحد به خداوندان سه گانه و دوازده گانه و انسان خدایی و استاد خدایی و آگاهی خدا دست می یازد و در مانند تفکر نوین شما دیگر با یک آگاهی مطلق که آن هم در درون انسان هاست مواجه هستید و خدایی با صفاتی جمالی و جلالی وجود ندارد.

در اینجا با زیرکی تمام نام خدا هست اما خود خدا نیست. اسم خدا هست اما رسم خدا نیست. انکار خدا به وضوح انجام می گیرد اما با نام خدا و شعار خدا. حتی ادعا می شود که با خدا سخن گفته می شود و یا از قدرتهای او استفاده می شود اما در پایان مخاطب و پیرو را به این رهنمون می کنند که این خدا فقط در درون شماست جای دیگری دنبالش نگردید. شاید قانون جذب روشن تر از دیگران با استفاده از ادبیات جامعه شناسی دین و روان شناسی دین این خدای درون را تئوریزه کرده است. در اینجا دیگر انسان سرسپرده قدرت غیبی که عالم الغیوب است، رحمان الرحیم است عادل، جابر، حی و قیوم است، نیست بلکه انسان تسلیم خود است تسلیم هواهای نفسانی خود است تسلیم خودبزرگ بینی و تکبر شیطانی است در اینجا به جای خداوند خود انسان حکم می راند یک امانیسم کامل و تام.

نسیم: خطر بزرگ جنبش های شبه معنوی متوجه کدام بخش از جامعه ماست؟

مشکانی: اگر به صورت کامل و با یک نگاه جامعه شناختی به این جنبشها نظر افکنیم به این نتیجه می رسیم که یک تقسیم کار نوشته یا نا نوشته بسیار خوبی وجود دارد. گاهی که سوال می شود ایا اینها برنامه ریزی شده هستند یا به صورت پدیده های خودجوش و در اثر ضعفها و کمبودها به وجود می ایند می گویم اگر داده هها و اطلاعات ما بر برنامه ریزی شده بودن اینها نبود این همه نظام وار کار کردن اینها خود نشانه برنامه ریزی شده بودن آنهاست.

واقعا تقسیم کار بسیار خوبی صورت گرفته است تا این فرایند دین زدایی و جایگزینی معنویت سکولار در میان تمامی اقشار جامعه صورت گیرد. در واقع جامعه هدف به صورت یک پازل مشخص شد و با مطالعات انجام گرفته هر کدام از این جنبشها با روح واحد و رویکرد متفاوت هدف خود را صید می کنند. البته روح واحد گاهی همراه با رویکرد واحد نیز هست و آن پر کردن خلاهایی است که همه گرفتار آن هستند مثلا شفادهی و درمانگری، خودگرایی و قدرتهای ماورایی یافتن در همه اینها وجود دارد و همه را به سوی خود می خواند.

اگر جامعه هدف را به انسانهایی با تیپ بندی های متفاوت تقسیم کنیم برای هر تیپی یکی از این پدیده ها وجود دارد که به سوی خود فرا می خواند. کسانی که درونگرا هستند برخی گروههای رازورزانه درصدد جذب آنها هستند، کسانی که گرایش به امور غریزی و شهوانی دارند برخی از جنبشها به سمت آنها می روند. کسانی که سطح سواد آنها بالاست برخی از این جنبشها و با ادعاهای شبه علمی و شبه روان شناسی آنها را رصد می کنند. عده ای که گرایشهای دینی آنها و تعصب دینی آنها قوی است برخی جنبشهای تولید داخل و بومی شده سراغ آنها می روند. عوام الناس را برخی دیگر شکار می کنند و ... در یک کلام هیچ قشری نیست که نتوان آنها را در میان آسیب پذیرها جای نداد. البته گاهی بر اساس فعالیت و بیش فعالی یکی از جنبشها برخی از قشرهای بیشتر مورد هدف قرار می گیرند مثلا قشر بانوان در حال حاضر بیشترین آسیب دیده ها را شامل می شوند.

ارسال نظر: