خزاعی: خیلیها نسبت به جشنواره مقاومت گارد دارند
دبیر جشنواره مقاومت در نشست «نسیم» تأکید داشت: درِ جشنواره روی همه آدمهای بادغدغه، بازِ باز است؛ ای کاش زمان برگزاری در هفته دفاع مقدس نبود تا بهتر دیده میشد/ این جشنواره و این سینما به یک جریان تولید مقاومت نیاز دارد
خبرگزاری «نسیم»/ جریان سینمای ایران طی این چندساله شاهد راهاندازی جشنوارههای عدیدهایست که برخی استانی هستند و تعدادی ملی و برخی هم ادعای بینالمللی بودن دارند از این جهت که دایره برگزاریشان در قالب چند کشور است. اما جشنواره فیلم مقاومت در میانه راه دوره سیزدهم به موضوع هم فکر میکند یعنی سراغ محتوایی میرود که مخاطب جهانی دارد؛ "مقاومت".
هم در تلاش است بحث جغرافیایی و هم نگاه وسیع فکری خود را دنبال کند. اینکه چقدر موفق بوده باید هم به شرایط داخلی و هم خارجی نگاه کرد بویژه امکانات. قبول کنیم که در قیاس با جشنوارههای داخل نه ریخت و پاش دارد و نه بودجه آنچنانی اما کار خودش را میکند و البته جای کار بسیار دارد. همزمان با برگزاری این جشنواره بینالمللی در نشستی در خبرگزاری «نسیم» به گفتگو با محمد خزاعی دبیر این دوره نشستیم.
نسیم: نکته جالب جشنواره امسال به نظر شخص من پیامی بود که رئیسجمهور محترم سوریه برای این دوره فرستاد. نشان داد که جشنواره دیده میشود در دیگر کشورها. البته گویا قرار بود سید حسن نصرالله و بشار اسد هم ایران بیایند!
داستان حضور "سید حسن نصر الله" و یا "بشار اسد" در فضای رسانهای خبر روابط عمومی نبود. البته دو سه خبر مشابه در فضای رسانه ای رفته بود که من گفتم پیگیری شود. در حقیقت بحث بحث پیام و نه دعوت بود. اخبار برای دعوت به عهده جای دیگری است.
نسیم: من از ابتدا شروع کنم و شاید در اولویت تر از همه؛ بحث اسم جشنواره است. از چه زمانی اسم جشنواره از دفاع مقدس به مقاومت تغییر کرد و چرا ؟
جشنواره از زمانی که بینالمللی شد عنوان مقاومت را به خود گرفت. زیرا قبل از آن داخلی بود و نام دفاع مقدس را بر خود داشت. منتهی الآن شش سال است که مقاومت شده است. البته از زمانی که من دبیر جشنواره شدم میخواستیم بحث بینالمللی را اضافه کنیم که بخش داخلی محدودتر شد برای همین علت مجبور به تغییر اسم شدیم زیرا دفاع مقدس در تاریخ و ترجمه برای خیلی از کسانی که در عرصة سینما فعالیت میکنند و چهرههای فرهنگی دنیا هستند ترجمهای روشن ندارد.
اما مقاومت یک معنای عامتری دارد مقاومت به معنای مقاومت اسلامی و هم مقاومت در برابر هر ظلم، استبداد و ایستادگی در مقابل جریانی ظالم و زورگو میشود. اینجاست که مقاومت معنای عامتری پیدا میکند. در اصل ما در این دوران با احتیاط تر به دنبال معنای خاص تر مقاومت میرویم.
نسیم: این تغییرات مربوط به چه دوره ای میشد؟
تقریباً شش سال قبل که قرار شد جشنواره بینالمللی برگزار شود نام آن به مقاومت تغییر داده شد. یک گروه کارشناسی بودند که در حوزه بینالملی و حوزه داخلی نشستند، رصد کردند و به این نتیجه رسیدند با این اسم شاید در عرصه بینالمللی موفقتر باشیم. این را هم خاطرنشان می کنم که تفکر و اندیشه جشنواره فیلم مقاومت همان دفاع مقدس است و 80 درصد مباحث ما برمیگردد به دفاع مقدس و انقلاب خودمان و معتقدیم که اگر مقاومت هم در عرصه اسلام دارد شکل میگیرد صورت میگیرد نشأت گرفته از انقلاب ما است.
در حقیقت شاهد هستیم که تفکر مقاومت به سایر کشورهای دنیا سرایت کرده زیرا همان پیام انقلاب ما است که الآن در کشورهای دیگر اتفاق میآفتد. خیلی از این چهرههای که در خارج از کشور فعالیت میکنند الگو گرفته از بچههایی هستند که در ایران پرورش پیدا کردند و نهضت خودشان را از نهضت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری میدانند و این مسئله را خودشان بیان میکنند.
نسیم: شاهد هستیم که جشنواره در حال بزرگ شدن است و در هر دوره بخش هایی اضافه می شود. چرا اینگونه است؟
باید بگویم موضوعاتی که این روزها به جشنواره اضافه میشود همانند بخش عماد مغنیه، دو دوره ای می باشد که بخش ثابت جشنواره است و مال الآن نیست. عماد مغنیه چند سال از شهادتش میگذرد و از سالی که شهبد شد در گروهی که کارشناسی داشتیم به نتیجه رسیدیم که جایزه عماد مغنیه را بگذاریم. حالا چهره واقعی عماد مغنیه برای خیلی از مردم داخلی و خارجی هنوز مبهم است و بیشتر ایشان را یک نیروی امنیتی میدانند. اما او چهره ای فرهنگی و فردی اندیشمند بود و دارای استراتژی بسیار قوی بود و اقدامات فراوانی را انجام داده است.
بعد در مبحث اینکه چرا بخشهایی در جشنواره اضافه میشود یا نمیشود باید عرض کنم کلیت این جشنواره ثابت است یعنی کلیت جشنواره به این صورت است که ما یک قسمت مسابقه ایران داریم و یک بخش هم مسابقه بینالملل داریم. بخش جلوهگاه نور هم از قبل بوده است. حالا جلوهگاه نور هر سال یک موضوعی را دارد مثل دو سال پیش ما شهدای ترور در بخش جلوهگاه نور بود.
هیچ کس در ایران اصلاً راجع به شهدای ترور فیلمی کار نکرده بود و ما آمدیم حتی در این زمینه سرمایهگذاری کردیم تا فیلم تولید کنیم. امسال شهدای ترور اختصاص دارد به بچههای بسیجی شاید سال بعد به موضوع دیگری اختصاص پیدا کند.
بخش جلوه گاه نور هر سال زوم میشود روی یک منطقه یا یک موضوع خاصی، ولی بهتر است بدانید جشنوارهای که با موضوع مقاومت برگزار میشود ممکن است حوادثی به یک باره در اطراف خود حس کند مثل جریان تکفیریها، نبرد جریان غزه که دو سال پیش هم داشتیم.
بخش غزه مرور دو سال پیش است و تولید جدید نمیباشد، مثل جریان تکفیریها یا داعش که جریان بسیار گستردهای است، اتفاق افتاده و شما نمیتوانید به عنوان یک فستیوالی که بحث مقاومت را مطرح میکند از کنار این جریان بگذرید و اگر در این زمینه بخشی برای آن ایجاد نکنیم لابهلای فیلمها گم میشود.
نسیم: از طرفی وقتی جشنواره ای برگزار میشود همیشه اسم یک شهر خاص روی آن است. اما جشنواره مقاومت هر سال در یک نقطه برگزار می شود و محل ثابتی ندارد!
راجع به شهر برگزاری جشنواره باید بگویم از اولین دوره ای که جشنواره بینالمللی فیلم دفاع مقدس شروع شده معمولاً هر سال در یک استان برگزار می شود.
ببینید دو سال پیش جشنواره مقاومت در کرمان برگزار شد. چه اتفاقی افتاد؟ حداقل هنوز که من کرمان میروم بچههایی که مدیران سینمایی هستند بارها و بارها از من تشکر میکنند. زیرا دو سینمایی که قرار بود تعطیل شود با بودجه یک و نیم میلیارد تومان کاملاً بازسازی شد آن هم در حدی که مردم از امکانات و صندلی های خوبی استفاده میکنند. پس ما از این طریق داریم در زیرساختها کارهایی را انجام میدهیم.
در همین سه دورهای که من دبیر بودم بالغ بر 350 فیلم کوتاه در دفتر جشنواره تولید کردیم که این کار ربطی به انجمن سینمای دفاع مقئس ندارد. البته این فیلمها با بودجة جشنواره ساختهمیشود.
نگاه این جشنواره نگاهی است که بتواند هر سال در یک استان برگزار شود. امسال ما یک شعار داشتیم و آن این بود که "جشنواره فیلم مقاومت برای همه مردم ایران" واقعاً تلاش کردیم در اقصی نقاط کشور امکان برگزاری داشته باشیم که این کار بسیار سخت است. ما برای برگزاری این جشنواره از نیروهای خود در شهرستان با همکاری بسیج و هنرمندان و نهادهای دیگر استفاده کردیم.
نسیم: برای برپایی جشنواره در تمام مناطق ایران چه اقداماتی درحال انجام است؟
ما این کار را از دوره اول شروع کردیم یعنی شش سال پیش آمدیم تقریباً 50 منطقه را شناسایی کردیم. دو سال پیش 98 منطقه و فقط مناطق مرزی بود یعنی ما فیلم ها را دور تا دور نقشه ایران نمایش دادیم. ما در شهرستان ها سالن داریم که برای مردم فیلم ها را نمایش میدهند و به دنبال آن جلسات نقد و بررسی برگزار میکنند. حتی پخش فیلم ها را در حوزههای علمیه داریم و در دانشگاه ها نیز شاهد بحث و بررسی فیلم ها هستیم.
موضوعهای استراتژیکی که ما در جشنواره به آن میپردازیم باید رقابت آن بیشتر و هم جایزههای آن را بیشتر کنیم. باید به فیلسازهایی که راجع به تکفیریها کار می کنند بیشتر امکانات و میدان داده شود.
نسیم: با این حجم فعالیت پس باید بودجه خوبی هم در اختیار داشته باشد. الان بودجه برگزاری جشنواره فیلم مقاومت چقدر است؟
انجمن سینمای انقلاب دفاع مقدس یک بودجهای کلان برای تولید فیلمهای سینمایی دفاع مقدس دارد. اما ما بخش اجرای جشنواره هستیم. شما از ما نباید انتظار تولید فیلم داشته باشید بلکه باید انتظار برگزاری را داشته باشید.
همچنین یکی از ضعفهای جشنواره فیلم مقاومت همین است وقتی ما دو ساله داریم برگزار میکنیم و فیلمهای تکراری نمایش میدهیم پر کردن سالنهای ما با مخاطب فیلمهای تکرار بسیار سخت است.
اصلاً یکی از ضعفهای جشنواره مقاومت این است که همة فیلمهایش آثاری هستند که در دورههای قبل نمایش داده شده و یکی از بحثهایی که ما میخواهیم به صورت سالانه برگزار کنیم این است که حداقل تلاش کنند آثاری که خودشان تولید میکنند بیاید در جشنوارة خودشان نمایش داده شود.
اگر میخواهیم این جشنواره پویا شود و به سرمنزل مقصودش برسد باید جریان تولیدش همزمان با جریان برگزاریاش همزمان پیش برود. به عبارتی بهتر نمیتواند جریان تولید نکند فقط صرفاً برگزاری داشته باشد. اگر این دو با هم پیش بروند و در اختتامیه هر جشنواره سیاستها مدون شود و جریان تولید شکل بگیرد آن موقع جشنوارة بسیار موفقی در دنیا خواهد شد.
نسیم: چرا نباید جشنواره فیلم مقاومت هر دوره دارای حداقل 12 فیلم جدید باشد؟ خب خودتان سفارش دهید.
سینمای دفاع مقدس مدتی در حوزة سینما هیچ بودجهای برای سرمایهگذاری نداشت الآن سه چهار سالی است که به شدت فعال شده و برنامهریزی میکند و فیلم سینمایی، سریال، مستند و فیلم کوتاه تولید میکند. به عنوان مثال سال قبل 100 فیلم کوتاه تولید کرده و کار خود را انجام میدهد. اما تا آن نقطة ایدهآلی که مد نظر شما است که حدود 12 فیلم داشته باشد که اکران نشده هم باشند تا در جشنواره نشان داده شوند فاصله بسیار است.
نسیم: شما امکاناتی مثل تلویزیون را هم میتوانید در اختیار بگیرید و حتی همزمان با جشنواره برخی آثار مثل فیلم کوتاه و مستند را میتوان با رایزنی به سیما برد و نمایش داد.
برای نمایش فیلم ما باید حق رایت آنها را از فیلمساز بخریم و اگر فیلم کوتاه نشان دهیم باید حق رایت آن را هم بخریم. در حال حاضر در فیلم مستند اتفاقی خیلی خوبی افتاده که دارند آنها را در فضای مجازی قرار می دهند که بابت هر کلیک خوردن به صاحب فیلم مبلغی میدهند. یعنی حتی بابت اینترنتی هم دارند پول میگیرد و البته این کار بسیار خوبی است.
نسیم: در مورد تبلیغات چطور؟ جرا تبلیغات جشنواره از رسانه هایی چون تلویزیون کمتر پوشش داده می شود؟
اتفاقا شاهد تبلیغ برنامه های جشنواره سیزدهم مقاومت در برنامه های گوناگون صدا و سیما هستیم. یکی از آنها برنامه "هفت" هست که روتین برنامه دارد، شبکه یک نیز یک سری گزارشات دارد و یک سری برنامه های زنده دارد که به جشنواره میپردازند و گروه رادیو نیز برنامههای مختلفی دارد. همچنین شبکه هایی همانند آی فیلم برنامه هایی دارند. اینها جشنواره را پوشش میدهند و از نقاط مختلف به آن میپردازند.
نسیم: یک نکته دیگر اینکه امسال در کنار جشنواره سراغ کنفرانس افق نو و همایش دفاع مقدس و ... هم رفته اید که حجم زیادی از فعالیتها را دربرمیگیرد.
زمان برگزاری همایش افق سینما بعد از جشنواره است. به این صورت که وقتی جشنواره تمام میشود این جشنواره با فاصله دو روز برگزار میشود. اما همایش سینمای مقاومت نیز قرار بود در دل جشنواره برگزار شود اما زمان جشنواره دقیقاً آغاز بازگشایی دانشگاه است یعنی هفته دفاع مقدس یکی از خوبیهایش این است که هفته دفاع مقدس است و یکی از ضعفهایش در برگزاری این است که شروع جنب و جوش تحصیلی مراکز علمی ما است.
به همین علت مجبور شدیم کنفرانس همایش سینمای مقاومت را عقبتر بندازیم. حتی عقبتر میخواستیم بندازیم ولی دیدیم میخوریم به عید غدیر و عید قربان و مابین این دو دانشگاهها تعطیل و دانشجویان در آن حضور ندارند.
نسیم: ارتباطی بین این جشنواره با جشنواره افق نو است؟
جواب: برگزاری جشنواره افق بعد از جشنواره مقاومت برنامهریزی بود که از شش ماه پیش داشتیم که برگزار کنیم. زیرا اهداف دو جشنواره مشترک است و در بعد بینالمللی یک هدف را دنبال میکنیم. در حقیقت این دو جشنواره یک روح مشترک دارند و مضامین یکی و موضوعات و دغدغههای یکی دارند و خیلی از هم منافاتی ندارند و فقط در یک فاصله زمانی برگزار میشوند ولی کاش این برنامهها با این گستردگی در زمانهای متعدد برگزار میشد تا مردم میتوانستند از آن استفاده کنند.
بهترین زمان برگزاری جشنواره فیلم مقاومت این است که در هفته دفاع مقدس نباشد. برود در زمانی که مردم راحت باشند و بتوانند بیایند و فیلمها را ببینند. به طور مثال سوم خرداد زمانی که هنوز امتحانات شروع نشده و مردم راحتترند و می توانند برنامه ریزی جدیتری کنند. دوم ضعف این جشنواره این است که فیلمهای این جشنواره تولیدات دو سال را بررسی میکند.
نسیم: از اینکه بگذریم از نظر خود شما سلایق مختلف فکری چقدر در این جشنواره جای دارند؟
درب های این جشنواره بر روی تمام فیلمسازها و تمام مردم و منتقدینی که دغدغه جریان انقلاب، دفاع مقدس و نظام را دارند باز است. در خصوص بحث برگزاری بزرگداشتها نیز شما کارنامه 30 ساله را ببینید برای خیلی از این بزرگداشت گرفته شده است. هر سال ما برای یکی این مراسم را گرفتیم. در قالب این جشنواره برای افرادی چون احمدرضا درویش، ابراهیم حاتمیکیا، پرویز پرستویی و... مراسم بزرگداشت گرفته شده است.
همچنین وقتی ترکیب هیئت داورهای ما که معرفی میشود متوجه میشوید همه هستند. وقتی نگاه میکنید میبینید طیفهای مختلفی که در حوزه سینمای انقلاب دفاع مقدس کار کردند در داوری ما هستند.
ما دنبال این هستیم که آدمهایی که حقشان هست را بیاوریم و معرفی کنیم اما بسیاری از این اشخاص حتی حاضر نمیشوند برایشان بزرگداشت برگزار شود. مصطفی دالایی را شما میشناختید؟ تقریباً دوره هشتم مقاومت بود که برای دالایی بزرگداشت برگزار شد.
جشنواره مقاومت همینطور که از اسم آن بر میآید در کارکرد، مدل برگزاری، جنس آدمها و انتخابشان با جشنواره های دیگر تفاوت دارد. ستاد برگزاری این جشنواره اکثراً بچههای یا بازنشسته انجمن سینمای انقلاب دفاع مقدس بودند یا همشان رزمنده جنگ بودند.
نسیم: در مورد تبلیغات خارجی این جشنواره، چرا خیلی ناچیز است؟
ضعف های عمده ای در فضای رسانه ای خارج از کشور داریم و این وضعیت اصلا هیچ ربطی به جشنواره ندارد. متاسفانه سانسور خبری که در مسائل فرهنگی کشور وجود دارد بسیار زیاد است.
خیلی ها نسبت به جشنواره مقاومت گارد دارند. اگر موفق بشیم دریچهای رو به خارج باز کنیم و ارتباطمان بارسانههای بیرونی در هر کشوری برقرار کنیم دستاورد خوبی برای ما خواهد بود. تازه امسال در حوزه رسانه های داخلی اتفاقات خوبی برای جشنواره مقاومت افتاده که امیدوارم دو سه تا از مدیران شبکه های تلویزیونی پای کار بیایند. همچنین با پنج الی شش شبکه خارجی نیز در حال رایزنی هستیم که اگر بتوانند مراسم اختتامیه را به صورت زنده از شبکههای خود پخش کنند.
ما فقط یک دوره موفق شدیم در حوزه رسانه خارج از کشور برنامهریزی کنیم آن هم جشنواره کیش بود و دلیلش این بود که این جزیره منطقه آزاد بود و از قبل رایزنی کرده بودیم و وضعیت اقتصادی ما هم خوب بود و شبکههای مختلف را دعوت کرده بودیم که مراسم اختتامیه را 12 شبکه بینالمللی پوشش میدادند. ولی هنوز کارکرد رسانهای ما در حوزه فرهنگ در خارج از مرزهای ما رشد و نمو پیدا نکرده است.
نسیم: به هرحال اینها خرج هم دارد. بودجه برگزاری سیزدهمین جشنواره فیلم مقاومت چقدر است؟
امسال نسبت به سال قبل تقریباً 40 درصد بودجه را کم کردند برآورد اولیه ما 1 میلیارد و 600 میلیون تومان است. وقتی میگویم جشنواره مقاومت بسیار متفاوت است به این دلیل است. یعنی بچهها در نقاط مختلف ایران به صورت خودجوش کار میکنند و ما حتی پول بنر را هم به آنها ندادیم. ما دو سال پیش در کرمان 2 میلیارد و 700 میلیون تومان هزینه کردیم.
تازه در دوره دوازدهم جشنواره مقاومت این همایش را نداشتیم و این همه گستردگی را شاهد نبودیم و مهمان نداشتیم. اما بحث های ما در امسال نسبت به دو سال قبل بسیار گستردهتر شده و ما بر اساس همین بودجه داریم کار میکنیم و مثل روز برای من روشن است که کم میآوریم. از نظر مالی با مشکل رو به رو میشویم.
امسال برای اولین بار در جلسهای که با مجلس داشتیم موافقت کردند که ردیف بودجه خاص برای جشنواره درنظر بگیرند. ببینیم اگر توانستند در آبانماه که زمان لایحه بودجه نوشتن است بتوانند یک تعریفی برای بودجه مستقل دست پیدا کنند وضع ما خوب می شود.
این اواخر شهر آبادان به شدت به دنبال میزبانی بود که اختتامیه آنجا برگزار شود و حتی ما هم رفتیم و بررسی کردیم ولی به جمعبندی نرسیدیم که در نهایت امسال بر روی تهران متمرکز شدیم. با اینکه جشنواره در شهرستان بسیار موفقتر از تهران است.
نسیم: جشنواره سال بعد در کجا برگزار می شود؟
سال بعد معلوم نیست. چون هر سال مشخص میشود که دبیر چه کسی باشد ولی یکی از مکانهایی که دنبال این میزبانی هستند آبادان است. آنها حتی در این رابطه نامهنگاری کردند ولی تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است.
نسیم: چه تعداد میهمان خارجی دارید؟ بحث حمایت از آثار برگزیده چگونه است؟
مهمانهای خارجی ما 30 نفر برای کنفرانس افق نو و 30 نفر هم برای جشنواره فیلم مقاومت و کلا 60 نفر هستند. در حوزه حمایتی نیز روایت فتح دو سال قبل چهار فیلم را از همان چهار فیلمسازی که در جشنواره کرمان بودند با آنها به صورت مشترک کار کرد. به طور مثال در یمن میخواستند فیلم تولید کنند چهار فیلم مستند تولید کردند و تولید مشترک بود که بودجه را ایران داد و آنها کار کردند و بعضی از فیلم ها حتی روایت فتح نبود و تولید شد.
*تهیه مصاحبه: روزبه ملاعبدالله قمصری و محسن غلامی(قلعهسیدی)