پرونده‌ای برای جشنواره‌ای بدون شناسنامه

خبرگزاری نسیم - فرزانه غلامی تبار

سی‌امین دوره جشنواره موسیقی فجر چندین پیش با همه حواشی که در پی داشت با پریایی مراسم اختتامیه ای و با دفاع تمام قد وزیر ارشاد و سایر مسئولین هنری ارشاد از روند برپایی آن در تالار وحدت به کار خود پایان داد اما پرداختن به چندین نکته ساده اما عمیق به 30 دوره برگزاری این جشنواره، به خوبی نشان می دهد این جشنواره 30 ساله نه تنها هنوز به پختگی لازم نرسیده بلکه از یک رویکرد و رویه مدونی نیز برخوردار نبوده است.

جشنوراه ای که تنها نام "بین الملل" را یدک می کشد

شاید یکی از مهم ترین انتقاد منتقدان جدی به روند برپایی جشنواره موسیقی فجر طی سال های اخیر یدک کشیدن "لفظ "بین‌الملل" توسط این جشنواره بوده است به طوری در اتفاقی عجیب شخص مدیر کل دفتر موسیقی ارشاد در نشست خبری جشنواره به این نکته اغراق کرده بود که این جشنواره صرفا نام" بین‌المللی" را با خود یدک میکشد.

این جشنواره طی سال های اخیر یدک" بین المللی" بودن را با خود به همراه دارد اما به معنای واقعی هیچگاه نتوانسته در این حوزه موفق و چشمگیر عمل کند مگر در موارد خاص و نادر.

به جرات می توان گفت، مسئولین جشنواره، طی سال های اخیر با آوردن 2 یا سه گروه گمنام موسیقی اروپای شرقی و آمریکای مرکزی به نوعی بین المللی بودن جشنواره را برای مخاطبان خود توجیه کردند اما غافل از اینکه این اقدام آنها نه تنها اعتباری برای جشنواره به ارمغان نمی آوردد بلکه با حضور گروه های گمنام و ضعیف خارجی از سطح کیفی جشنواره نیز به شدت کاسته می‌شود.

غبیت بزرگان و پیشکسوتان موسیقی ایرانی

هر ساله قبل از برپایی جشنواره موسیقی فجر، شایعاتی مبنی بر حضور برخی بزرگان موسیقی ایران در جشنواره به گوش می‌رسد اما با سوت آغاز جشنواره، همگان بر بی پایه بودن این شایعات مهر تایید می زنند.

بدون شک اعتبار هر جشنواره یا فستیوال هنری به حضور بزرگان و پیشکسوتان آن عرصه است که آن رویداد هنری اعتبار و جایگاه بالایی کسب می کند، اتفاقی که تا حدودی در دوره های آغازین جشنواره شاهد آهن بودیم که اساتید پیشکسوتی چون زنده یاد ذوالفنون با حضور در جشنواره شور و هیجان و اعتبار ویژه ای به جشنواره موسیقی فجر می بخشیدند اما با قاطعیت می‌توان گفت حداقل در یک دهه اخیر، بزرگان موسیقی ایران از غایبان بزرگ جشنواره موسیقی فجر بوده اند مگر اینکه در هر دوره از جشنواره یک هنرمند به عنوان پیشکسوت در یکی از بخش‌های جشنواره به اجرای برنامه پرداخته است، حال اینکه به چه علت بزرگان و پیشکسوتان مطرح موسیقی ایرانی، طی این سال ها در جشنواره موسیقی فجر حضور نیافته اند خود نیاز به آسیب شناسی کارشناسان دارد اما مسلما توجیه سال های اخیر مسئولان جشنواره موسیقی فجر قابل قبول و دفاع نخواهد بود توجیه ای که بارها در پاسخ به سوال خبرنگاران در خصوص غیبت بزرگان موسیقی گفته اند " دلیل حضور نیاقتن این دسته از هنرمندان را باید از خودشان بپرسید"، این واکنش سال های اخیر مسئولین جشنواره به معنای رفع تکلیف است و این مسئله در ذهن مخاطبان موسیقی تداعی می کند که مسئولین جشنواره موسیقی فجر صرفا طبق یک عادت سالانه به دنبال برپایی یک مراسم "دورهمی" هستند که چند روزی چند سالن تهران چند اجرایی داشته باشد و در دسته آخر هم به عده کمی از شرکت کنندگان جوایزی بدهند تا این جشنواره صرفا برگزار شود.

جشنواره ای بدون شناسنامه!

جای خالی موسیقی نواحی و مناطق ایرانی، اما بیشترین اتنقاد کارشناسان و هنرمندان موسیقی را از جشنواره موسیقی فجر طی سال های اخیر به خود اختصاص داده است، مخصوصا در چند سال اخیر که جشنواره موسیقی نواحی هم برگزار نمی‌شود اما در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که جشنواره موسیقی فجر باید به عنوان آئینه تمام نمای موسیقی ایران عمل کند پس قاعدتا موسیقی نواحی ایران نیز به عنوان ستون اصلی موسیقی ایران باید یکی از بخش های اصلی جشنواره موسیقی فجر را تشکیل دهد، نکته ای که متاسفانه مسئوولین برپایی جشنواره موسیقی فجر از آن غافل هستند و حضور چند گروه نه چندان شاخص موسیقی نواحی در جشنواره را منتی بر هنرمندان موسیقی نواحی ایران قلمداد می کنند و در اظهارنظرهای خودشان عنوان می کنند "به علت تعطیلی چندساله موسیقی نواحی، در این دوره چند اجرا به این نوع موسیقی اختصاص داده ایم"، غافل از اینکه به زعم همه هنردوستان ایران زمین، موسیقی نواحی و مناطق ایران، شناسنامه موسیقی کشور است و بالطبع برپایی جشنواره موسیقی که به بهانه پیروزی انقلای اسلامی برگزار می‌شود باید با رویکرد شناسنامه موسیقی خاص خود برپا شود اما متاسفانه این اتفاق به هیچ عنوان رخ نداده است و طی سال ها ی اخیر برپایی چند سانس محدود آنهم توسط هنرمندان نه چندان مطرح موسیقی نواحی، سهم اصلی ترین و اصیل ترین گونه هنری کشور از این جشنواره بوده است .

خنثی ترین رویداد هنری کشور

هر ساله جشنواره های متعدد هنری در کشور برگزار می‌شود که برخی از این جشنواره ها همانند جشنواره فیلم فجر، تجسمی فجر، تئاتر فجر، شعر فجر و موسیقی فجر به مناسبت پیروزی انقلاب اسلامی و در دهه فجر بر گزار می‌شود که هر کدام رویکردهای خاص خود را دنبال می کنند اما به جرات می توان گفت در میان این جشنواره ها ، موسیقی فجر تنها فستیوالی است که هیچ تاثیری در روند موسیقی یکسال بعد از جشنواره را ندارد که بدون شک این مسئله علاوه بر ضعف های فرامدیریتی جشنواره موسیقی فجر، دلایل عمده دیگر نیز دارد، اما از سوی دیگر جشنواره هایی مانند جشنواره فیلم و تئاتر فجر تا حدودی مسیر سینما و تئاتر کشور را برای سال آینده مشخص می کند به طوری سبد هنری یکسال را تا حدودی تغذیه می کنند اما جشنواره موسیقی فجر با غیبت چهره‌های سرشناس و تاثیرگذار موسیقی ایرانی و اصیل بیشتر شبیه جشنواره کشف استعدادها شده است ، کافی است تنها یکبار به جدول جشنواره سی ام موسیقی فجر نگاه کنیم تا به راحتی متوجه شویم به استثنای بخش جنبی جشنواره، تنها درصد ناچیزی از شرکت ک‌نندگان از جایگاه موجه ای در موسیقی کشور برخور دارند.

موسیقی پاپ، یک بام و دو هوا

نزدیک به یک دهه است که مسئولین جشنواره موسیقی فجر، هنرمندان پاپ موسیقی را در بخش جنبی جشنواره موسیقی فجر جای داده اند ، شاید "درآمدزایی" تنها منفعت حضور اهالی پاپ در جشنواره فجر بوده است، اینکه موسیقی پاپ و هنرمندانش به عنوان موسیقی عامیانه و وارداتی در جشنواره موسیقی فجر حضور می یابند خود جای بحث دارد اما اینکه چند سالی است بهترین سالن جشنواره و بیشترین زمان اجراهای جشنواره به بخش موسیقی پاپ اختصاص داده می‌شود آنهم در شرایطی که هنرمندان موسیقی نواحی و موسیقی اصیل ایرانی کمترین جایگاه را در جشنواره موسیقی فجر دارند بس جای سوال دارد و از طرفی دیگر جشنواره موسیقی پاپ به عنوان بخش جنبی در جشنواره حضور یافته است اما به واقع به عنوان "اصلی ترین "بخش جشنواره عرض اندام می کند به طوری که با اهالی پاپ هم در جشنواره موسیقی فجر بازی می‌شود زیرا از سویی این عده را در بخش جنبی جشنواره و خارج از چشم قضاوت داوران قرار داده اند و از سوی دیگر به علت منفعت های مالی و زرق و برق بخشیدن به ظاهر جشنواره بیشترین بها را به اجراهایی پاپ داده اند، از آنجا که در طول سال به طور میانیگن همه روزه به جز ایام وفات شاهد برپایی کنسرت های پاپ در شهرهای مختلف کشور هستیم که در اغلب این کنسرتها ، شئونات اسلامی هم آنچنان که باید رعایت نمی‌شود ، حال اینکه به چه علت در ایام دهه فجر هم باید هنرمندان موسیقی پاپ کنسرت برگزار کنند در قالب بخش جنبی جشنواره آنهم با آن شرایط همیشگی و با همان شرایط بلیط فروشی، مسلما علامت سوال بزرگی است که مسئولین جشنواره باید پاسخ دهند.

دلخوشی واهی برای شرکت کنندگان جوان

اینکه هر ساله پس از برپایی اختتامیه جشنواره موسیقی فجر و معرفی و تجلیل از برگزیدگان چند بخش محدود جشنواره، شاهد انتقادات برگزیدگان جشنواره موسیقی فجر از عدم حمایت از سوی مسئولین جشنواره و تاخیر در پرداخت جوایز ناچیز جشنواره

باشیم دیگر کم کم به یک عادت برای اهالی رسانه تبدیل شده است، بهتر است مسئولین جشنواره موسیقی فجر حداقل برای یه عده جوان جویای نامی که با هزار امید و آرزو در جشنواره شرکت کرده اند برنامه ریزی مناسبی داشته باشند تا این عده با سرخوردگی مواجه نشوند زیرا در این صورت اوضاع نابسامان موسیقی ایران به ورطه نابودی کشیده میشود.

بهانه ای به نام "کمبود بودجه"

مسئولین جشنواره موسیقی فجر و مسئولین وزارت ارشاد در آخرین نشست خبری خود قبل از برپایی جشنواره موسییقی فجر در پاسخ به همه انتقادات اهالی رسانه، یکصدا فریاد سر داد "کمبود بودجه"، حال اینکه به خاطرات شرایط اقتصادی کشور، تمامی نهادها و ارگان ها با کمبود بودجه مواجه هستند بر کسی پوشیده نیست اما اینکه تمامی ضعف های جشنواره موسیقی فجر را به گردن ""کمبود بودجه " بیندازیم خیلی خوشایند نیست زیرا اگر مسئولین جشنواره بودجه برپایی جشنوراه سی ام ( به علاوه دستمزد نجومی خوانندگان پاپ) را به طور رسمی اعلام کنند شاید خیلی ها به راحتی متوجه شوند با همین پول خرج شده و یک برنامه ریزی مدون می توان عملکرد بهتری داشت.

در کنار همه این مشکلات و علامت سوال های بزرگ جشنواره موسیقی فجر، باید به دبیری دو ساله حسن ریاحی هم اشاره کرد زیرا طبق روال هر سال در مراسم اختتامیه جشنواره موسیقی فجر، دبیر سال آینده جشنواره با حکم معاون هنری ارشاد اعلام شد، همانطور که پیش بینی می‌شد امسال نیز حسن ریاحی برای دهمین بار پیایی دبیر جشنواره موسیقی فجر شد، اینکه یک فرد برای دهمین بار پیایی دبیر یک فستیوال هنری در کشور باشد فی النفسه مسئله ناپسندی نیست و از وس دیگر کسی به توانایی های حسن ریاحی در حوزه آهنگسازی تردیدی ندارد اما به جرات می تون گفت به زغم اغلب کارشناسان و هنرمندان موسیقی کشور جشنواره موسیقی فجر طی 10 سال اخیر یک روند تکراری و ناامید کننده ای را طی کرده است و مسلما شخصی که 10 سال یک روند ضعیف را در برپایی جشنواره موسیقی فجر طی کرده توانایی تغییر و معجزه را ندارد و از همین حالا نیز باید شاهد یک جشنواره ضعیف دیگر در سال آینده باشیم ، مگر اینکه اتفاقات خاصی بیفیتد.