رجبی دوانی: جوادالائمه از خود باختگی مسلمان‌ها در برابر علوم و نحله‌های نوظهور جلوگیری کرد

کدخبر: 931839

کارشناس تاریخ اسلام با اشاره به حسادت ام الفضل به مادر امام هادی(ع) اظهار داشت: ام فضل به تحریک معتصم امام جواد را به شهادت رساند و خودش نیز در نهایت فلاکت و بیچارگی مُرد

محمد حسین رجبی دوانی، کارشناس تاریخ اسلام، در گفتگو با «نسیم» و در توضیح سرنوشت ام الفضل، همسر امام جواد(ع)، گفت: در خصوص شهادت امام جواد (ع) و عاملان شهادت ایشان نقل های مختلفی است؛ نقل مشهور آن است که امام جواد (ع) به تحریک معتصم، خلیفه جبار وقت، و به دست ام الفضل، همسرشان که دختر مامون بود، به شهادت رسیدند. وی با اشاره به این که دو نقل دیگر در خصوص شهادت امام جواد (ع) وجود دارد، اذعان داشت: در این دو نقل سخنی از ام‌الفضل نیست و شهادت امام جواد (ع) را به عوامل حکومت جبار عباسی و کسانی که به امر معتصم دست به این جنایت زدند، مرتبط می دانند.

معتصم با آگاهی از ناسازگاری ام‌الفضل با امام جواد(ع) از او خواست تا امام جواد (ع) را مسموم کند

رجبی دوانی ادامه داد: در نقلی که ام الفضل را عامل شهادت امام جواد (ع) می داند، آمده است که ام الفضل به سبب اینکه امام جواد (ع) همسر دیگر خود را که مادر امام هادی(ع) بود، برتر می دانست و توجه بیشتری به آن همسر خود داشت، دچار عقده و کینه ای شد؛ ام الفضل از زمان پدر خود، مامون، چندین نوبه شکوه و شکایت به پدر برد که پدر به سخنان دخترش توجهی نکرد و او را امر به سازش و سازگاری با امام جواد (ع) می کرد. وی افزود: با روی کار آمدن معتصم، برادر مامون، که تدبیر و دوراندیشی مامون را نداشت، بعد از احظار امام جواد (ع) به بغداد و تحت نظر قرار دادن امام جواد (ع)، از قدرت علمی و نفوذ ایشان در بین جامعه و علاقه مندان به اهل بیت (ع) هراسید و با آگاهی از این مطلب که ام الفضل از امام جواد (ع) منحرف است و با ایشان سازگاری ندارد از او خواست که امام جواد (ع) را مسموم کند.

این کارشناس تاریخ اسلام با تاکید بر این که ام الفضل، امام جواد (ع) را با انگوری مسموم به شهادت رساند، گفت: با خوردن انگور مسموم امام جواد (ع) احساس سنگینی و ناراحتی در خود کرد و پیش از شهادت به ام الفضل فرمود که تو این کار را کردی و خیری نخواهی دید؛ ام الفضل نیز به شدت از کرده خود پشیمان بود و گریه می کرد؛ امام جواد (ع) به ام الفضل فرمود به سزای کار خود خواهی رسید. وی افزود: بعد از شهادت امام جواد (ع)، معتصم ام الفضل را مورد توجه ویژه قرار داد ولیکن چندی نگذشت که بیماری سخت و لاعلاجی متوجه او شد و تلاش ها برای مداوای او به نتیجه نرسید؛ ام الفضل با ذلت، بدبختی و آوارگی جان داد؛ این نقل مشهور در ارتباطات با جنایت ام الفضل است و سرنوشتی که پس از این جنایت متوجه او بود.

رجبی دوانی در ادامه در تبیین تفاوت اوضاع فکری و سیاسی دوران امامت امام رضا (ع) و امام جواد (ع)، گفت: شرایط دوران امام رضا (ع) و امام جواد (ع) شباهت ها و تفاوت هایی از ابعاد گوناگون دارد؛ در عرصه سیاسی اوضاع دوران امام جواد (ع) در عالم اسلام محکم تر از دوران امام رضا (ع) است. وی ادامه داد: در زمان امامت امام رضا (ع)، بعد از مرگ هارون، جنگ قدرتی را بین امین و مامون شاهد هستید که باعث تضعیف خلافت، نابه سامانی در عالم اسلام می شود؛ اگر چه مامون بر امین غلبه می کند ولیکن با قیام های متعددی از جمله قیام برخی از علویان نیز مواجه می شود که بخش مهمی از قلمروی او و دنیای اسلام را از حاکمیت مامون جدا ساختند.

امام جواد (ع) قریب به 17 سال امامت داشتند که 15 سال از آن با خلافت مامون عباسی همراه بود

این کارشناس تاریخ اسلام با تاکید بر این امر که مامون با سختی توانست بر اتفاقات چیره شود، اذعان داشت: از علل مهم آوردن امام رضا (ع) به مرو، پایتخت حکومت مامون، این بود که در برابر علویانی که به شدت و سرعت قیام و انقلاب می کردند موضعی اتخاذ شود که علویان را وادار به آرامش کند. وی ادامه داد: زمانی که امام رضا (ع) به عنوان سرور و بزرگ علویان ولو به اجبار و اکراه به عنوان ولیعهد در دستگاه خلافت حضور داشته باشد، قیام و انقلاب بر ضد آن حکومت معنا ندارد و به نوعی ایستادن در برابر امام رضا (ع) هم خواهد بود؛ بنابراین اوضاع سیاسی زمان امام رضا (ع) اندکی متزلزل و دچار التهاب بود؛ اگر چه مامون نهایتا توانست بر اوضاع و احوال حکومت مسلط شود. رجبی دوانی با اشاره به این که حدود 15 سال از امامت امام جواد (ع) در خلافت مامون گذشت، گفت: امام جواد (ع) قریب به 17 سال امامت داشتند که 15 سال از آن با خلافت مامون عباسی همراه بود؛ این امر در زمانی است که مامون بر اوضاع و احوال مسلط شده است، مخالفان را در هم کوبیده است، عالم اسلام رو به اطاعت به خلیفه رفته است و مخالفان عباسی هم سرکوب و هم آرام شدند.

این کارشناس تاریخ اسلام اظهار داشت: در زمان خلافت معتصم که مصادف با سال های پایانی امامت امام جواد (ع) است، اقتدار و شوکت در عالم اسلام وجود دارد؛ از نظر سیاسی این تفاوت مهم بین دوران امامت امام رضا (ع) و امام جواد (ع) وجود دارد. وی در ادامه با تاکید بر این که از لحاظ پیدایش فرقه ها در دوران امام رضا (ع) و امام جواد (ع) وضعیت تقریبا یکسان است، گفت: در پی شهادت امام رضا (ع) و امامت رسیدن امام جواد (ع) در برخی شیعه ها تزلزل ایجاد شد چرا که امام جواد (ع) در سنین کودکی، در 8 سالگی، به امامت رسیدند و نخستین بار بود که شیعه با چنین مسئله ای مواجه می شد، لذا برخی دچار تردید شدند.

برخی شیعیان حاضر به پذیرش امامت امام جواد(ع) نشدند

رجبی دوانی با اشاره به این که برخی از شیعه ها حاضر به پذیرش امامت امام جواد (ع) نشدند، اذعان داشت: برخی از شیعیان در این زمان چنان دچار تزلزل شدند که حتی امامت امام رضا (ع) را نیز انکار کردند و به امامت امام کاظم (ع) وقوف کردند و اعلام داشتند آخرین امام، امام کاظم (ع) است. وی افزود: آغاز امامت دوره سختی برای امام جواد (ع) بود که بتواند بر این تردید ها فائق آید و حقیقت امامت خویش را تبیین سازند و شیعه در این مورد دچار شک و شبهه و تزلزل نشود و اگر دچار تزلزل شده باشند هم در رفع این شبهات تلاش کند. این کارشناس تاریخی در بیان تفاوت دیگر در خصوص دوران امامت امام رضا (ع) و امام جواد (ع)، عنوان کرد: بحث های علمی و مناظرات برجسته و مشهور دوره حضور امام رضا (ع) در مرو با پیروان ادیان مختلف و سران نحله های فکری بسیار انعکاس یافته است ولیکن در دوران امام رضا (ع) هنوز علوم گوناگونی که مسلمانان با آن ها به تازگی مواجه شده باشند، در عالم اسلام رخنه نکرده بود.

وی افزود: بعد از شهادت امام رضا (ع) و انتقال مرکز خلافت از مرو به بغداد به دست مامون، شاهد هستید که بغداد دارای مرکز بزرگ علمی به نام بیت الحکمه می شود؛ هر چند برخی معتقدند بیت الحکمه از زمان هارون تاسیس شده بود ولیکن آن چه مسلم است در زمان مامون به اوج خود رسید. رجبی دوانی با تاکید بر این که بیت الحکمه کانونی برای ترجمه آثار علمی از زبان های گوناگون و تمدن های مختلف بود، گفت: در بیت الحکمه آثاری از یونانی و رومی تا پهلوی و هندی و آرامی به سرعت ترجمه می شد؛ علومی همانند منطق، فلسفه، طب، ریاضیات، نجوم و... از این زبان ها ترجمه می شود و اشتیاق در بین مردم پدید آمده است؛ بسیاری به سمت این علوم گرایش پیدا می کنند؛ این امر تحولی نو در عالم اسلام و در زمان امامت امام جواد (ع) بود.

وی در پایان اذعان داشت: امام جواد (ع) و امامان بعد ایشان وظیفه خود می دانستند در برابر پیروان سایر فرق اسلامی که از نعمت ولایت اهل بیت (ع) خود را محروم ساختند و در برابر علوم وارداتی دچار وادادگی و انفعال شده بودند، از مجد و عظمت اسلام دفاع کنند؛ در نتیجه با تبیین عالمانه مسائل از خود باختگی مسلمان ها وحقیقت اسلام در برابر این علوم و پایگاه هایی که از این علوم سررشته گرفته بود، دفاع کنند و باعث سربلندی مسلمانان شوند.

ارسال نظر: