همصدایی ۱۳ هزار کشاورز برای احیای دریاچه ارومیه
«نسیم» از مطالبه اجتماعی برای احیای دریاچه ارومیه گزارش میدهد/ نماینده جهاد کشاورزی در ستاد احیا: مصرف آب کشاورزی در منطقه با اجرای آبیاری قطرهای ۶۰ درصد کاهش یافته است
گروه اجتماعی «نسیم» - سمیرا خباز : کمی در اینترنت جستجو کنید تا از گذشته دریاچه ارومیه تصاویری ببینید، تصاویری که دیگر سالها است در رسانهها دیده نمیشود؛ روزهایی که آب نیلگونش موج زنان به سمت ساحل میآمد، برای رسیدن به جزایرش باید سوار قایق میشدیم، پرندگان مهاجر سراسر دریاچه حاضر بودند و زندگی در دریاچه جریان داشت.
اما امروز وقتی وارد آسمان ارومیه میشوی، شوره زاری زیر پایت میبینی وسیع؛ کمیآنطرف تر تا چشم کار میکند زمین کشاورزی است، زمینهای کشاورزی سبز زیبایند اما دریاچه خشک و بی آب!
افزایش تراز آبی که عدهای را ذوق زده کرد
کارشناسان میگویند افزایش بارندگیها و به تبع آن افزایش تراز آب در ابتدای دهه هفتاد باعث شد عدهای با ذوق زدگی شروع به اجرای طرحهای توسعه بی ضابطهای بزنند به طوریکه در دو دهه گذشته، ۲۲ سد در حوزه ارومیه احداث شده که البته ۸ سد به بهره برداری رسیده و مابقی در مرحله مطالعه و اجرا هستند.
در منطقه آبریز دریاچه ارومیه در آذربایجان شرقی، ۳۶ سد احداث شده و ۲۲ سد به بهره برداری رسیده است. همه این سدها را وزارت نیرو احداث نکرده، بلکه تعداد زیادی از آنها، سدهای کوچکتری هستند که از سوی وزارت کشاورزی احداث شده و مورد بهره برداری قرار گرفته اند. ۴ سد هم در کردستان ایجاد شده و یا در دست احداث است . از مجموعه 62 سد طرح ریزی شده و تا به حال سی سد در منطقه به بهره برداری رسیده است. با احداث این سدها، شاهد افزایش کشاورزی آنهم از نوع محصولات پرآبی مانند سیب، چغندر قند و حتی هندوانه هستیم که تا به امروز هم با وجود شرایط بحرانی منطقه ادامه دارد.
عدم مدیریت صحیح منابع آبی و توسعه بیرویه کشاورزی
علیرضا سید قریشی کارشناس زیستگاههای آبی استان آذربایجان غربی با اشاره به دوره کاهش بارندگی و خشکسالی در اواخر دهه 70 شمسی اظهار کرد: برخی کارشناسان این دوره را دوران بحران و تغییر اکوسیستم میدانند اما عدم مدیریت صحیح منابع آبی با پایان این دوره خشکسالی و بازگشت وضعیت نرمال آبی در سالهای 81-82 دیگر حالت روان آبها به شرایط قبل بازنگشت.
این کارشناس میگوید: زمانیکه میزان روان آبها و آبریز دریاچه کاهش یافت، سطح زیر کشت افزایش چشمیگری پیدا کرد و خشکسالی، تغییرات طبیعی آب و هوایی و عوامل انسانی (عدم مدیریت صحیح) باعث افت ناگهانی 8 متری از سطح تراز آب دریاچه شد. شرایطی که تا به امروز نه تنها به حالت نرمال بازنگشته بلکه از سطح تراز اکولوژیکی هم پایین تر است.
امسال به گفته پرویز آراسته مدیر کل محیط زیست استان آذربایجان غربی سطح تراز دریاچه به دلیل افزایش بارندگیها تثبیت شده است، مسئولان سعی کرده اند با هدایت آب از پشت سدها کمیبه بازگشت شرایط مطلوب به دریاچه کمک کنند.
احیای دریاچه ارومیه؛ یک مطالبه اجتماعی
اما ایران رو به سوی روزهای خشکسالی و بی آبی پیش میرود نمیتوان به بارندگیهای موقت دلخوش کرد؛ دیگر وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست هم از زیر بار اشتباهات شانه خالی نمیکنند و به عقیده محسن سلیمانی مدیر پروژه حفاظت از تالابهای ایران متوجه اشتباهات گذشته شده اند.
به گفته وی دیگر دولتمردان و سیاسیون همه همصدا شدهاند، وقتی رییس جمهور در پیام نوروزی اش از اهمیت تالابها صحبت میکند، یعنی جریانی برای حفظ محیط زیست شکل گرفته است. موضوع تالابها به دلیل اثری که برروی زندگی حاشیه نشینانش به یک مطالبه اجتماعی مهم تبدیل شده است.
کشاورزی و مدیریت منابع آب ارومیه را نجات میدهد
مدیر پروژه حفاظت از تالابهای ایران در حاشیه بازدید خبرنگاران از در گفت و گو با نسیم با اشاره به پروژه پایلوت«استقرار برنامه کشاورزی پایدار با راهبرد IPCM در حوضه دریاچه ارومیه» که در حال اجراست اظهار کرد: ما در سازمان محیط زیست معتقدیم زمانی تالابها حفظ خواهد شد که مردم اهمیت آنها و میزان تاثیرگذاری آن در زندگیشان را درک کنند. اگر کشاورزی درستی در منطقه همزمان با مدیریت صحیح آب اتفاق بیفتد ما میتوانیم امیدوار باشیم که دریاچه احیا میشود.
وی با بیان اینکه فرآیند احداث بسیاری از سدها در حوزه دریاچه ارومیه متوقف شده است گفت: این امر نشان میدهد ما متوجه شده ایم که باید در چه مسیری حرکت کنیم و ستاد احیای دریاچه ارومیه اعتباری خوبی را در اختیار شرکتهای آب منطقهای برای کنترل برداشتهای غیر مجاز قرار داده است، همچنین برای کنترل کردن چاههای غیر مجاز هم اقدامات خوبی در حال انجام است.
پروژه پایلوت«استقرار برنامه کشاورزی پایدار با راهبرد IPCM در حوضه دریاچه ارومیه» برای بهینه سازی مصرف آب کشاورزی با آموزش 13 هزار کشاورز در حال اجراست.
60 درصد کاهش مصرف آب با اجرای طرحهای آبیاری قطرهای
کشاورزانی که در این طرح مشارکت کردهاند از نتایج به دست آمده رضایت دارند، سورچی یکی از کشاورزان حاضر در طرح در اینباره گفت: خوشبختانه دولت برای هر هکتار زمین بدون هیچ ضامنی 6 میلیون و نیم به هر کشاورز رایگان کمک کرده تا بتواند زمینهای کشاورزی اش را آبیاری بارانی کند.
علاوه بر این قره باغی نماینده جهاد کشاورزی اظهار کرد: پروژه از سال 91 در شهرستان نقده شروع شده و مردم به اصلاح روشهای کشت خود نیز اقدام کردند. وی ادامه داد: این طرح در 4 روستای نقده اجرا شده است و ما توانستیم، 60 درصد کمتر آب مصرف کنیم و خاکی که به دلیل استفاده بی رویه کودهای شیمیایی سخت شده بود را با استفاده از کودهای بیولوژیک و آلی به جای کودهای شیمیایی احیا کنیم.
کشاورزان را در احیا شریک کردیم
آنچنان که از گفتههای کشاورزان شریک در طرح بر میآید آنها به طرح اعتماد کرده اند، علت این موفقیت را از سلیمانی روزبهانی مدیر پروژه احیای تالابهای ایران پرسیدیم، وی تاکید کرد: اینکه مردم احساس کنند نگاه از بالا به پایین نیست و نقش آنها را به رسیمت میشناسیم باعث پیشرفت طرح شده است. به گفته وی در این طرح سعی شد، کشاورز صاحب کار و سرمایه در تغییر و اصلاح کشت سهم داشته باشد؛ این حرکت مشترک سازمان محیط زیست و آموزش و ترویج جهاد کشاورزی به عنوان بخش دولت با همراهی جوامع محلی است. مشارکت سه ضلع سازمان محیط زیست، شرکتهای فنی مهندسی و جوامع محلی کارگشا بود و مردم احساس کردند حرفشان شنیده و عملی میشود.
روزبهانی به تلاش خود و همکارانش برای ایجاد یک موج و حرکت اجتماعی در منطقه خبر داد و تصریح کرد: ما با یک اعتباری محدود یک و نیم میلیاردی، ذهن 13 هزار کشاورز را درگیر وضعیت دریاچه ارومیه و نقش و سهم آنها در احیای آن کردیم تا کشاورز باور کند که میتواند با اصلاح الگوی کشت خود تا حدودی به احیای دریاچه کمک کند.
اطلاعات کشاورزان محدود است و احساس خطر نمیکنند
یکی از کشاورزان حاضر در طرح IPCM نیز با بیان اینکه کشاورزان میخواهند در احیای دریاچه نقش داشته باشند گفت: درست است که 80 درصد از منابع آب را کشاورز استفاده میکند ولی این به دلیل نبود اطلاعات و امکانات است. با وجود جمعیت بالای کشاورزان در کشور و مصرف 80 درصدی و بی رویه آب در کشاورزی، هیچ شبکه تلوزیونی وجود ندارد که به کشاورز اطلاع رسانی کند.
این کشاورز در ادامه افزود: باید کشاورزی تخصصی شود، و تا زمانیکه کشاورز آگاه نشده و احساس خطر نکند راه به جایی نمیبریم، به دلیل نبود آگاهی کامل در میان کشاورزان، مشکلی که چند سال قبل میتوانستیم به راحتی حل کنیم به شرایط بحرانی رسیده است.
به نظر میرسد تنها راه احیای دریاچه ارومیه و خارج شدن از شرایط بحرانی مشارکت همه ذینفعان است، حرکت کند و با طمانینه و جزیرهای نمیتواند ما را به بازگشت دوباره دریاچه امیدوار کند، هنوز هم هزاران حلقه چاه غیر مجاز در منطقه از رگهای خشکیده ارومیه تغذیه میکنند و آب پشت سدهای نیمه پر آرمیده اند.