"برنامه مدون و قانونی در کشور برای مقابله با خشکسالی وجود ندارد"
یک کارشناس محیط زیست گفت: راهی جز تغییر مدیریت منابع آب و تغییر الگوی کشت نیست/ رژیم رودخانهها در کشور سیلابی است/ ۴۰ میلیارد آب از منابع تجدید شونده در جلگه در هشت واحد صنعتی نیشکر مصرف میشود
تورج فتحی در گفتگو با «نسیم»، در خصوص وضعیت خشکسالی و تغییر اقلیم در کشور نکات در خور تاملی را اشاره داشته است که در ادامه میخوانید:
خشکسالی در ایران دورهای است و یا تبدیل به یک دوره برگشت ناپذیر شده است؟
سرزمین ایران پس از آخرین دوره یخبندان به صورت دورهای خشکسالی را تجربه کرده است .
متاسفانه کشور ما در دوره دهه اخیر به شدت از تغییرات اقلیم تاثیر گرفته است. علی رغم اینکه کشور ما در کمبربند خشک جهان قرار گرفته است اما ما برای شناخت و مبارزه با خشکسالی هیچ برنامهای و قانونی نداریم .
با وجود اینکه بارندگی در کشور ما یک چهارم بارندگی در دنیا است، و در کمربند خشک دنیا قرار داریم تنها مطالعاتی که در این خصوص انجام میشود مربوط به میزان بارشها و اندازه گیری است در سالهایی که ما ترسالی و رطوبت را تجربه نمیکنیم به صورت میانگین میزان ۲۵۰ ملیمتر بارندگی داریم که نشانگر قرار گیری ما در یک منطقه خشک است و برنامه چشم اندازی برای مواجه با خشکسالی وجود ندارد .
میتوانیم به برگشت یک دوره پرآبی امیدوار باشیم؟
با توجه به اینکه رژیم رودخانهها در کشور ما سیلابی است یعنی در زمان سیلابی شدن باید برای مدیریت آب و ذخیره آن اقدام کرد .
در صورتیکه مدیریت منابع آب را در کشور تغییر دهیم، میتوانیم به برگشت دوره پرآبی امیدوار باشیم. اما با این وضعیت مصرف و وضعیت منابع آبی موجود حتی اگر دوره پرآبی هم قرار داشته باشیم مثل دورههای قبل به دلیل عدم مدیریت صحیح امکان ذخیره سازی نداریم .
دخالتهای انسانی در ایجاد وضعیت خشکسالی موثرتر بودهاند یا عوامل طبیعی؟
افزایش جمعیت وبه تبع آن افزایش استفاده ازمنابع آب بدون مدیریت بیشترین تاثیر را بر کمبود آب و بحران کم آبی کرده است پس میتوان گفت عامل انسانی تاثیر بیشتری داشته است .
در نظر بگیرید از حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب منابع آبی تجدید شونده حدود ۵۰ میلیارد آن یعنی ۴۰ درصد از کل منابع آبی تجدید شونده در حوزه جلگه خوزستان است .
از حدود۵۰ میلیارد موجود آب در جلگه خوزستان تنها بالغ بر ۴۰ میلیارد از منابع را هشت واحد صنعتی نیشکر مصرف میکنند .
این هشت واحد صنعتی با استفاده از این حجم گسترده آب مقادیر متنابهی زهاب به منابع زیستی و آبهای زیرزمینی وارد میکنند که منجر به آلودگی آب چاهها و افزایش غلظت منابع آب زیرزمینی میشود .
با استناد به آمار و اطلاعات تخصیص آب در شرکتهای آب منطقهای میتوان گفت: در حال حاضر بخش کشاورزی با مصرف بالای ۹۰ درصدی منابع آبی بیشترین مصرف را داراست .
وضعیت منابع آبی مشترک با کشورهای همسایه چگونه است؟ آیا کشور افغانستان در بهره برداری از منابع آب حقوق کشور ما را پایمال میکند؟ کشورهای هم مرز غربی شمال غربی چطور؟
کشور افغانستان به دلیل شرایط متشنج سیاسی و عدم سکون لازم در سالهای گذشته نتوانست به درستی منابع آبیش را کنترل و مدیریت کند و در واقع موضوع آب در این کشور جدی گرفته نشد و ایران نیز نمیتوانست به کشوری که در شرایط بحرانی و جنگی است فشار بیاورد تا حقآبهاش را تامین کند اما در حال حاضر باید به صورت جدیتر برای تامین حقآبه با این کشور وارد بحث شویم .
اما علاوه بر عدم تامین حقآبه هامون و ساخت سد جلوی رودخانه هیرمند در افغانستان، بروز خشکسالی و کشاورزی در بالادست هامون و اطراف رودخانه هیرمند موجب توسعه و افزایش مصارف آبی رودخانه شد. این رودخانه هم مانند دیگر رودخانهها رژیم سیلابی دارد و باید رها سازی آب به سمت هامون در زمان سیلابی انجام گیرد .
تنها از هامون نیازمند دریافت حقآبه هستیم. ما در غرب و شمال غربی کشور مشکلی از لحاظ وضعیت رودخانهها نداریم چراکه ایران کشوری است که از نظر توپوگرافی در فلات قرار گرفته و منابع آبی بالادست کشور ما قرار گرفته و باید سعی کنیم آبهای رودخانهای که وارد کشور میشود را مهار کنیم .
برای بهبود شرایط و تغییر مصارف و گذر از این دوره خشکسالی چه تدابیری لازم است؟
عبارت کلیدی در این باره اصطلاح الگوی مصرف است. ما باید بتوانیم راندمان آبیاری در کشاورزی را ارتقا دهیم و با تدوین الگوی کشت که این تدوین به نوعی برای کشور ما اجباری است .
با توجه به اینکه ما از منابع توسعه، در اوضاع موجود از نظر آب دچار محدودیت شدهایم باید با تغییر الگوهای کشت و حرکت به سمت مصارف کمتر این دوره را از سر بگذرانیم .