"آوای تار یحیی"؛ عاشقانهای پاک با روایتی متوسط
میزگرد مجازی کتاب "آوای تار یحیی" نوشته کیوان امجدیان برگزار شد/ «نسیم» گزارش مشروح این نشست و نظرات نویسنده و منتقدان در خصوص این کتاب را در قالب یک گزارش منتشر کرده است
به گزارش خبرنگار «نسیم»، میزگرد مجازی کتاب "آوای تار یحیی" نوشته کیوان امجدیان با حضور نمایندگان رسانه های "نسیم"، " فارس" و نویسنده و کارشناسان حوزه کتاب برگزار شد.
امجدیان: کلا اعتقادی به توصیف ندارم
در ابتدای این نشست کیوان امجدیان ، نویسنده کتاب گفت: یحیی عاشقانه ای در بستر تاریخ است، قرار نبود تاریخ بگویم اما در این گونه نوشتن تاریخ به حوادث و شخصیت ها گره خورده است؛ به تعبیری، باید داستان در بستر تاریخ روایت می شد. جهان داستان اگر چه جهانی تخیلی و بدون مکان و زمان حقیقی نیست اما جهانش بر تاریخ منطبق نیست. در این شکل فقط افرادی هستند که قراره نقشی داشته باشند؛ یقینا در داستان دیگر، بعضی دیگر از آنها نقش پیدا میکنند اما حتما اینکه با لحاظ این جهان بعضی روابط درست در نیامده باشد ممکن است .
کلا اعتقادی به توصیف ندارم. فقط سعی کردم با ترکیبهای شاعرانه که دور از ذهن نباشد مثل توصیفهای فصل مرگ آوا حالتی را بسازند، این کار بر اساس فهرست خانه کتاب هفتمین کار بنده اما اولین رمانم است. رمانی که خیلی زحمت برد و خیلی سعی کردم تازه باشد.
علیزاده: نویسنده فضایِ فرهنگی و شخصیتیِ کاراکترهای خودش را به خوبی ترسیم نکرده
محمدصادق علیزاده کارشناس حوزه کتاب به عنوان اولین منتقد گفت: نکته مهمی که شخصا در این کتاب با آن درگیر بودم، این بود که نویسنده فضایِ فرهنگی و شخصیتیِ کاراکترهای خودش را خوب ترسیم نکرده یا حداقل اینکه نخواسته است تا این کار را بکند؛ ما از ابتدای کتاب با یکسری شخصیت روبرو هستیم که نویسنده خیلی خیلی کم، یک سری اطلاعات گل درشت و مستقیم را درباره آنها به مخاطب میگوید.
در ادامه این روند، نویسنده یکسری دیالوگ های پر طمطراق در دهان کاراکترها گذاشته و یک سری کارها و اعمال کلیشهای که مخاطب در سر راست ترین حالت ممکن به این نتیجه برسد که پدربزرگِ یحیی خیلی شخصیتِ خوبی است، با مسلمان ها ارتباط خوبی دارد و الان تویِ مخاطب باید بفهمی که این عقبۀ شخصیتی یحیی است. به نظرم این نکات اصلا در نیامده است.
مخاطب اگر قرار هست ارتباط نزدیک پدربزرگ با مسلمانان را به تصویر بکشد، به جای گذاشتن چند تا جملۀ کلیشه ای و دهان پر کن در دهان پدربزرگ، یاد عالم این پیرمرد ارمنی را به تصویر بکشد و رفتارهای روزمره، روزمرگی ها، عادات، فرهنگ و زیست او را که حتی در این زیست، رفقای مسلمان هم هستند.
از داخل چنین تعاملات و به تصویر کشیدن هایی است که مخاطب به نتیجه مورد نظر نویسنده می رسد نه اینکه چند تا دیالوگ در دهن کاراکتر بگذاریم و بعد هم مثلا به مخاطب به سر راست ترین حالت ممکن بگوییم که مثلا پدربزرگ حتی تو مسجد مسلمانها هم رفت و آمد داره !
چون این مقدمات و این به تصویر کشیدن زیست و عالمِ این پیرمردِ ارمنی خوب در نیامده است؛ به خاطر همین یک کاراکتر کاریکاتوری ازش ساخته شده که هیچ کدام از رفتارهایش به دل خواننده نمی نشیند و برای خواننده باورپذیر نیست. خواننده وقتی می خواند می فهمد که همه اینا تصنعی است. تصنعِ نویسنده !
به نظرم در قدم اول، جناب امجدیان باید وقت و صفحات بیشتری را برای به تصویر کشیدنِ پدربزرگِ یحیی و حتی پدر و عموی یحیی به خرج می داد تا ذرهای عالم این افراد برای ما باورپذیرتر می شد.
امجدیان: داستان برای الان نیست و باید با منطق آن سالها سنجیده شود
امجدیان در پاسخ به این نقد گفت: این شخصیتها همه فرعی هستند. تا همین اندازه هم به نظرم کم درباره آنها گفته نشده است. داستان هم مال الان نیست و باید با منطق آن سالها سنجیده شود. چیزی که الان به آن شعاری شدن میگویید، آن موقع جزیی از زندگی واقعی مردم بوده است. شاید همان بخشهای اول چیزی حدود دو برابر این بود که حذف کردم چون نه داستان هارون بود نه .. یحیی. آوا و ارغوان باید مخاطب را درگیر کنند.
اول کار اصطلاحا فقط میخواستم یک مشت به مخاطب بزنم، یعنی چیزی که تو را وادار کند به خواندن صفحه؛ ابزار من برای این هل دادن هم نوع نثر و روایت بود نه شخصیت پردازی.
شاید اگر این کار را نمیکردم درگیر شدنت با شخصیتها اجازه نمیداد یحیی را بپذیری. تمام تلاشم در بخشهای آغازین آماده کردن مخاطب برای پذیرش یحیی بود اگرچه شما درست میگویید؛ بعضی جملات باید درست تر می شدند اما فکتها در همین اندازه کافی بود و تعمدی در آن بود.
آبنوس: خواننده با شخصیتهایی تک بعدی در این داستان روبرو است
در ادامه این نشست حسام آبنوس ، خبرنگار ادبیات خبرگزاری فارس گفت: شخصیت پردازیهای «آوای تار یحیی» خوب نیست. خواننده با شخصیتهایی روبرو است که تک بعدی هستند و هیچ ویژگی ندارند و خواننده نمیتواند آنها را بشناسد یعنی شخصیتها تنها در حد یک اسم، چه واقعی و چه غیر واقعی باقی می مانند؛ حتی خود یحیی که در عالم خارج وجود داشته است شخصیت پردازی خوبی ندارد و خواننده با او ارتباط برقرار نمی کند و این ناشی از عدم وجود توصیفات جزئی است .
در مورد موضوعی تاریخی کتاب که نویسنده در ابتدای نشست اشاره کرد باید بگویم که در این کتاب خواننده متوجه سیر تاریخی و اتفاقات حوادث نمیشود. من به عنوان خواننده میخواهم اگر حتی یک رمان عاشقانه در بستر تاریخ میخوانم اطلاعاتی از زمان رویداد بدانم و شرایط اجتماعی را درک کنم، یعنی نویسنده میتوانست این کتاب را در بستری لازمان روایت کند.
بهتر بود نویسنده در کتاب خود به زمان قصه نیز توجه میکرد تا با یک اثر تاریخی جدی روبرو شویم البته این کتاب کاملا یک روایت عاشقانه دارد و میتوان آن را نوعی متفاوت از کتاب در بستر عاشقانه قلمداد کرد که در یک بستر رئال روایت شده است؛ نباید فراموش کرد که این کتاب در دورهای روایت می شود که دوره مهمی در تاریخ معاصر است و ایکاش نویسنده بیشتر به آن میپرداخت تا خواننده عام که کمتر به تاریخ توجه نشان میدهد با استفاده از زاویه دید کیوان امجدیان با تاریخ مشروطیت روبرو می شد.
آبنوس: سوژه کتاب به شدت ارزشمند است
سوژه کتاب به شدت ارزشمند است ولی به خاطر پرداخت سر دستی به نظر می آید که از بین رفته است و جای این را داشت که بیشتر مورد پرداخت قرار بگیرد تا کتابی قدرتمند را شاهد باشیم.
نویسنده در طول کتاب با یک شتابی واضح در نظر دارد کتاب را تمام کند و خواننده این را متوجه میشود که نویسنده برای تمام کردن کتابش عجله دارد؛ همچنین خواننده متوجه گذر زمان نمی شود و ناگهان اتفاقات او را غافلگیر میکند (این غافلگیری نکته مثبت هم میتواند باشد) ولی نحوه گذر زمان کتاب برای من گنگ بود.
در مورد برخی اتفاقات کتاب نیز باید گفت که کمی بغیر منطقی است مثل مسلمان شدن یحیی؛ در مورد مسلمان شدن یحیی که جناب امجدیان میگوید با مناسبات آن زمان میخواند باید بگویم به نظرم مردم آن زمان متعصب تر بودند و نسبت به این کار که هارون به عنوان یک ارمنی به داخل مسجد برود واکنش نشان می دادند.
اما سوژه کتاب سوژه ارزشمندی است و برای مجلدات بعدی با پرداخت بیشتر میتواند یک کار ارزشمند را به جامعه کتاب ارائه کند؛ نکته دیگر که باز روی آن تاکید میکنم بحث نوع روایت عاشقانه کتاب بود که شاید از شخصیتی چون یحیی (با توجه به اطلاعاتی که از کتاب گرفتم) به نظر فردی آرام و به دور از هیاهو است و این عاشق پیشه بودن کتاب را جذاب میکند.
علیزاده: پرداختن به شخصیتها، لزوما به معنای به حاشیه راندن شخصیتِ یحیی نیست
علیزاده در ادامه نقدش بر این کتاب گفت: پرداختن به شخصیتها و توصیف فضا و عالم در ابتدای داستان، لزوما به معنای به حاشیه راندن شخصیتِ یحیی نیست اتفاقا ما چون می خواهیم شخصیت یحیی را به خواننده نزدیک کنیم پس در ابتدای امر باید فضای زیستی و فرهنگی و حتی خانوادگی وی به مخاطب تفهیم کنیم.
دقیقا همین اتفاقی می افتد که آقای آبنوس هم در متن خودشان به آن اشاره کردند، ایشان اشاره کردند که مثلا مسلمان شدن یحیی برایشان خیلی غیرمنطقی بوده است. این یعنی مخاطب با فرایند رمان همراه نشده چون شخصیتِ یحیی به درستی پرداخت نشده است.
ایشان به توصیفات جزئی که در کتاب صورت نگرفته هم اشاره کردند که به نظرم کاملا درست است. ما هیچ تصوری از فضای رمان نداریم؛ چون نویسنده سعی کرده است به سرعت خط سیر داستان رو جلو ببرد بدون اینکه تلاشی کند برای نقب زدن به عالم کاراکترهایش .
اینها همه به نظرم مراحل مقدماتی برای پختن و نزدیک کردن خواننده به کاراکترهاست، تا خواننده قدم به قدم به شخصیت ها نزدیک بشود، وقتی که نزدیک شد و شخصیت ها باور پذیر شدند بعد نویسنده کره خودش را از این آب بگیرد.
چون این اتفاقات در مراحل مقدماتی صورت نگرفته است و به سردستی ترین حالت ممکن پرداخته شده مخاطب به شخصیت ها نزدیک نمی شود و با آنها همراه نمیشود. به همین خاطر هم عموما تصعنی به نظرش میاد. رفاقت پدربزرگ یحیی با مسلمانان برایش تصنعیه، مسلمان شدن یحیی تصنعیه، ارتباط یحیی و آوا در کودکی تصنعیه و ...
مهدی کاموس: آوای تار یحیی رمان شخصیت نیست
در ادامه این نشست مجازی، مهدی کاموس ، نویسنده و کارشناس کتاب گفت: به نظر بنده رمان آوای تار یحیی رمان شخصیت نیست و بیشتر مبتنی بر درونمایه است؛ درون هم عشق است یک عشق حقیقی. سراسر این رمان دوقطبی های در برابر هم است. به نظرم از این بعد باید به فرم هم نگریست هم به شخصیت ها.
تمام فرم این رمان درخدمت روایتی دو قطبی است از دنیا و عشق. دربار و بازار . ساز و مطربی. هنر و سیاست. از اینرو روایت دنبال درونمایه و شخصیت های تماتیک است نه نمایش و صحنه. مهم این است که رمان قصه گو است و زبان صمیمی دارد. البته در مواردی تلخیص بالا و زیاد است.
امجدیان: چند بار با آقای فردی در مورد اینکه توصیف باید باشد یا نه بحث کرده بودم
امجدیان در جواب به این نقدها گفت: من تا الان نظر آقای کاموس را درباره رمان نشنیده بودم، چند بار با آقای فردی در مورد اینکه توصیف باید باشد یا نه بحث کرده بودم. نظر من این بود که توصیف اشتباه است؛ مال الان نیست و بین مخاطب و اثر فاصله میاندازد و اجازه نمیدهد که او آن طور که باید شخصیت را تصور کند. اصلا فرق سینما و ادبیات این است که سینما شخصیت را آماده تحویلت می دهد اما ادبیات موجب میشود که خودت را دخیل حس کنی.
اینکه گفتم توجیه نیست؛ در کتاب «مسافر تنها» همین کاری که آقای علیزاده گفت را انجام دادم تقریبا کم نقص.
واقعا در کتاب «آوای تار یحیی» تلاش کردم فاصله مخاطب با اثر را کم کنم. سعی کردم دخیلش کنم. نه با افه پایان باز بلکه با آوردنش در جهانی که ساختم، این کار یقینا عیب دارد. جهانی که تصویر کردم ناقصی دارد. اما گمانم مخاطب را به سمت خودش میکشاند
اگر شما به زحمت توانسته باشید فقط برای این نشست یا هر دلیلی به زحمت توانسته باشید کتاب را بخوانید یعنی موفق نبودم در رسیدن به این هدف، اما اگر تا آخر خواندید بی اعصاب خردی یعنی یک کمی موفق شدم.
حسام آبنوس در ادامه نقدهایش به این کتاب گفت: به نظرم مخاطب وارد این جهان می شود، ولی هیچ فکتی ندارد که بتواند خودش در این جهان غور کند و سیر و سیاحتش را در این جهان ادامه بدهد.
من کتاب را به زور نخواندم، واقعا موضوع برایم جذابیت داشت و موضوع کتاب ارزش خواندن دارد ولی دریغ دارم از اینکه چرا بیشتر نتوانستم با یحیی همراه بشوم؛ تار ساختن، تار زدن، عاشق شدن، مهر زدن روی تارها و ... را ببینم.
این را هم به خاطر این میدانم که نویسنده خطوط چهره شخصیتهای کتابش را پررنگ ترسیم نکرده، حتی اگر به قول جناب کاموس از شخصیت عبور کنیم و به مضمون توجه کنیم باز هم مضامین عمیق نشده است؛ یعنی تاریخ و عشق کمرنگ است و ای کاش زخمه کیوان امجدیان بر دل و ذهن خواننده چنان پررنگ بود که تا مدتها درگیر تار و عشق و یحیی می شد.
مهدی کاموس در ادامه گفت: سخن جناب آبنوس درباره عمیق شدن درست است اما دقت کنیم که همه شخصیت های این رمان به دنبال یک موضوع هستند و از اینرو باید منتظر سه گانه ماند، نکته مهم شیوه روایت است که حرفی برای گفتن دارد البته می شد دیگرگونه هم گفت، می خواهم دوستان دقت کنند که رمان با اینکه ادعای بازی با فرم را دارد اما در دام نیفتاده است و خیلی خودمانی و با احساس روایت می کند. مشکل در جایی دیگر است که خواهم گفت.
احمد ذوعلم: با شروع داستان انگار از یک فضای واقعی به یک ناکجا آباد پرت شدیم
در ادامه احمد ذوعلم ، کارشناس حوزه کتاب گفت: خدا قوت می گویم خدمت برادر کیوان امجدیان که سراغ مقطع مهمی رفته است که در مورد آن کمتر کاری ادبی داریم. به نظرم شروع داستان خیلی خوب است مخصوصا ارتباطش با مرحوم لطفی خصوصا که مخاطب احساس میکند با یک داستان طرف هست که رنگ و بوی واقعی دارد.
لحن ابتدای کار هم به این مسئله کمک می کند ولی با شروع ماجرا انگار که از یک فضای واقعی پرت شدیم به یک ناکجا آباد که هیچ چیز از مختصاتش نمی دانیم، این البته در کلام خود آقای امجدیان هم بود که قصدش تمرکز بر روابط عاطفی شخصیت های داستان و توصیف کمتر بوده ولی همین عدم توصیف فضا و شخصیت پردازی به شدت داستان رو تکه پاره کرده و باعث می شود چسبندگی مخاطب به داستان کم شود.
در واقع وقتی علائمی در داستان هم که قصۀ آن در زمان مشروطه می گذرد، باید ذهن مخاطب با حال و هوای آن دوران درگیر بشود، این البته به معنای این نیست که الزاما داستان باید بر اساس واقعیت باشد یا حتی فضاها در دنیای خارج وجود داشته باشند . می تواند فضاها هم کاملا خیالی باشه ولی وجود داشته باشد.
چیزی که در مورد سینما هم می گویند این است که داستان باید باورپذیر باشد. خواه این داستان رئال باشه یا سوررئال و .... ؛ بخش مهمی از این باور پذیری به خصوص در رمان توسط توصیف های خوب و شخصیت پردازی درست به دست میآید. این را در پیرنگ های داستانی این کتاب هم می بینیم که گاهی سسته و استحکام لازم را ندارد.
مثلا مسلمان شدن یحیی را من تا آخر کتاب هم نفهمیدم و برایم سوال بود که چطور یک پسر مسیحی با دختر مسلمان ازدواج کرده است و اصلا نفهمیدم چه دلیل جز ازدواج با آوا می توانست باعث مسلمان شدن یحیی شود، چون واقعا کشش او به اسلام در داستان در حد علاقه عمومی یک نفر به یک دین دیگر است. کما این که ممکن است بعضی رفتارهای دینی یک مسیحی هم برای یک فرد مسلمان دلپذیر باشد.
علیرضا ملوندی: متاسفانه در روایت تاریخ مشروطه نویسنده اسیر مشهورات شده است
علیرضا ملوندی ، دبیر گروه فرهنگی خبرگزاری نسیم در خصوص این کتاب گفت: ابتدا تشکر می کنم بابت برگزاری این جلسه، به نظرم باید یک خدا قوت جانانه به برادر عزیز و پیشکسوتمان آقای امجدیان بگویم بابت تولید این اثر قابل توجه و خوب.
در ابتدا بگویم که "آوای تار یحیی" نه شاهکار است نه فاجعه، یک رمان معمولی رو به خوب است، در جاهایی مخاطب را به دنبال خود می کشاند و در جاهایی نیز جذاب نیست؛ اما در کل می توان آن را کاری خوب دانست؛ هر کاری طبیعتا نقاط قوت و ضعفی دارد و این کتاب نیز از این مساله مستثنا نیست .
کتاب نقاط قوت خاص خود را دارد که دوستان در نقدهای خود به خوبی به آن اشاره داشتند و از آن می گذرم بنا بر این سعی می کنم بیشتر به وجه تاریخی کتاب متمرکز بشوم، جناب امجدیان فرمودند که بنا نداشتند کتاب تاریخی بنویسند بلکه سوژه داستانی مدنظرشان بوده است؛ بر بستر تاریخ این نکته درست است و طبیعتا انتظار هم این نیست که نویسنده نقش مورخ را ایفا کند اما انتظار می رود که در نقل روایات تاریخی، سعی شود که نهایت دقت صورت گیرد زیرا وقتی با زبان هنر یک واقعه تاریخی نقل می شود تاثیر آن از کتب تخصصی تاریخ هم بیشتر است؛ نمونه آن را می توانیم در آثار سینمایی و تلویزیونی سال های اخیر ایران ببینیم .
این کتاب نیز داستانی زیبا را بر بستر روایت تاریخی مشروطه نقل کرده است و طبیعتا مخاطبین کتاب که احتمالا بیشتر در سنین جوانی و نوجوانی هستند و کمتر دسترسی یا وقت مراجعه به کتب تخصصی آن واقعه را دارند آن چه که امجدیان روایت کرده را به عنوان یک روایت صحیح تاریخی می پذیرند .
«آوای تار یحیی» کتابی مسلمانانه از یک نویسنده انقلابی و مسلمان است این مساله در جای جای کتاب به چشم می خورد اما نظر شخصی بنده این است که متاسفانه در روایت تاریخ مشروطه نویسنده اسیر مشهورات در این زمینه شده و تتبعی که در سایر موارد سعی کرده به خرج دهد، صرف نکرده است، امجدیان ناخواسته داستان زیبایش را در خدمت گسترش روایت جریان سکولار از مشروطه قرار داده و این به نظرم نقطه ضعف مهمی است . در کتاب تقریبا اثری از شیخ شهید مشروطه، شیخ فضل الله نوری نیست هر چند که می توان این مساله را پذیرفت که امجدیان بنا نداشته تاریخ مشروطه را کامل نقل کند؛ این مساله تا حدی قابل پذیرش است اما این انتظار می رود که اگر به دلیل داستان و ملزومات آن نامی از ایشان برده نشده حداقل کتاب در جهت برجسته سازی چهره عناصر مساله دار آن واقعه نیز نکوشد .
علیرضا ملوندی: ما باید نقادانه به قضیه مشروطه نگاه کنیم
سه شخصیت میرزا نصرالله بهشتی (ملک المتکلمین)، سیدجمال الدین واعظ و میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل در بخش هایی از کتاب حضور دارند که برداشت بنده این بود که این سه نفر کاملا قهرمان و الگو هستند در صورتی که حداقل قضیه آن است که در مورد این سه فرد تردیدهای بسیار بسیار جدی وجود دارد و همین جا است که عرض می کنم امجدیان متاسفانه در خصوص روایت تاریخی خود تحقیق چندانی نکرده است .
بزرگنمایی این سه شخصیت بیشتر از سوی تاریخ نگاران سکولار مشروطه صورت گرفته است. طبیعی است که اگر به کتاب ملک زاده (فرزند ملک المتکلمین) رجوع کنیم باید از مجد و کرامت او ببینیم و قس علیهذا در مورد سایر اشخاص .
معروف است که تاریخ را پیروزمندان می نویسند و در زمینه مشروطه نیز چنین است، چون بخش سکولار مشروطه موفق به پیروزی و در دست گرفتن قدرت شد تاریخ را آن گونه نگاشت که خود خواست و به همین دلیل ما باید نقادانه نظر کنیم .
در خصوص ملک المتکلمین و سیدجمال واعظ منابع مختلف بیان می کنند که این دو فرد گرایش بابی (ازلی) داشتند و از جریانات مشکوک آن ماجرا هستند که سعی می کنم مختصرا به این مساله بپردازم، در این داستان از ظل السلطان و جور او ذکر می شود و در سوی مقابل نیز از ملک المتکلمین و آزادی خواهی او. اما حتی همین روایت نیز مورد مناقشه است. مخبر السلطنه که از همفکران ملک است در کتاب خود این گونه نقل می کند: « ملک المتکلمین، متهم بارتباط با ظل السلطان است، سید جمال با دربار (بقول صاحب اختیار) (خاطرات و خطرات، مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه)، ص 149).
کسروی که عناد او با تشیع و نزدیکی اش به جریان روشنفکری مشخص است نیز در تاریخ مشروطه خود ملک المتکلمین را از جمله کارمندان سالار السلطنه که از جمله شاهزاده های قدرت طلب قاجار بود ذکر می کند .
ناظم الاسلام کرمانی نیز نظیر همین مطلب را بیان می کند: «... ملکالمتکلمین دلش برای مشروطه نسوخته بود؛ دخل میخواست و الا وقتکشتن نمیگفت اگر شاه مرا نگاه دارد از وجودم نفع خواهد برد و اگر مشروطهطلب واقعی بود، برای ظلالسلطان و سالارالدوله جان نمیکند؛ و اگر مشروطهخواه بود، در عرض دو سال، بیست هزار تومان ملک نمیخرید و کذا سیدجمال... بنده هم به این جهت خیلی کله میباشم... با این رفقای منافق نمیسازد.» (ناظم الاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان ج ۴، ص ۱۶۲ ) مهمتر از این مساله، فساد عقیده مبرز و مشهور ملک و جمال الدین واعظ است که در کتاب از آنها به نیکی یاد شده است؛ مجد الاسلام کرمانی که از زمره دوستان آن دو است در ذم شیخ فضل الله نوری و یاران او چنین می نویسد: «بیچاره مشروطه را چون مطابق با حرفه آقایان نبوده و در خانه آنها را بسته حرام کرده اند و حکم بکفر مشروطه طلبان میدهند و سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ در مقام تحریم مشروطیت چون هیچ دلیلی از کتاب و سنت و اجماع و عقل که ادله اربعه است نداشته اند ناچار متوسل بمعرفی اشخاص شده اند مثلا میگویند اگر مشروطه خوب بود چرا ملک المتکلمین بابی یا سایرین مشروطه خواه شد یا چرا قاضی ارواقی حامی او بوده» (مجدالاسلام کرمانی، تاریخ انحطاط مجلس)
عین السلطنه هم بر فساد عقیده این دو و بابی بودنشان مهر تایید می زند: یک چیز در دل من بود که هنگام رفتن از اسعد الحکماء پرسیدم و آن این بود که ملک المتکلمین و سید جمال و میرزا جهانگیر چه مذهب داشتند. گفت آن دو نفر اولی ازلی بودند چنانچه افعال و کردارشان بر همه معلوم شد. سیمی مذهب نداشت و به هیچ چیز قائل نبود. اما فعلا در ایران این جماعت دچار زحمت و مشقت بی نهایت هستند. (روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج 5، ص: 3767 ( .
در مورد سیدجمال واعظ نیز همین مساله وجود دارد. باز هم کسروی در کتاب خود اظهار می دارد که واعظ علیرغم داشتن لباس روحانیت، در خفا علیه اسلام و پیامبر آن سخن می گفته است .
مرحوم علی ابوالحسنی (منذر) از محققین والامقام معاصر نیز در مقاله ای بر این مساله تاکید کرده بودند: «فریدون آدمیت از ملک المتکلمین به عنوان فردی « ازلی مشرب» یاد کرده و منگل بیات و منصوره اتحادیه او (و سید جمال واعظ ) را از «روحانیون ازلی مسلک و تندرو و مخالف نفوذ مذهب در سیاست» می شمرند که گرچه لباس روحانی داشته و به مبانی اسلامی استناد می کردند، اما هدفشان محدود کردن دخالت علما در سیاست و انجام اصلاحات غیر مذهبی و پذیراندن قوانین اروپایی بود. عین السلطنه نیز مواردی از مخالفت وی با احکام اسلام را آورده است. وی پیش از مشروطه به اتهام «بابیت» و لامذهبی ، با فشار آقانجفی و دیگر علما از اصفهان اخراج شد و ناظم الاسلام کرمانی حضورش در جنبش مشروطه را تلویحا به انگیزه انتقام از علما ربط می دهد. نگارش «رویای صادقه» (بر ضد علمای اصفهان) توسط ملک با کمک کسانی چون میرزا اسدالله نائینی (منشی کنسولگری روس در اصفهان ، و از سران فرقه ازلی) انجام گرفت و چاپ آن نیز به کمک منشی کنسولگری و در روسیه انجام گرفت. روابط مشکوکش با سر اردشیر ریپورتر (مهره فعال بریتانیا در ایران ، و معرف رضاخان برای کودتا به انگلیسی ها) نیز درخور تامل است .» از همه اینها بگذریم درگیری ملک المتکلمین و سیدجمال واعظ با علمای اصفهان که داستان نیز از آنجا آغاز می شود حقیقت غیرقابل کتمانی است. این مساله را نه مورخین بلکه محمدعلی جمالزاده، به تصریح در داستان خود نقل می کند .
جمالزاده در سر و ته یه کرباس تحت عنوان بابی کشون می نویسد: « در آن حیص و بیص ناگهان غوغا و همهمه افزون گردید ولی به زودی معلوم شد که یک نفر بابی بیدین دیگری را می آورند. نزدیک شدیم دیدیم که شخصی که فریادش بلند است، آقامحمدجواد صرّاف، مؤسّس مدرسهٌ خودمان است که با آن جثهٌ فربه زیر چوب مثل مار به خود میغلتد و ضجّه میکند …
در این حیص و بیص در میان جمعیت یک نفر نگاهش به ما افتاد و اتفاقاً ما را شناخت. پرخاش کنان فریاد برآورد که پدرسوخته های سگ توله شما بچه بابیها اینجا چه گُ.. میخورید؟ لرزان و اشکریزان…مانند دو طفلان مسلم، از چنگ آن مسلمان حارث بدتر گریخته دواندوان به خانه برگشتیم که مادران خود را از ماجرا آگاه سازیم
جمالزاده علیرغم همه عقده گشایی های خود به خوبی نشان می دهد که فوج فوج مردم اصفهان علیه این دو نفر بودند و آنها را بابی می دانستند حال چگونه نویسنده محترم کتاب از این مساله صرفنظر کرده و این دو نفر را آزادی خواه و متدین می نماید؟
سایر محققین تاریخ معاصر نظیر موسی نجفی، موسی حقانی، عبدالله شهبازی و ... نیز متفقا بر این عقیده اند که این دو نفر ازلی بوده و از جمله طیفی که تلاش داشتند مشروطه را به انحراف برند . در این خصوص موارد بسیاری وجود دارد که از آن می گذرم . میرزا جهانگیر خان صوراسرافیل نیز کمی از این دو ندارد اما متاسفانه به دلیل ضیق وقت موفق به جمع آوری مستندات پیرامون وی نشدم که عذر خواهی میکنم، اما جدای از این انتقادات تاریخی، باید روایت عفیفانه عشق در این کتاب را ستایش کنم. امجدیان بسیار نجیب و زیبا از عشق دختر و پسر ذکر کرده است .
متاسفانه تهییج شهوات در نقل امور جنسی دامن گیر بسیاری از نویسندگان از جمله مذهبی ها شده اما امجدیان به خوبی از این مساله عبور کرده و کاملا پاک نقل روایت کرده است .
به نظرم دو جلد آتی کتاب که وارد مقاطع کمتر بحث بر انگیز تاریخی خواهد شد بسیار موفق تر و قابل دفاع تر است.
مهدی کاموس در ادامه گفت: سپاس از جناب ملوندی که وقت مستوفی گذاشتند. اما مشکل این رمان همان پرداختن به مشروطه خواهان است. کاش سیاست و مشروطه پس زمینه بود تا عشق در این رمان نمود بیشتری داشت .
اما نکته درباره تاریخ اینکه در داستان با شخصیت محتمل و ممکن روبرو هستیم و در تاریخ با شخصیت موجود که به اندازه راویان درباره شان سخن هست و اما تاریخ مشروطه بحث مفصلی می طلبد که باید در مجال دیگری پرداخت.
امجدیان: این کتاب، اولین رمان من بود؛ حتما هم ضعف در شخصیت پردازی درست است
امجدیان گفت: ممنونم از همه دوستان. همه دوستان نکاتشان درست و محترم بود. اما واقعیتش من به جز نکات آقای کاموس و ملوندی منتظر چیزهای دیگری بودم .
میگویند نویسنده وقت نوشتن کتاب آنقدر درگیر چیزهای دیگر بوده است که خیلی موارد را نمیبیند و منتقد (برعکس نقد سنتی که منتقد با خط کش ادبیات فقط متر میکند و کم و زیادش را می گوید) باید از دریچه خودش آنها را به مخاطب نشان بدهد.
مثل نکته ای که آقای کاموس درباره دوقطبی ها گفت یا نکات ملوندی عزیز درباره تاریخ .. کاش دوستان تجربی بودن کار را میدیدند که مثلا با این نوع نثر این شکل روایت تجربه شده است یا حتی در ساختار اینکه مثلا آوا می میرد و فصل بعد خودش راوی است، یا حتی پایان داستان که انگار شروع است؛ یا اصلا فصل بندی های کار خودش اتفاق ویژهای است.
گمان نکنم بعد از این مدت اصول اولیه نوشتن را ندانم؛ ادعایی هم ندارم. این اولین رمان من بود؛ حتما هم ضعف در شخصیت پردازی درست است؛ حتما فضاسازی ایراد دارد اما باید مسائل را با هم دید، اما یک نکته درباره نقد برادر ملوندی؛ اینها که گفتی همه نسبی است. من میتوانم روایات مقابل آنها را بیاورم.
تاریخ نسبی است، اما درباره شیخ شهید واقعا هرجا میخواستم بیاورم از بین میرفت، در فصل اول جلد بعد به شیخ شهید ادای دین کردم.
در پایان این نشست مجازی ملوندی گفت: بله این مساله را قبول دارم که تاریخ نسبی است، اما حرف من سر اختیار روایتی بود که کتاب برگزیده است. یعنی طبیعتا کیوان امجدیان به عنوان یک نویسنده حزب اللهی قاعدتا انتظار بیشتری داریم که سراغ روایاتی برود که حداقل مورخین همسو آنها را پذیرفته اند؛ عرض کردم که بزرگانی مثل منذر، حقانی، شهبازی، نجفی و ... به این نتیجه رسیدند که این دو نفر فاسدالعقیده و مشکوک بودند.
مویداتی هم از همفکران اینها وجود دارد که این مسئله را تایید می کند، هر چند این قاعده کلی نیست و ممکن است در طول تحقیقاتت به نکاتی خلاف نظر اینها هم رسیده باشی که خب وقت مستوفی برای بحث و بررسی میخواهد.
در ذیل امتیازات به کتا ب«آوای تار یحیی» را مشاهده میکنید.
علاقمندان جهت دریافت کتاب با تخفیف ویژه میتوانند با این شماره تماس بگیرند : 26802042