روایتی از عکسهایی که در "دایرة المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی(ره)" چاپ نشد!
جعفر شیرعلی نیا، پژوهشگر و نویسنده این کتاب در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» ناگفتههایی را از تهیه این دایرة المعارف و لزوم چاپ دایرة المعارف تصویری در کشور بیان کرد
جعفر شیرعلی نیا در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» درباره «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» و لزوم نگارش چنین آثاری گفت: کتاب هایی که تا الان در حوزه کارهای مصور انجام شده، غالبا در ایران مخاطب نوجوان داشته است، در صورتی که آثار مصور و قابلیتی که عکس ها دارند و خاصیت متنی آنها، می تواند مخاطب بزرگسال داشته باشد. البته در سایر کشورها تعداد آثار مصوری که ویژه نوجوانان نباشد؛ زیاد است؛ اما در ایران اکثرا اینگونه نیست. وی با بیان اینکه یکی از دغدغههایم مسائل مرتبط با محتوای کتاب است، ادامه داد:البته دغدغه ناشر سایان برای دیده شدن اثری شبیه به آثار سایر کشورها نیز یکی دیگری از دلایلی بود که باعث شد تا به مجموعه ای به اسم دایره العمارف های مصور روی بیاوریم که در آن پیرامون مسائل مختلف به صورت تاریخی پرداخته میشود. در تمام مجلدات این مجموعه از عکس، متن، نقشه و جدول و نمودارهای مورد نیاز استفاده شده و خواهد شد. این پژوهشگر و نویسنده افزود: طبیعتا هر چه پارامترها در دایره العمارف های مصور بیشتر شود، کار تهیه و تدوین آنها نیز سخت تر خواهد شد؛ به عبارت دیگر زمانی که می خواهید یک متن را بنویسید قطعا کار بسیار راحت تر از اثر مصوری خواهد بود که در آن جدول و بحث های گرافیکی به کار گرفته شده است.
به دلیل وجود سلایق مختلف نتوانستیم از برخی عکسها در«دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» استفاده کنیم
شیرعلی نیا با بیان اینکه در ایران با مشکل آرشیو روبه رو هستیم، اظهار داشت: در حوزه تصویر مشکلات بیشتری را در بحث آرشیو داریم؛ البته برای نگارش «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» در بحث عکس مشکل محتوایی داشتیم؛ یعنی بسیاری از آرشیوهای ما اطلاعات دقیقی ندارند و برای پیدا کردن تصاویر و عکس های متناسب با مشکلات زیادی روبه رو بوده و هستیم. همچنین آرشیوهای ما سیستم و برنامه درستی برای انتخاب، فروش و ارائه ندارند و به همین دلیل برای نگارش این اثر با مشکلات زیادی برای تهیه عکس های این کتاب مواجه شدیم.
وی گفت: با وجود اینکه می خواستیم هزینه بسیاری از عکس های مورد نیاز خود را برای این اثر پرداخت کنیم؛ ولی به دلیل وجود سلایق مختلف در بخش های گوناگون نتوانستیم بعضی عکس ها را مورد استفاده قرار دهیم. وی افزود: در طول نگارش «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» برخی نهادها به دلیل عدم هماهنگی های موجود اطلاعات مورد نیاز را ارائه نمی دادند؛ علاوه بر آن این کتاب از آن جنس آثاری است که افراد درباره آن می گفتند خودمان نیز می توانیم این اثر را منتشر کنیم و به همین دلیل بهانه هایی را می آورند که عکس هایی را در اختیارمان نگذارند. شیرعلی نیا با اشاره به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران افزود: متاسفانه در دو مقطع یعنی هم در دولت پیشین و هم در دولت فعلی با این رسانه که خبرگزاری ملی کشور به شمار می رود برای دریافت اطلاعات از آنها با مشکل مواجه شدیم. در دولت گذشته برای کتاب «دایره المعارف مصور تاریخ جنگ» و در دولت فعلی نیز برای «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» مشکلات زیادی را با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران برای عدم ارائه اطلاعات داشتیم. وی درباره ناگفته هایش در کتاب «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» اظهار داشت: به طور خاص ناگفته ای وجود نداشته است که بخواهیم در کتاب بیاوریم ولی نتوانستیم و خوشبختانه در موسسات مختلف مانند تنظیم نشر و آثار امام خمینی با مشکل زیادی روبه رو نشدیم . این موسسه نگاه کارشناسی و فنی به این اثر داشته است؛ با این حال نتوانستیم از برخی عکس ها به دلیل نبود اطلاعات کافی درباره آنها و همچنین نامعلوم بودن صاحبانشان در این اثر استفاده کنیم.
تمامی عکسهای موجود در این اثر از سوی بخش خصوصی خریداری شده است
این پژوهشگر و نویسنده با بیان اینکه تمامی عکس های استفاده شده در این اثر خریداری شده است، ادامه داد: سعی کردیم از عکس های متفرقه و همچنین عکس هایی که صاحبان آنها مشخص نیست، در این اثر استفاده نکنیم؛ با این حال در «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» عکسی وجود نداشته است که بخواهیم از آن استفاده کنیم ولی موسسات و مسئولان اجازه این کار را ندهند. شیرعلی نیا با اشاره به کمک گرفتن از خانواده امام خمینی (ره) برای نگارش این اثر گفت: اصولا فعالیتم در حوزه تحقیق بر اساس منابع مکتوب، منتشر شده و منابع کتابخانه ای است؛ چرا که بعضا در این منابع هم اتقان بیشتری وجود دار؛ از سوی دیگر دغدغه گفتگو با افراد مختلف را به این دلیل که ممکن است افراد با گذشت زمان برخی اتفاقات را فراموش کرده باشند و همچنین برخی اطلاعات نیز ممکن است به دلایل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ... امروز به گونه ای دیگر تعبیر شود، نداشته و ندارم.
وی در همین زمینه اظهار داشت: بر اساس اسناد منتشر شده از سوی ساواک، سخنان امام خمینی (ره) و خاطراتی که به صورت کتاب و مکتوب درآمده اند کتاب «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» را نگارش کرده ام؛ چرا که این آثار قابل اطمینان هستند و میتوان صحت و درستی آنها مورد بررسی قرار داد؛ از این رو سعی کردم با توجه به تجربیاتم در استفاده از خاطرات و شناسایی درستی و نادرستی آنها، بتوانم از همین منابع برای نگارش «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» استفاده کنم.
حوادث رخ داده در سالهای 1341 تا 43 و زندگی امام خمینی (ره) طی این سالها از جذابیت خاصی برخوردار است
این پژوهشگر درباره بخش های جذاب این اثر تصریح کرد: این مسئله به مخاطب بستگی دارد؛ ولی آن بخشی که برایم جذابیت داشته است، نحوه تقابل امام خمینی (ره) با حوادث مختلف بود؛ البته در برخی حوادث امام در بطن حادثه حضور دارد و در برخی نیز مانند شکل گیری حوزه علمیه و یا حوادث دوره رضاخان امام در بطن حوادث حضور ندارد؛ با این حال هر کدام از این حوادث به نوعی جذابیت های خاص خود را دارد. شیرعلی نیا در همین زمینه افزود: البته بخشی که مربوط به دوران مبارزه امام خمینی (ره) است که شامل سال های 1341، 42 و 43 می شود، جذابیت بیشتری دارد و تمام تلاشم در «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» این بود که مخاطب هر بخشی را که می خواند نه تنها آن بخش را به پایان برساند بلکه برای خواندن تمام کتاب نیز رغبت داشته باشد؛ از این رو سعی کردم همه بخش های کتاب دارای جذابیت باشد.
هزینه تهیه عکسهای این کتاب 20 تا 30 میلیون تومان بوده است
وی با اشاره به بودجه «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» تصریح کرد: هزینه های مورد نیاز این اثر از سوی ناشر خصوصی تامین شده و به طور تقریبی برای هر کتابی که تا الان از سوی این ناشر و در حوزه دایره المعارف های مصور منتشر شده حدود 20 تا 30 میلیون تومان آن هم تنها برای تهیه عکس ها هزینه شده است.
شیرعلی نیا تصریح کرد: «دایره المعارف مصور تاریخ زندگی امام خمینی» در حقیقت کتاب تاریخ زندگی و زمانه است ؛ چرا که زندگی امام خمینی (ره) در این کتاب در دل حوادث روایت شده و حوادث نیز از نگاه امام خمینی در این کتاب گنجانده شده است. علاوه بر آن مخاطبان تاثیر متقابل زندگی امام بر حوادث و همچنین حوادث از نگاه امام خمینی را در این کتاب میخواند. به عبارت دیگر این کتاب نزدیک به یک قرن پرتلاطم را به تصویر کشیده که امام نیز در دل این حوادث هم رشد کرده و هم تاثیر پذیرفته و تاثیر گذاشتند؛ به همین دلیل هم عکس و هم متن در دل زندگی و زمانه امام خمینی روایت شده است.
دایرهالمعارفهای ایران فاقد ویژگی روان و خواندنی بودن، هستند
این پژوهشگر و نویسنده اظهار داشت: شاید بتوان گفت بین 300 تا 400 عکس استفاده شده در این کتاب مربوط به عکس هایی است که امام مستقیما در آنها حضور دارد و بین 700 تا 800 عکس نیز عکس های مرتبط با زندگی امام در حوادث مختلف است. وی با بیان اینکه آثاری که از سوی انتشارات سایان منتشر میشود تا حدودی با دایره المعارف های مرسوم در ایران تفاوت دارد، افزود: دایره المعارف هایی که تدوین می کنم، جزو دایره المعارف های تاریخی به شمار می رود که در آن وقایع به صورت تاریخی در کتاب آورده شده است؛ در حالی که در ایران دایره المعارف ها بر اساس حروف الفبا مرتب سازی می شوند؛ از سوی دیگر دایره المعارف ها در دنیا روان و خواندنی هستند؛ اما متاسفانه بعضا در ایران دایره المعارفی های که نگارش می شوند این ویژگی را ندارند. او با بیان اینکه روان و خواندنی بودن جزو لاینفک دایره المعارف ها به شمار میرود، اظهار داشت: در حالی که کارهایی که در ایران انجام می شود این ویژگی ها را ندارند و هنوز این مسئله در کشورمان نهادینه نشده است؛ به خصوص در حوزه تاریخ جنگ کارهایی که شده و در حال انجام است، فاصله زیادی با آثار سایر کشورها دارد.
فضای سیاستزده و بعد تبلیغاتی یکی از مشکلات دایرهالمعارفنویسی در کشور است
شیرعلی نیا افزود: مشکلی که در حوزه دایره المعارف نویسی در کشور وجود دارد به دلیل این است که مسائل سیاست زده و تبلیغی است. به عبارت دیگر چون نهادهایی که باید در این زمینه کار کنند، بود و نبودشان و هم ادامه فعالیت هایشان به سیاست وابسته است و از سوی دیگر چون فضای تبلیغاتی در جامعه پررنگ است، در بسیاری از موارد نهادها علاقه به انجام کارهایی دارند که بعد تبلیغاتی پررنگی داشته باشند.
وی در همین زمینه با بیان اینکه انجام کارهای بنیادین با چنین فضایی چندان متناسب نیست، گفت: به طور مثال چند نهاد و موسسه به طور همزمان بر روی یک موضوع کار می کنند ولی بسیاری از موضوعات دیگر بر روی زمین مانده است. علاوه بر آن فعالیت خصوصی در حوزه فرهنگ به ویژه در حوزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و موضوعات این چنینی، هنوز پا نگرفته است و تا زمانی که دغدغه های خصوصی و مردمی پشت سر یک موضوع قرار نگیرد، تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی وجود خواهد داشت. شیرعلی نیا اظهار داشت: باید برنامه ریزی بیشتری در حوزه دایره المعارف نویسی از سوی مسئولان متولی در موضوعات مختلف تاریخی مانند تاریخ دفاع مقدس، تاریخ دولت ها، تاریخ انقلاب و ... صورت گیرد تا آثار متنوعی که بتواند هم سلایق و هم سنین مختلف را شامل شود، در کشورمان به چاپ برسد.
باید به خاطر ایجاد موج تاریخگویی در رسانههای فارسیزبان بیگانه در آینده نگران بود
این پژوهشگر و نویسنده افزود: از این حیث که ناگهان موج تاریخ گویی در رسانه های فارسی زبان مخالف جمهوری اسلامی ایران بیش از حد امروز شود، نگران هستم؛ چرا که اگر این اتفاق بیفتد ما آن زمان با خلاء بسیاری در حوزه تاریخ روبه رو می شویم. به طور مثال امروز اگر کسی عنوان کند که سپاه، جهاد سازندگی و .... چیست، ما کتابی برای معرفی این نهادها نداریم؛ البته منظورم از سپاه بعد تاریخی سپاه است.
پژوهشگر و نویسنده کشورمان با بیان اینکه باید لیستی از موضوعات تاریخی تهیه شود، افزود: طبیعتا یک شخص یا چند شخص تنها میتوانند سالی یک یا دو موضوع را به صورت کتاب و دایره المعارف در بیاورند و قطعا اینگونه بسیاری از موضوعات روی زمین خواهد ماند. ما حوادث مختلفی داریم که ممکن است هر کدام از آنها در آینده برای ضربه زدن به نظام جمهوری اسلامی ایران مورد تحریف قرار گیرد.
شیرعلی نیا گفت: در حال نگارش اثر تاریخ جمهوری اسلامی ایران هستم که از سال 1357 آغاز و تا سال 1394 ادامه می یابد؛ البته «زندگی مصور مقام معظم رهبری» نیز که از سال 1318 آغاز و تا سال 1393 ادامه دارد، شامل 75 سالگی زندگی ایشان و 25 سالگی رهبری شان است که در مراحل پایانی قرار دارد و این اثر زمانی که موسسه انقلاب اسلامی نظر نهایی خود را اعلام کند، منتشر خواهد شد.