ایزدهی: انقلاب اسلامی با تکیه بر روحانیت و جایگاه مرجعیت به ثمر نشست

حجت الاسلام سید سجاد ایزدهی، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتگو با خبرنگار «نسیم» با اشاره به عوامل موثر در پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: مردم در این انقلاب مهمترین نقش را ایفا کردند. آنها به دنبال جامعه مذهبی بودند که پیشتر در عقبه فرهنگی خود به وضوح از آن برخوردار بودند و در نتیجه با وجود آنکه شرایط جامعه و حکومت حاکم موقعیت متفاوتی را به لحاظ مذهبی برای مردم رقم زده بود، اما مردم به دنبال خواسته حقیقی خود یعنی رویکرد دینی مذهبی بودند.

در ایران همواره دین و حاکمان دینی از درصد ضریب نفوذ جدی در حاکمیت برخوردار بودند

وی ادامه داد: در ایران همواره دین و حاکمان دینی از یک درصد ضریب نفوذ جدی در بحث حاکمیت برخوردار بودند و مردم به آرمان شان احترام می گذاشتند و لذا هرگاه حاکمان می خواستند در قضیه ای دخالت کنند و یا نظام حاکم را تغییر دهند طبیعتا به دنبال علما بودند که نظر آنها را جذب کنند تا بتوانند مردم را توجیه کنند.

این پژوهشگر تصریح کرد: در زمان‌های دورتر یعنی قبل از قرن دهم هجری که در داخل کشور ایران حاکمیت شیعه وجود نداشت و شیعه معمولا یک گروه اقلیت محسوب می‌شدند انتظار برای آن نبود که درصدی از نفوذ را برای عالمان شیعی وجود داشته باشد اما بعد از قرن دهم هجری که صفویه در ایران حاکمیت یافتند و شیعه مذهب رسمی شد، اقلیت کشور ایران که شیعه بودند به اکثریت تبدیل شدند و طبیعتا در آن زمان بحث نفوذ عالمان شیعی به مراتب از ابعاد اجتماعی افزایش یافت.

وی با بیان اینکه چنین فرآیندی در طول تاریخ ایران فراز و فرودهای مختلفی داشته است، افزود: این فرآیند به اندازه ای جدی بود که برخی از عالمان آن زمان مشروعیت خود را به عالمان شیعی منتسب می کردند مانند فتحعلی شاه که در نامه ای به جناب کاشف الغطا اذن حکومت خواست و این نشان می دهد که عالمان شیعی در جامعه دخیل بودند و این اقتدار آنها باعث شد تا در سطح حاکمیت وزنه باشند.

حجت الاسلام ایزدهی در ادامه به جایگاه علما در نهضت مشروطه اشاره کرد و افزود: در زمان مشروطه نیز قیام علما باعث شد که مشروطه شکل بگیرد گرچه بعد از مدتی مشروطه به انحراف رفت و علما از آن دوری کردند، اما اصل مشروطه را باید به عالمان دینی نسبت داد بنابراین علما همواره در طول تاریخ ایران حضور جدی داشته اند.

حکومت پهلوی جامعه را به سمت رویکرد سکولار سوق داد

وی گفت: این فرایند وجود داشت تا زمان حکومت پهلوی که آنان به علل خاص اندیشمندان شیعی را از فضا دور کردند و جامعه را به سمت رویکرد سکولار سوق داد اما با این وصف نیز همچنان مردم به دنبال آن بودند که گمشده خود را بیابند در نتیجه در جریان های بعد از مشروطه برای مثال در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت اگر مرحوم آیت الله کاشانی در میدان حضور نداشت نهضت ملی شدن صنعت نفت محقق نمی شد و بعدها نیز این جریان به صورت آتش زیر خاکستر باقی می ماند بنابراین نقش و جایگاه این عالم بزرگ بود که این جریان را تحقق بخشید.

قیام و دغدغه مردم ما جریانی برای نان و معاش نبود

حجت الاسلام ایزدهی ادامه داد: این روند اما کماکان به سمت شکل دهی به یک جریان منسجم حکومت دینی در کشور رو به جلو رفت تا زمان امام خمینی(ره) که باورهای دینی مجددا در قامت مسایل مختلف مردم از جمله در قامت مسایل سیاسی نمود یافت و مردم قیام کردند تا به این آرمان خود برسند، قیام و دغدغه مردم ما جریانی برای نان و معاش نبود. این موارد مجموعا نشان می دهد که نوع راهبری امام خمینی(ره) بر اساس جایگاه مرجعیت و روحانیت بود.

صبغه غالب در حرکت مردم به سمت انقلاب عمدتا روحانیت بود

وی در پایان گفت: بر اساس بستر مذهبی که در جامعه ایران وجود داشت احزاب و روشنفکران هرگز نتوانستند مردم را مانند علما و روحانیت جذب کنند لذا صبغه غالب در حرکت مردم به سمت انقلاب عمدتا روحانیت بود و به صورت خاص نهاد مرجعیت و روحانیت که همواره در کنار مردم حضور داشتند.