نگاهی به معضلات و چالشهای زیست محیطی البرز
۸۰ درصد روستاهای البرز تصفیه فاضلاب ندارند/ آلودگی هوا و فاجعه ورود فاضلاب به محیط زیست/ رتبه سوم زمینخواری در کشور متعلق به البرز است/ البرز جنوبی، حیات خلوت شکارچیان/ خشک شدن دو هزار اصله درخت در باغ سیب
به گزارش خبرنگار «نسیم»، منطقه حفاظت شده البرز مرکزی با حدود ۶۵ هزار هکتار وسعت و در مجاورت رودخانه کرج یکی از قدیمیترین مناطق تحت مدیریت سازمان محیط زیست است، رودخانه کرج از رودخانههای حائز اهمیت کشور و یکی از زیستگاههای اصلی ماهی خال قرمز از گونههای در معرض انقراض است .
این گزارش در جریان بازدید خبرنگاران حوزه محیط زیست از این استان البرز به مناسبت هفته دولت برای آگاهی از وضعیت زیست محیطی موجود انجام شده است .
استان البرز تامین کننده منابع آبی پایتخت
خشکسالی دامن تمامی منابع آبی کشور را گرفته است، با وجود اینکه سد کرج نسبت به سایر منابع آبی تهران وضعیت بهتری دارد، اما اگر از حاشیه آن عبور کنید میبینید که حجم آب به کمترین حد ممکن خود رسیده است .
کل ظرفیت آبی رودخانه کرج حدود ۴۵۰ تا۵۰۰ میلیون متر مکعب است که از میزان ۳۵۰ میلیون متر مکعب از این آب حقابه شهر تهران است و با این شرایط کرجیها از آب سد کرج محرومند. تنها حدود ۵ درصد آب این سد برای مصارف شرب با ترکیب آب ۳۰۰ حلقه چاه به شهر کرج منتقل میشود .
به طور متوسط روزانه حدود هشت متر مکعب از آب سد کرج به تهران منتقل میشود که در سال آبی گذشته با حدود ۳۰ درصد کاهش بارندگی باعث کمبود آب در سد کرج و طالقان شده است .
در سالهای گذشته به دلیل خشکسالی و عدم تزریق آبهای سطحی بر اساس گزارشها سالانه یک متر در دشت کرج و دشت کردان با افت آب مواجه بوده که باعث فرو افت آب سد شده است و برای اینکه کیفیت آب بالا برود آب سد را با آب چاه مخلوط میکنند .
در حال حاضر خروجی سد کرج دو نیم تا سه برابر ورودی سد است و سد از داغ آب گذشته چندین متر پایین رفته است .
رودخانه کرج از آلودگیهای ناشی از فاضلاب رها شد
جاده چالوس به عنوان چهارمین جاده زیبای جهان یکی از جاذبههای گردشگری استان البرز نیز محسوب میشود و به دلیل تردد بالای مسافر در این جاده و در حاشیه رودخانه کرج و محدوده این استان حدود ۱۰۰تا ۱۲۰ واحد خدماتی و رفاهی شکل گرفته است که این تعداد باعث افزایش تولید زباله در این استان نیز شده است، اما در این سفر چیزی که کاملا در مسیر حاشیه رودخانه جلب توجه میکرد کاهش محسوس زباله در اطراف رودخانه بود، این بهبود وضعیت به گفته حسین محمدی مدیر کل محیط زیست استان البرز، این پاکسازی به دلیل تلاشهایی است که در نوروز با اجرای طرح مسیر سبز ساحل پاک شکل گرفت .
به گفته وی در سه مرحله حاشیه رودخانه و جاده چالوس پاکسازی شده و این پاکسازیها با استقبال خوبی از سوی مردم و مقامات محلی مواجه بوده است .
۸۰ درصد روستاهای البرز تصفیه فاضلاب ندارند
اما این استان نیز مانند بسیاری از مناطق کشور با مشکل مدیریت پسماند روبروست، برای مدیریت فاضلابهای روستایی نیز کار اساسی صورت نگرفته است و متولی خاصی ندارد .
مدیر کل محیط زیست استان اظهار کرد: در سال جاری طی مکاتبابی با وزیر نیرو در خصوص اختصاص ۲۰ میلیارد تومان برای جمع آوری و تصفیه فاضلاب روستایی و دورههای آموزشی برای مراکز خدماتی صاحبان واحدها برگزار شد تا تمام فاضلاب با نظارت محیط زیست جمع آوری کنند و به جای تخلیه در رودخانه در مکانهای مناسب تخلیه کنند .
در حال حاضر شورای شهر آستارا و بخشداری برای مدیریت زباله با مشکلات و مسائل ملی مواجهاند و بنا دارند مدیریت زباله را به بخش خصوصی منتقل کنند .
به گفته مدیر کل محیط زیست استان، رودخانه کرج با در اختیار داشتن ۳ ایستگاه سنجش آلایندگی پایش دائم میشود، نتایج حاصل از این ایستگاهها نشان میدهد کیفیت آب مناسب است .
چالش آلودگی هوا و فاجعه ورود فاضلاب به محیط زیست
اما از چالشهای اساسی استان البرز، مشکل آلودگی هوا است، البرز ۳ دهم مساحت کشور را داراست در حالیکه ۴ درصد جمعیت کشور در این استان ساکن هستند، این استان ۳ و نیم درصد رشد جمعیت دارد که معادل دو نیم برابر میانگین رشد جمعیت کشور است .
حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد واحدهای صنعتی و تولیدی در استان البرز مستقر است به همین لحاظ فشار چند برابری به منابع طبیعی وارد است و با چالش بحران آب، آلودگی هوا و عدم مدیریت اصولی زباله و فاضلاب مواجه است .
محمدی با اشاره به اینکه حدود ۹۰ درصد فاضلابهای استان وارد محیط زیست میشود گفت: به لحاظ شاخص مدیریت فاضلاب این استان دچار یک عقب ماندگی ۱۰-۱۵ ساله نسبت به دیگر استانها است و در حالیکه در کشور میانگین انشعابات متصل به شبکه حدود ۵۰ است، در استان البرز این شاخص ۱۹ درصد است، از تعداد انشعباتی که متصل به سیستم تصفیه این شاخص ۲۵-۳۰ درصد است اما در استان البرز این شاخص ۶ درصد است که یک فاجعه محسوب میشود. یعنی فاضلاب در محیط زیست رها میشود و مشکل آلودگی خاک و آبهای زیر زمینی و به خطر انداختن سلامت مردم را ایجاد میکند .
امسال محیط بانیها نو شدند
در سال جاری پس از سالیان طولانی محیط بانیهای البرز مرکزی تعمیر و تجهیز و محیط بانان نیز دورههای آموزشی را گذراندند .
مدیرکل محیط زیست استان البرز با بیان اینکه در این استان حدود ۴۵ محیطبان مشغول به خدمتند افزود در تلاشیم از محل مجوزهای برنامه پنجم توسعه محیط بانان بیشتری به خدمت بگیریم .
وی مدعی است: استان البرز تنها استانی است که تمام محیط بانانش را تحت آموزش قرار داده است.
البرز جنوبی، حیات خلوت شکارچیان
چون البرز جنوبی متصل به البرز مرکزی و قسمتی هم متصل به تهران است به حیات خلوت شکارچیان معروف است .
حوزه تهران وسیعتر و امکانات محیط بانی کمتری بر عهده دارد، و قرار است با انجام توافقات فی ما بین این دو استان و با حضور مستمر بخشی از نیروهای محیط بانی البرز در حوزه تهران حیات خلوت از دست متخلفان رها شود .
رتبه سوم زمین خواری در کشور به البرز متعلق است
استان البرز در حریم رودخانه کرج و جاده چالوس با تجاوز به حریم رودخانه وتغییر کاربریهای غیر مجاز زیادی روبروست، این تجاوزات بخصوص در دهه گذشته بسیار دامن زده شده است و بر اساس گزارش سازمان جنگلها و رماتع کشور این استان پس از تهران و مازندارن رتبه سوم زمین خواری را دارا است .
این استان ۱۰ برابر میانگین تراکم جمعیت در ایران را دارد و ردپای اکولوژیکی این استان، ۱۰ برابر میانگین کشوری است .
رشد جمعیت البرز، ۳ و نیم درصد یعنی معادل و دو و نیم برابر رشد جمعیت کشوری است که عمدتا به دلیل مهاجرت اتفاق میافتد .
در حال حاضر حدود ۱۴ درصد واحدهای صنعتی در این استان قرار دارد، که این حجم فعالیت نیز بر چالشهای اساسی استان یعنی مدیریت پسماند و فاضلاب دامن میزند .
اما کرج که روزی به عنوان باغ شهر و شهری سبز شناخته میشد به سمت شهر خاکستری میرود و باغها به سرعت زیادی به ساختمان تبدیل شده است .
کرج رتبه اول تولید نخالههای ساختمانی را دارد
روند تخریب و نوسازی در کرج نسبت به دیگر شهرهای کشور بسیار پر رونق است، حاصل ولع ساخت و ساز را میتوان در محل تخلیه نخالههای ساختمانی که با قدمت ۴۰ ساله در حاشیه شهر قرارد دارد مشاهده کرد، در این منطقه انباشتی از نخالههای ساختمانی ایجاد شده، و تپههایی با ارتفاع زیادی را به وجود آوردهاند، و به تبع آن درهها و آبراهههای اطراف این محل از نخالههای ساختمانی پر شده است .
مدیر کل محیط زیست استان تصریح میکند که روزانه حدود ۱۰۰۰ کامیون برای تخلیه نخالهها به این محل میآیند و در حال حاضر به طور متوسط روزانه ۱۰ هزار تن نخاله ساختمانی در این محل تخلیه میشود. قرار است در کرج با پیگیریهای انجام شده قرار است یک واحد تولید مصالح ساختمانی از نخاله از کشور چین با سرمایه گذاری ۱۰۰ میلیارد تومان ایجاد شود تا حدود ۳۰ درصد نخالهها را پوشش میدهد .
توزیع بنزین یورو ۴ روزهای پاک کرج را شش برابر کرد
کرج بعد از تهران و مشهد با چالش اساسی آلودگی هوا دست و پنجه نرم میکند، کرجیها نیمی از سال گذشته را در شرایط ناپاک سپری کردند که خوشبختانه بر اساس نتایج سنجش ایستگاهها در سال جاری با توزیع بنزین یورو ۴ روزهای پاک ۵ تا ۶ برابر افزایش یافته است .
پدیده ریزگرد در این استان نیز منشاء داخلی داشته است یعنی با برخاستن گرد و غبار از جنوب قزوین، شمال البرز مرکزی هوای استان خاکستری میشود .
البرزیها به کمک حل معضل آلودگی نیروگاه منتظرالقائم میآیند
کرج نیز مثل سایر شهرهای آلوده برنامه جامع کاهش آلودگی دارد، یکی از موضوعات مورد پیگیری این برنامه نیز بررسی وضعیت آلودگی نیروگاه منتظرقائم است، این نیروگاه یکی از نیروگاههای مهم در غرب پایتخت در محدوده شهری پردیس واقع شده و ۱۵۰۰ مگاوات برق تولید میکند، که برای تولید این مقدار برق معادل کل استان البرز گاز مصرف میکند، البته در فصل زمستان که با افت فشار گاز از نفت و گاز استفاده میکند که مقدار مصرف نفت و گازش ۲ و نیم برابر بنزین کل استان البرز است، در مکاتباتی از طریق استاندارد البرز با وزیر نفت و نیرو انجام داده، قرار است با شروع فصل سرما سوخت گاز این نیروگاه را البرزیها تامین کنند .
عدم رسیدگی مسئولین بنیاد شهید به باغ سیب و خشک شدن دو هزار اصله درخت
باغ سیب، باغی است با ۳۵۰ هکتار وسعت که در دوره قبل ریاست ابتکار به بنیاد شهید و بخشی از آن در حدود ۸۰ هکتار در سالهای گذشته به دانشگاه علامه طباطبایی منتقل شد .
این باغ متاسفانه به دلیل عدم نگه داری مناسب مسئولینش به بهانه عدم وجود آب، با وجود ۸-۹ حلقه چاه در منطقه بخشی از باغ را خشک شد و امسال عید نوروز ۲ هزار اصله درخت سیب قطع به بهانه احیا قطع شد و در حال حاضر بیش از ۳۰ درصد باغ سیب خشک است و کارکرد خود را از دست داده است .
خوشبختانه مردم با آگاهی از قطع درختان باغ در کرج تحصن کردند و طرحی برای احیای باغ داده شد، مدیر کل محیط زیست استان طی درخواستی به رییس سازمان محیط زیست با تمیه بر عدم توانایی مالک فعلی و شرایط نامناسب باغ از ابتکار خواست از طریق رایزنی با مقامات بالا دستی خود، مالکیت باغ به شهرداری یا وزارت جهاد کشاورزی منتقل شود .
کمبود امکانات و عدم مهارت در اطفای حریق در جنگلها
اما استان البرز هم از آتشسوزیهای گاه و بیگاه جنگلها و مراتع کشور در امان نبوده است و در نوروز ۹۳ شاخه کوهستانی باغ گیاهشناسی ملی ایران دچار حریق شد و اطفای آن سه روز به طول انجامیده است، در طی این آتشسوزی که با اهمال مردم و ورود به محدوده باغ اتفاق افتاده ۴۰ هکتار از اراضی با پوشش مرتعی و جنگلی سوخت.
حسین محمدی درباره نحوه اطفای این آتشسوزی گفت: متاسفانه این آتشسوزی به ما نشان داد که در استان و در همه کشور در هیچ ارگانی آموزش لازم و کافی را برای اطفا حریق در مراتع و جنگلها ندیده و کمبود امکانات هم مزید بر علت بوده است در حقیقت جانفشانی از خود گذشتگی محیط بانان و نیروهای هلال احمر باعث خاموش شدن آتشها است .
گزارش- سمیرا خباز