طالعی: مخاطب‌شناسی، امری ضروری در ترجمه قرآن است

کدخبر: 979837

عضو هیأت علمی دانشگاه قم در گفتگو با «نسیم»، با اشاره به پیام رهبری به جوانان غربی گفت: لازمه ترجمه مناسب قرآن به زبان‌های دیگر، طهارت باطن است/ جهت ارتباط سریع، منتخباتی از قرآن، برای مخاطب تشنه غربی ترجمه شود

گروه فرهنگی «نسیم»، رهبر معظم انقلاب در نامه اخیرشان خطاب به جوانان اروپا و آمریکای شمالی، ایشان را به مطالعه قرآن کریم دعوت نموده و به آنها توصیه کردند که اگر می خواهید با حقیقت اسلام آشنا شوید به قرآن مراجعه کنید.

ترجمه های قرآن کریم به زبان های مختلف یکی از اصلی‌ترین ابزارهای ارتباطی افراد و جوامع با این معجزه پیامبر خاتم و کتاب آسمانی دین اسلام است. برای بررسی جایگاه ترجمه قرآن و باید و نبایدهای مترجم و ترجمه به سراغ عبدالحسین طالعی، عضو هیأت علمی دانشگاه قم رفته و با وی گفتگویی تفصیلی در این رابطه داشتیم. آنچه از نظر می گذرانید مشروح این گفتگوست؛

نسیم: برخی معتقدند به دلیل این که نمی توانیم مفاهیم بلند قرآن را درست منتقل کنیم نباید آن را ترجمه کرد، نظر شما چیست؟

طالعی: قرآن کتاب هدایت است؛ لذا باید پیام آن به دیگران منتقل شود؛ ما با پدیده منفی و زشت در برخی دوره های اسلامی مواجه هستیم و این پدیده این بود که گفته شد "قرآن را بخوانید ولیکن ترجمه و تفسیر نکنید"؛ این امر در دوره صدر اسلام، در دوره برخی از خلفا و... بوده، و عواقب بدی داشته است.

گفته شد ترجمه و تفسیری از قرآن نداشته باشید ولیکن در عمل خود یک ترجمه و تفسیری به خورد مردم می دادند و این ترجمه فکر مردم را شکل می داد؛ این عمل را می توان به اعمال داعشی ها و تکفیری ها در حال حاضر تشبیه کرد؛ در مقابل این امر در قرآن همواره ذکر شده است که این کتاب هدایت، توضیح و تبیین است.

منطقی نیست تعداد بسیار ترجمه ها را نوعی پیشرفت ببینیم

نسیم: شاهدیم ترجمه های قرآن کریم، به زبان های مختلف و در تعداد زیاد صورت می گیرد، شما به عنوان یک کارشناس این روند را چگونه ارزیابی می کنید و نظرتان چیست؟

طالعی: کمیت محوری اشتباه است، نه تعداد زیاد خوب است و نه تعداد اندک مطلوب است؛ تعداد اصلا ملاک نیست؛ آن چه مهم است کیفیت، دقت ترجمه، پختگی مترجم، خلوص مترجم، مخاطب شناسی و...است؛ اگر به این ترتیب ولو به تعداد محدودی حتی یک ترجمه با چنین ویژگی هایی موجود باشد مشکلی وجود ندارد.

اگر بنا باشد تعداد بسیاری ترجمه وجود داشته و ویژگی های مذکور در آن لحاظ نشده باشد، به صرف این که من هم حرف خود را در ترجمه بزنم یا بحث مسائل مالی یا مقام و منصب در میان باشد، به عبارت دیگر قرآن را برای دنیای خود خرج کنم، در این صورت صحیح ترین و دقیق ترین ترجمه بی برکت می شود و روح مطلب که هدایت است، عملی نمی شود.

در برخی پژوهش ها و نظرات دیده می شود که بر روی کمیت گفتگو می شود و تعداد بسیار ترجمه ها را نوعی پیشرفت می بینند در حالی که چنین امری منطقی نیست.

برای انتقال معانی قرآن فهم لفظی و معنایی کافی نیست؛ یک فهم وجودی لازم است

نسیم: ترجمه هر متنی از زبانی به زبان دیگر قاعدتا لوازم و ضروریاتی دارد، در مورد قرآن کریم به عنوان یک متن مقدس که از ظرافت های ادبی زیادی نیز در زبان مبدا برخوردار است، چه ضروریات و قواعدی را باید رعایت کرد؟

طالعی: ترجمه قرآن زیر مجموعه اصول کلی ترجمه است؛ در اصول کلی ترجمه، مترجم باید زبان مبدا و زبان مقصد را به خوبی بشناسد؛ روح، مفهوم و فضای کلی کلام را باید بشناسد؛ بر این مبنا به کسی که در عمر خود رشته شیمی نخوانده است، مراکز علمی اجازه ترجمه کتاب تخصصی شیمی را نمی دهند؛ گفته می شود چنین فردی در بافت کلی علم شیمی نیست و حق هم دارند.

زبان؛ صرف واژه نیست؛ به طور مثال یک جنگل فضای کلی دارد، جنگل با مجموعه درخت ها برابر نیست؛ اگر بنا بود یک متن با مجموعه واژه ها برابر باشد، نیازی به مترجم نبود چرا که با مترجم گوگل مشکل حل می شد در حالی که همه می دانند این برنامه مترجم نیست.

روح کلی قضیه، بافت کلی مطلب و... مهم است؛ به طور مثال فردی نسبت به کسی اقدام خیری انجام داده است و او در مقابل به فرد ضربه زده است و فرد به طعنه و کنایه می‌گوید دست شما درد نکند؛ ظاهر این دست شما درد نکنه، تشکر است ولیکن در باطن طعنه است؛ باید بافت مطلب در ترجمه منتقل شود؛ اگر بافت متن در ترجمه منتقل نشود ممکن است تا صد وهشتاد درجه نتیجه عکس شود.

باید بدانیم فضای متن چیست؟ برخی فضا را به عصر جاهلیت می برند ولیکن مطلب فقط این نیست؛ توحید قرآنی توحید خاصی است؛ این توحیدی فطری است؛ کسی که با زبان فطرت آشنا نباشد، آیات توحید قرآن را در نمی یابد؛ گرچه در ادبیات بالاترین عربی دان باشد؛ لذا صفای باطن مهم است، این که فرد خود را از آلودگی ها دور کند.

فرد باید خود را از آلودگی هایی همچون حب ریاست و دنیا دور سازد؛ دوری از آلودگی ها سبب می شود فرد به زبان فطرت نزدیک تر شود؛ در خصوص قرآن فهم لفظی و معنایی وجود دارد ولیکن برای انتقال معانی قرآن فهم لفظی و معنایی کافی نیست بلکه یک فهم وجودی لازم است.

قرآن سخنِ دلپذیر است؛ ولیکن سخن دلپذیر در دلِ سخن پذیر می نشیند

فهم وجودی این است که این کلام در وجود او بنشیند؛ جمله زیبایی از مرحوم قیصر امین پور است که "قرآن سخنِ دلپذیر است؛ ولیکن سخن دلپذیر در دلِ سخن پذیر می نشیند"؛ اگر آن دل سخن پذیر نباشد ادبیات به تنهایی برای فهم مراد کافی نیست؛ این موارد از جمله ضرورت های اولیه قرآن است و این عوامل در برخی ترجمه ها وجود ندارد.

به طور مثال مترجمی گفته است نهصد و پنجاه سالی که خداوند برای عمر حضرت نوح(ع) ذکر کرده است، امکان پذیر نیست؛ کسی که قدرت خداوند را تا این اندازه محدود می بیند چه فهمی می تواند از قرآن داشته باشد؟ چنین فردی ممکن است در ادبیات عرب بسیار قوی باشد و اشعار جاهلی را به خوبی ترجمه کند ولیکن فهم وجودی از قرآن پیدا نکرده است.

مسئله مخاطب شناسی نیز از اهمیت ویژه ایی برخوردار است؛ دو فرد ترجمه ایی برای قرآن برای قشر نوجوان ارائه دادند؛ مصطفی رحمان دوست و فرزانه زنبقی این دو مترجم هستند؛ کارهای این افراد باید در جای خود بررسی شود ولیکن به فکر این امر افتادند که برای نوجوانان نیز خوراکی از قرآن فراهم سازند؛ این یکی از کارهای بر زمین مانده بود.

ترجمه قرآن برای مخاطبین خاص همکاری بین اساتید علوم تربیتی و مترجمین قرآن را می طلبد

ترجمه قرآن برای مخاطبین خاص همکاری بین اساتید علوم تربیتی و مترجمین قرآن را می طلبد که گروه های مختلف را تعریف کنند و برای مخاطبین، ترجمه های مختلف آماده کنند؛ چنین همکاری ضرورت دارد. شراب در فضای اسلامی زشت و بد است؛ اما اگر بخواهید این حرف را در فضایی ببرید که شراب جزء ثابت سفره است، قابل قبول نیست پس باید چگونه این سخن منتقل شود؟ این امر به عنوان یک طرح مسئله است.

ترجمه های تفسیری، برای مخاطب امروز راهگشا است

نسیم: مخاطب شناسی در ترجمه قرآن به متن قرآن آسیب وارد نمی کند؟

طالعی: باید مخاطب با کلام ارتباط برقرار کند؛ اگر بگوئید شراب نجس است، برای فرد نجس بودن معنا ندارد چرا که به طور مرتب می خورد؛ مسئله برده داری واقعیتی در دوران نزول قرآن بوده است و قرآن به تدریج برده داری را کمرنگ کرده است؛ اگر در فضایی که به برده ها ظلم می شود عین آیات را ترجمه لفظی کنیم، سوال ایجاد می شود.

می توان از حجاب در جامعه خودمان مثال زد. مسئله حجاب در جامعه ما نیز کمرنگ است؛ باید چگونه حجاب را توضیح داد و تببین کرد؟ لذا ترجمه های تفسیری ترجمه هایی است که امروز بسیار در بحث ترجمه قرآن مورد توجه است؛ یک نظر این است که ترجمه بدون خلاصه تفسیر مقدور نیست.

آیاتی در قرآن آیات متشابه است؛ همانند آیاتی که در ظاهر جسمانی بودن خداوند را نشان می دهد؛ منظور از صورت ظاهری ترجمه غلط است؛ با این آیات چه باید کرد؟ در قرآن یدالله آمده است، مترجم باید در ترجمه این ترکیب، دست خداوند را بنویسد و در پرانتز دست رحمت خداوند را ذکر کند؛ در غیر این صورت تصور جمسیت خداوند می شود.

کسی که مترجم قرآن است باید حداقل دو الی سه دوره قرآن را تدریس کرده باشد

از این قبیل آیات در قرآن اندک نیست؛ کسی که مترجم قرآن است باید حداقل دو الی سه دوره قرآن را تدریس کرده باشد و این تدریس باید برای عده ای نقاد باشد که ایراد بگیر باشند، به طوری که مدرس قرآن با چالش ها روبرو شده باشد و ترجمه را ناظر به رفع چالش ها بنویسد.

باید پشت ترجمه‌های جدید منطق، ضرورت و انگیزه‌ای تازه نهفته باشد

دیده شده است فرد نذر می کند در فلان موضوعی کتابی بنویسد؛ فرد نذر کرده است ولیکن جامعه نذر نکرده است که حرف های آن فرد را بشنود و بخواند؛ دلیل ندارد نوشته ای که تکرار متون قبلی است تحویل افراد جامعه داده شود؛ باید پشت ترجمه جدید، منطق، ضرورت و انگیزه ای نهفته باشد؛ اگر چنین نباشد افراد نسبت به ترجمه جدید قدری بی تفاوت می‌شوند.

نسیم: با توجه به صحبت های شما می توان نتیجه گرفت که برای ترجمه قرآن باید مکانیزم ویژه ای تعریف کرد.

طالعی: مکانیزم باید باشد ولیکن دولتی نباشد؛ نقادی های بی غرضانه در محافل علمی خوب است؛ دلیلی وجود ندارد نظارتی ایجاد شود که بعدها نتوان آن را جمع کرد؛ وقتی اسم از نظارت آورده می شود، بلافاصله یاد کار دولتی می افتیم. می توان نقادی کرد و با نقادی ترجمه ای را بالاتر آورد و باقی ترجمه ها سعی می کنند خود را به سطح آن ترجمه که استاندارد است، برسانند؛ این به معنای حقیر شمردن باقی ترجمه ها نیست؛ باید به زحمت باقی مترجمین نیز احترام گذاشته شود ولیکن باید گفته شود یک مترجم بهتر از باقی کار کرده است.

در ترجمه قرآن باید نیازسنجی شود

باید نیازسنجی شود؛ ترجمه قرآن برای نوجوانان یک نیاز بود که انجام شد؛ وقتی خلاها و نیازها شناسایی شود، نیروها برای رفع نیازها هزینه می‌شود. زبان فرهنگ مقصد هم مسئله مهمی است؛ اگر فرد می خواهد قرآن را برای آفریقایی ها ترجمه کند در حالی که در عمر خود یک بار هم به آفریقا نرفته است، قطعا نمی تواند این کار را انجام دهد. حتی می‌توان گفت این ترجمه، مضر و مضل هم خواهد بود؛ پیام قرآن را در هاله ای از ترجمه نابجای فرد می برد.

بخشی از تحریف تورات و انجیل به ترجمه های نابه‌جای آنها مربوط می‌شود

برخی اساتید علوم قرآنی گفتند که بخشی از تحریف تورات و انجیل به ترجمه های نابه جای تورات و انجیل مربوط می شود؛ به عبارت دیگر تمام تحریف، تحریف متن نبوده است؛ تحریف در ترجمه و انتقال پیام نیز وجود داشته است که بسیار مسئله مهمی است؛ مبادا ما در تحریف معنایی قرآن سهیم بشویم. لذا غالبا اجازه چاپ و نشر ترجمه قرآن بدون متن آن را نداده اند. مبادا متن فراموش شود و ترجمه ها جای آن را بگیرد.

کسی که می خواهد قرآن را برای آفریقا ترجمه کند باید ده الی پانزده سالی در آفریقا زندگی و در محافل مختلف آفریقا قرآن را تدریس کرده باشد؛ این امر با طبع عجول و شتابزده ی ما سازگار نیست؛ همان گونه که فست فود زندگی ما را پر کرده است، کتاب نویسی ما نیز سریع نگاری و خواندن ما بی تامل خواندن شده است؛ مقداری از شتاب نتیجه تکنولوژی است ولیکن باید در خصوص قرآن بر این آفات غلبه کرد.

باید در خصوص ترجمه قرآن بر آفت شتابزدگی غلبه کرد

فردی که می‌خواهد ترجمه ای برای گروه خاص بنویسد باید فضا، فرهنگ و عالم آن ها را به دست آورد؛ فردی از اهل ادب به من گفت قصد داشت داستانی بنویسد که مخاطب این داستان کبوتربازها بودند؛ این فرد سه سال با کبوتربازها همراه شد تا اصطلاحات آن ها را یاد بگیرد و با فرهنگ آن ها آشنا شود تا در نهایت توانست داستانی بنویسد که مخاطب آن کبوتربازها بود.

برای قرآن به اندازه یک داستان کفتربازها ارزش قائل هستیم یا خیر؟ آن داستان نویس سه سال هزینه نکرد بلکه سرمایه گذاری کرد؛ چرا که در نهایت قرار است داستانی بنویسد که مخاطبین خاصی دارد و آن مخاطبین با تمام وجود آن داستان را بپذیرند نه این که با خواندن دو صفحه آن را کنار بگذارند.

برخی کتاب‌های اسلامی از نحوه چاپ خود ارتباط را با مخاطب غربی قطع می کند چه رسد به محتوا

من دیدم کتاب اسلامی به زبان انگلیسی چاپ شده است ولیکن از راست به چپ چاپ شده است؛ این کتاب از نحوه چاپ خود ارتباط را با مخاطب قطع می کند چه رسد به این که بخواهد به محتوا و دقت محتوایی برسد؛ عمده مسئله این است که مترجم مطلب را به درستی بفهمد و ترجمه قرآن زبان فطرت می خواهد و باید خلوص نیت داشته که برای خداوند و یاری دین خداوند این کار را انجام می دهد.

مترجم باید زبان مبدا و زبان مقصد را به خوبی بفهمد؛ برخی مواقع سخن پیامبر (ص) را در حدیث ثقلین تشریفاتی تصور می کنیم؛ پیامبر (ص) به نفع خانواده خود پیام بازرگانی نگفته است؛ ما مملکتی به نام ایران داریم که مساحت چندان زیادی نسبت به کل جهان ندارد؛ ایران جزئی از جهان است و قانون اساسی متکفل امور اجتماعی ما است؛ با این همه در کنار قانون اساسی از ابتدا شورای نگهبان قرار دادند.

قرآن منحصر به یک ملت خاص، زمان خاص و حالات اجتماعی نیست

شورای نگهبان نیز به طور مرتب جلسه برگزار می کند که محتوای قانون اساسی تحریف و تفسیر غلط نشود؛ همه شورای نگهبان را می شناسند و اگر اختلافی پیش آید به شورای نگهبان ارجاع داده می شود؛ حال می گوییم آیا ممکن است قرآن نیاز به مبین برای رفع اختلاف نداشته باشد؟ در حالی که قرآن منحصر به یک ملت خاص، زمان خاص و حالات اجتماعی نیست؛ جامعیت فوق العاده سبب لایه لایه بودن آن است تا برای هر نیازی یک لایه استفاده شود.

لایه های مختلف قرآن برای نیازهای مختلف کاربرد دارد؛ همان گونه که حضرت علی (ع) فرمودند: "ظاهر قرآن زیبا و باطن آن ژرف است"؛ ژرف به معنای لایه لایه بودن است؛ همانند معدن است که هر چه از آن اکتشاف می کنند هنوز جای اکتشاف دارد؛ آن لایه ها به اهل بیت سپرده شده است که اگر در فهم لایه ها دچار مشکل شدیم اهل بیت راه گشا باشند.

اگر پیامبر (ص) حدیث ثقلین را بیان نمی کردند ما از طریق تاریخ پی می بردیم برای فهم قرآن کسی را غیر از اهل بیت نداریم؛ لذا پیامبر (ص) راه را برای ما کوتاه کرد؛ اگر پیامبر (ص) این سخن را نمی گفتند ما باید به این مسئله با دشواری می رسیدیم؛ زمانی که سیدالشهداء و یزید بن معاویه هستند باید در تاریخ جست و جو می کردیم تا دریابیم بیانگر و نمایان گر واقعی قرآن که مبین و مفسر قرآن باشد یزید است یا سیدالشهداء است.

در آن صورت به دلایل تاریخی به سیدالشهداء می رسیدیم و این به دلیل تعصب دینی نمی بود؛ این امر باید برای تمام زمان ها انجام می شد؛ پیامبر (ص) راهی را که ما باید پله پله طی می کردیم و به زحمت به نتیجه می رسیدیم، کوتاه کرده است. لذا حدیث ثقلین حدیثی است که از لحاظ عقلی درست است؛ به این دلیل، راه اثبات حدیث ثقلین منحصر به این نیست که در کتاب های حدیثی شیعه و سنی به دنبال آن بگردیم بلکه عقل این حدیث را اثبات می کند.

مترجم قرآن اگر پیوند قلبی محکمی با صاحب الزمان(عج) نداشته باشد نمی تواند قرآن را ترجمه کند

امروز نیز امام زمان (عج) نماینده عترت است. او امام زمان ما و قائم به امر امامت و حجت حی خدا در این روزگار است؛ لذا مترجم قرآن اگر پیوند قلبی محکمی با صاحب الزمان (عج) نداشته باشد نمی تواند قرآن را ترجمه کند؛ کمتر به این نکته دقت می شود که پیامبر (ص) در حدیث ثقلین نفرمودند قرآن و حدیث بلکه گفته شده است قرآن و اهل بیت و به عبارت دیگر به خود عترت ارجاع داده شده است نه کلام عترت؛ خود عترت نیز تا قیام قیامت وجود دارد.

در زیارت آل یاسین از امام زمان (عج) به عنوان مفسر و مترجم نام برده می شود؛ ایشان برای چه کسی ترجمه و تفسیر می کند؟ این به معنای جریانات انحرافی و مشاهده ای که در سالهای اخیر مطرح شده نیست، بلکه به این معنا است که زمانی که مقدس اردبیلی یا علامه بحرالعلوم دچار مشکل می شدند متوسل به حضرت می شدند و جواب می گرفتند و نکات برای آن ها روشن می شد و نیازی به باز شدن باب مشاهده نبود.

اگر کسی حدیث ثقلین را در نیابد روح قرآن را در نیافته است، اگرچه زیباترین ترجمه را هم بنویسد. ولیکن مشخص نیست تا چه حد به متن وفادار باشد چرا که متن قرآن در کنار عترت است؛ کلام عترت بخشی از عترت است و تمام عترت نیست؛ این مسئله بسیار جای کار دارد؛ اگر کسی بدون این حال و هوا دست به ترجمه قرآن بزند همانند این است کسی که از شیمی سر در نمی آورد، کتاب تخصصی شیمی را ترجمه کند.

قرآن کتابی همراه با عترت است؛ همه این مسائل باید در ترجمه نشان داده شود

بعضی از کسانی که قرآن را ترجمه می کنند تنها زبان عربی را می دانند؛ در حالی که قرآن کتاب عادی عربی نیست بلکه کتابی همراه با عترت است؛ همه این مسائل باید در ترجمه نشان داده شود؛ فرق گل طبیعی با گل مصنوعی در عطر آن ها است؛ آن عطر را باید با شامه وجود دریافت، شامه جسمانی این عطر را درک نمی کند؛ باید تلاش شود شامه وجود تقویت شود.

نسیم: بخشی از ترجمه های قرآن به زبان های غیر فارسی به مستشرقین تعلق دارد. تا چه حد این ترجمه ها قابل اعتماد است و پیام هدایت را می‌رساند؟

طالعی: وقتی گفته می شود مستشرقین، سخن ناتمام می ماند؛ چرا که این برداشت می شود که اگر یک شرقی ترجمه را انجام دهد اشکالات برطرف می شود؛ یک مثال مطلب را روشن می کند: در سنوات اخیر در دانشگاه ها در خصوص نیاز به تالیف و عدم تکیه بر ترجمه بسیار صحبت شده و تأکید شده است که به جای ترجمه باید بر تألیف تکیه شود ولیکن این مطلب گفته نشده است که برخی از تالیفات مونتاژ ترجمه ها است.

به عبارت دیگر شخص گردآوری ناقص، بی هدف و پراکنده از ترجمه های ناقص داشته است. در این صورت می توان گفت ترجمه از تالیف بهتر است؛ چرا که در ترجمه سخن نویسنده به درستی به مخاطب منتقل می شود؛ حال آنکه اکنون به اسم تالیف ولیکن در واقع ترجمه های دست و پا شکسته همراه با گردآوری بی هدف است. پس زمانی تألیف از ترجمه بهتر است که واقعا از فکر آزاد نویسنده برخاسته باشد نه فکری که تحت تأثیر هر کلامی است که می خواند بدون اینکه نقادی کند.

اکنون می گوییم زمانی درباره کار مستشرقان سخن می گوییم بدون اینکه فکر کنیم که اگر مترجم وطنی با ذهنی کاملا تحت تأثیر افکا فرنگی دست به ترجمه قرآن بزند، در واقع کار مستشرق را در دست داریم نه کار فرد ایرانی را.

مستشرق دست به ترجمه قرآن می زند؛ در بین آن ها افراد مغرض، کم غرض و بی غرض وجود دارد؛ افراد با درجات فهم علمی مختلف وجود دارند و البته این ربطی به فهم فطری ندارد؛ حکایت فهم فطری آن است که اشاره شد. فردی که مترجم مهمانان خارجی یکی از همایش ها بود گفت در یک همایش کشیشی ادعا می کرد حافظ قرآن هستم ولیکن در نمی یابم «قل هو الله احد» به چه معنا است و چگونه می شود خداوند احد باشد.

از مستشرق انتظار نمی‌رود فهم وجودی از قرآن داشته باشد

از مستشرق انتظار نمی رود فهم وجودی داشته باشد ولیکن درجات فهم علمی نیز متفاوت است؛ در هر حال مستشرق در ترجمه قرآن برای خود منطقی دارد؛ مشکل در این است که منطق ها را نادیده بگیریم و از ترجمه های مستشرقین معجونی بسازیم و ادعا کنیم ترجمه ما است؛ هر چه در خصوص ترجمه فارسی گفته شد، درباره زبان های دیگر نیز مصداق دارد و این که گفته شده است به قرآن توجه شود یعنی باید به نقطه هدف توجه داده شود ولیکن نقطه هدف محقق نمی شود مگر با مراحلی که گفته شد.

این اشتباه است که مرکزی در تهران منتخبات قرآن بنویسد و به زبان های مختلف ترجمه شود

نسیم: با توجه به پیشنهاد رهبر معظم انقلاب مبنی بر مطالعه قرآن و لحاظ همه دقت‌هایی که باید در ترجمه قرآن داشت. پیشنهاد شما برای در اختیار قرار دادن متون قرآنی به زبان های مختلف چیست؟ چه کنیم تا ترجمه هایی مناسب و بلیغ در کوتاه ترین زمان ممکن در اختیار مخاطب غربی قرار گیرد؟

طالعی: من پیشنهاد می کنم منتخباتی از قرآن ترجمه شود. به طور مثال بیست آیه از قرآن که زودتر و بهتر ارتباط با مخاطب برقرار می کند انتخاب و ترجمه شود؛ همانند سلسله کتاب های "آیه های زندگی" می شود؛ کتاب های آیه های زندگی، آیات قرآن به ترتیب نیست بلکه در هر زمینه چند آیه گزینش شده است و توضیح مختصری درباره آن ها داده شده است.

این امر باید برای مخاطبین غیر مسلمان انجام شود ولی با این عنایت که تیپ مخاطبین در کشورهای مختلف متفاوت است؛ نیازها و سوالات مخاطبین متفاوت است؛ اگر تمام این اصول را برای کل قرآن به کار ببریم زمانبر است ولیکن برای مدت زمان کمتر و عملی شدن هدف در کوتاه مدت تا بتوان گام اجرایی کوتاه مدت تر برداشت، منتخبات قرآن در نظر گرفته شود، که البته به این معنا نیست مرکزی در تهران بدون توجه به فضا و نیاز مخاطب، منتخبات بنویسد و به زبان های مختلف ترجمه شود. بلکه انتخاب با توجه به تمام مسائل مخاطب آن انجام شود.

متاسفانه در مورد نقطه هدف در این زمینه کوتاهی کردیم؛ یعنی به اثرگذاری ترجمه فکر نکردیم و گاهی بیلان کاری فرد یا مؤسسه را مهمترین هدف دانستیم. این نگاه ما را، به هدف مطلوب قران که هدایت است نمی رساند. ما ظاهر قرآن و باطن آن که اهل بیت است را مهجور قرار دادیم و به هر دو بی‌توجه بودیم. ما فرصت های زیادی از دست داده ایم ولی هر زمان که تصمیم جدی برای جبران گذشته بگیریم زمان مناسبی است. و امید است به این جبران بطور جدی فکر کنیم، چه در زمینه ترجمه قرآن و چه ترویج آن و چه گسترش فضای عمل به آن. و در این صورت خداوند خود یار و یاور ما خواهد بود.

گفتگو: فاطمه مقدمی

ارسال نظر: