محمود عاطفی: جشنواره تئاتر فجر می‌توانست بستر مناسبی برای مردمی‌کردن تئاتر باشد

محمود عاطفی، رئیس سازمان سینمایی و هنرهای نمایشی دفاع مقدس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس به مناسبت هفته دفاع مقدس در خصوص جلد چهارم کتاب فرهنگ تئاتر دفاع مقدس و مشکلات و موانع پیش روی تئاتر دفاع مقدس به گفتگو با «نسیم» نشست که متن این گفتگو به شرح ذیل آمده است:

نسیم: به عنوان شروع مصاحبه از رونمایی چهارمین جلد از کتاب فرهنگ تئاتر دفاع مقدس برایمان بگوئید.

موضوع پژوهش و رونمایی از جلد چهارم فرهنگ تئاتر دفاع مقدس به همت برخی از هنرمندان تئاتر از سال 81 ، به دلیل فقدان یک مجموعه مدون از آثار تئاتر دفاع مقدس در کشور و تا زمانی که اینها به مرور زمان از دست نرفته و لزوم اینکه اینها برای نسل های بعدی حفظ و باقی بماند، این کار شروع شد و ما از ابتدای جنگ سال 59 تا انتها در قالب یک برنامه ریزی با توجه به مقاطع و دروه های مهمی که وجود داشته، دسته بندی و موضوع بندی کردیم و الحمدلله تا به امروز و تا سال 87 اسناد و مدارکی که در حوزه تئاتر دفاع مقدس اتفاق افتاده جمع آوری شده و تبدیل به این مجلدات شد تا یک مرجع رسمی برای حال حاضر، اهالی تئاتر، دانشجویان و محققین، قابل استناد و استفاده باشد و آیندگان نیز بتوانند از این میراث گرانبها و مرجع استفاده کنند.

نسیم: از اهمیت و ضرورت پژوهش و گردآوری این مجموعه کتاب، اگر توضیحی هست، بفرمائید.

اهمیت این کار در این است که معمولا این میراث های ما را دیگران برای ما نوشته اند و حتی در مورد منابع اصلی که در حوزه آیینی ما هست، مهمترین منابع ما مربوط به کسانی است که از خارج از کشور آمده اند و آنها را تهیه کرده و نوشته اند و شاید این در نوع خودش جز اولین ها و برترین ها باشد که در داخل کشور جمع آوری شده است. یک خصوصیت و ویژگی اصلی جلد چهارم این بود که ما توانستیم به اسناد و منابع مرتبط در سازمان صدا و سیما دست پیدا کنیم و تمام تله تئاترهایی که از اول دفاع مقدس در سازمان چه در حوزه رادیو یا تلویزیون ثبت و آرشیو شده بود را جمع آوری کنیم. این یک کار بسیار بزرگی بوده و در این پروژه تعداد بسیاری از هنرمندانی که در کار تئاتر نقش داشتند، ‌سوابق آنها ثبت شد و روی هم رفته اینها از ویژگی های جلد جهارم است و ان شاالله برای جلد پنجم و ششم که از سال 87 به این طرف است ما الان داریم با همین تیم هنرمندان تئاتر و پژوهشگران دانشگاهی برنامه ریزی می کنیم. چون اوج کارهای تئاتر به دلیل نوع رویکردها و دسترسی به منابع و امکانات از سال 87 به این طرف بارزتر شده که ان شاالله ما اینها راهم ثبت می کنیم تا به عنوان یک میراث فرهنگی برای نسل بعد باقی بمانند.

نسیم: تا به حال چه آسیب شناسی جدی در زمینه اجراهای تئاتر دفاع مقدس صورت گرفته است؟

اساسا سوال شما به تئاتر دفاع مقدس برنمی گردد متاسفانه ما در دورانی قرار داریم که تئاتر، این هنر نجیب و مادر در کشور به دلایل مختلفی مهجور مانده است و امروز بزرگترین چالش ها را در پیش روی خود دارد و مهمترین این چالش ها بحث مخاطب است . دلایل زیادی هم این مطلب دارد که ما در سازمان سینمایی و هنرهای نمایشی دفاع مقدس به عنوان یک تحلیل میدانی روی آن کار کرده ایم و 4 ماه است که سازمان روی این مسئله کار می کند و سعی شده راهکارهای برون رفت از این مسئله، احصا گردد . تئاتر تا امروز بر بستر تجربه، حتی در حوزه مدیریتی آن، ثبت و سینه به سینه نقل شده و ما نیازمند یک عزم جدی هستیم که با استفاده از نسل نوین رسانه ای و شرایطی که امروز رسانه ها در شکل های مختلف آن، در تمام دنیا در دسترس مردم قرار گرفته، از ابزارها استفاده کنیم و یک پیوند وسیعی با صحنه تئاتر و دسترسی های مردم به ابزارهای رسانه ای برقرار کنیم تا بدین شکل تئاتر توسعه پیدا کند. در اینجا همه سازمان ها باید همکاری کنند. بالاخره صدا و سیما باید این پیوند خودش را در حوزه تئاتر قوی تر کند. رادیو در این زمینه واقعا کار کرده و با تشکیل شبکه نمایش و رادیو گفتگو و فرهنگ، همکاری زیادی در بخش تئاتر کرده است و ما امیدواریم و انتظار داریم که این اتفاق در تلویزیون هم بیافتد و حداقل یک شبکه به این کار اختصاص یابد. البته در شبکه 4 اتفاقاتی صورت گرفته است ولی هنوز آن طور که باید استعدادها و ظرفیت ها و توانمندی هایی که ما در این عرصه داریم به منسه ظهور نرسیده است.

نسیم: شما قائل به این امر هستید که دفاع مقدس را می‌توان به عنوان یک ژانر مستقل در نظر گرفت؟

یک کار اصلی که در این مدت انجام داده ایم، سعی کردیم مفهوم دفاع مقدس، سینما، تئاتر و تولیدات آن در عرصه های هنری را یک بار دیگر باز تعریف کنیم و آن چیزی که ما در این باز تعریفی بر آن اصرار داریم این است کهبلکه موضوع دفاع مقدس و مفاهیم آن یک موضوع بسیار گسترده و اجماعی از مفاهیم متعالی است که در فرهنگ یک مملکت و در بطن زندگی مردم شکل گرفته و آثارش را ما داریم می بینیم. آن چیزی که ژانر محسوب می شود، موضوع جنگ است نه موضوع دفاع مقدس به این مفهوم. جنگی که بر مبنای یک دفاع مقدس شکل گرفته است. ما معتقدیم که همه ژانرهای دیگر تئاتر وامدار دفاع مقدس هستند و لذا نمی توانیم این را محدود کنیم و بگوییم که ما ژانری به عنوان دفاع مقدس داریم بلکه آن یک مفهوم متعالی و گسترده و اجماعی از مفاهیم است که در خدمت تئاتر است و بیشترین خدمت را هم به این هنر آیینی به خصوص به دفاع مقدس کرده است چون این دفاع در بطن زندگی مردم بوده و تئاتر دفاع مقدس توانست اثرگذاری خوبی در ذهن و فکر و آداب و رسوم و فرهنگ این مردم در آن زمان ثبت کند.

نسیم: در حال حاضر یکی از مشکلات جدی تئاتر دفاع مقدس را چه می دانید؟

در بحث کیفی سازی تئاتر دفاع مقدس، به هرحال الان سازوکارهایی را داریم پیش بینی می کنیم تا بتوانیم مضمون آفرینی کنیم. هرچه از زمان دفاع مقدس فاصله می گیریم، عطش جامعه و نیاز و روح فطری مردم ما به آن مفاهیم تشنه تر می شود. این است که ما مضمون آفرینی را در یک طرح و قالب گسترده از میان متون و ادبیات باید اقتباس کنیم که اخیرا ما با سازمان ادبیات و هنرهای نمایشی دفاع مقدس یک طرح مشترکی داریم اجرا می کنیم که بتوان با استفاده از متون ادبیاتی، ان شاالله در این حوزه هم تولیداتی داشته باشیم و اینها را بتوانیم در اختیار هنرمندان و نویسندگان تئاتر قرار دهیم. جریان سازی باید با یک عزم ملی صورت بگیرد تا بتوانیم با حمایت دولت و وزارت ارشاد، این کار جاری و ساری گردد و بعد از یک سال بتوانیم آماری را از بروز و ظهور این سیاست ها در عرصه تئاتر کشور مشاهده کنیم. این امکان میسر نمی شود مگر اینکه خود صاحبان تئاتر که هنرمندان و اندیشمندان این حوزه هستند که الحمدلله تعداد کمی هم ندارند، به خصوص در نسل جوان دانشگاهی کشور، که در این حوزه با یک دید آکادمی و علمی به کار نگاه می کنند، در واقع این کار با حضور و نقش آفرینی اینها باید اتفاق بیافتد و ما این حمایت ها را در سازمان سینمایی و هنرهای نمایشی دفاع مقدس انجام می دهیم.

نسیم: چرا جشنواره تئاتر دفاع مقدس به صورت مستمر برگزار نمی شود؟

متولیانی که بودجه ها و سیاست گذاری ها را در وزارت ارشاد و سایر سازمان ها در اختیار دارند، در حال حاضر اولویت ها و دغدغه های ذهنیشان، بحث تئاتر نیست. من به طور مثال با یک نگاه نقادی نه انتقادی، در نظر بگیرید، عصاره سینمای ما همین جشنواره فجری است که برگزار می شود. درست در همین زمان جشنواره تئاتر فجر هم اجرا می گردد ولی هیچ اثری در رسانه ها و جریان سازان فرهنگی ما از این جشنواره صورت نمی گیرد در حالیکه این د. در حال حاضر ما با وزارت ارشاد جلسات مستمر و خوبی برگزار می کنیم تا این ظرفیت ها را به صورت هدفمند عینیت بخشیم .

نسیم: خب شما تا حالا یک آسیب شناسی جدی کرده اید؟ اصلا چه کسی متولی این کار است؟

از نظر آسیب شناسی، تئاتر دفاع مقدس نه اینکه متولی نداشته باشد، به نظر من اتفاقا بیش از حد متولی دارد و به همین خاطر است که علی رغم اینکه وقتی همه این متولیان و صاحب نظران، پای کار می آیند، چون یک همگرایی بین اینها نیست، هیچ وقت تبدیل به یک جریان مستمر نخواهد شد. ان شاالله ما در سازمان سینمایی که یک سازمان نوپایی هم هست خیلی امیدواریم باتوجه به جایگاهی که از نظر قانونی در هماهنگ کردن تمام ظرفیت های لشکری و کشوری داریم، بتوانیم این همگرایی را ایجاد کرده و یک نگاه نویی در این عرصه داشته باشیم . جشنواره می تواند یک محمل و بستری باشد تا در آنجا بتوانیم کارهای اساسی و زیربنایی را برای شکل گیری یک حرکت مستمر در حوزه تئاتر دفاع مقدس داشته باشیم.