نگاه «نسیم آنلاین» به کتاب "تهران-۲۸"
لمپنیسم، توهین به زن و آموزش مصرف موادمخدر همه در یک داستان!
تیمورتاش تنها و تنها یک دغدغه در این کتابش دارد و آن مجذوب کردن مخاطب با دلمشغولیهای اراذل و اوباش!، اینکه این موضوع و مضمون شایستگی و ارزش مبدل شدن به یک کالای فرهنگی را دارد یا نه ...
گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »، "فرهنگ در یک فضای بسته رشد نمی کند؛ تلاش ما بر این است که همه کسانی که حرفی برای گفتن، نوشتن یا ابراز کردن دارند بتوانند بیایند حرف خود را بیان کنند، سعیمان هم بر این بوده است که فضا را برای نوشتن، گفتن و ابراز نظرهای مختلف باز کنیم . "
وقتی ارشاد درها را برای همه باز میگذارداین صحبت های علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت یازدهم است، حرف هایی که شاید در این چندماهه در حوزه کتاب برایش می توان مصادیق فراوان آورد، مسئولان ارشاد دولت یازدهم تاکید زیادی میکنند که در حوزه ممیزی کتاب باید به مر قانون عمل کرد و سلیقه های شخصی را کنار گذاشت، اما نکته مهم اینجاست که در قانون ضوابط نشر کتاب شورای عالی انقلاب فرهنگی تاکید شده، «نشر کتاب همانگونه که ممکن است مظهر و نمودی از آزادیهای اجتماعی و انسانی تلقی شود، چه بسا مورد سوء استفاده و اشاعه لاابالیگری فکری و اخلال در حقوق عمومی قرار گیرد؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری دستگاههای ذیصلاح موظف است برای مقابله با جوانب منفی، حدود و ضوابط نشر کتاب را مورد توجه قرار دهد و فضای سالم و سازنده چاپ و نشر کتاب راحفظ و حراست نماید.»
« نسیم آنلاین »، در سلسله مطالبی به نمونه هایی از بازگذاشتن فضا برای بیان هر مطلب و نظری در دولت یازدهم پرداخته است، تا بتواند زیر پوست فرهنگ به ویژه نشر را به نمایش گذارد .
گزارش اول این نمونه ها گزارشی در خصوص کتاب " با موش ها" مجموعه شعرهای سیدمهدی موسوی بود، کتابی که سرشار از بیحیایی منزجر کننده این شاعر متواری از کشور است.
در گزارش دوم به کتاب "تهران_28" مجموعه داستان کوتاه پژمان تیمورتاش میپردازیم، کتابی که نشر پیدایش آن را به چاپ رسانده است.
تیمورتاش تنها و تنها یک دغدغه در این کتابش دارد و آن مجذوب کردن مخاطب با دلمشغولیهای اراذل و اوباش!
اینکه این موضوع و مضمون شایستگی و ارزش مبدل شدن به یک کالای فرهنگی را دارد یا نه بماند برای بعد از کمی توضیح درباره داستانهای "تهران_28"
کتاب دارای پنج داستانِ اپیزودیک است؛ داستان "نیویورک" داستانِ "ممد سلمونی" است، که شبی برای خرید حشیش یا به قول خودش "پنیر" از خانه بیرون میزند، در راه اتفاقاً به دختری برخورد میکند که او هم در پیِ ساقیِ مواد است. سوار بر ماشین دختر به سمت دروازه غار میروند، مواد میخرند و بیرون شهر، آن را باهم استعمال میکنند .
در داستان "تاکسی برگشتی" توی خانهی "میثم کوزت" جن پیدا میشود؛ "پری سیم قاطی" که جنگیر است برای گرفتن این جن اقدام میکند، نویسنده خرده ماجرایی به زندگیِ پری سیم قاطی میپردازد و بعد از آن ماجرای "حسین مهوش" که عاشق خوانندهی طاغوتی به نام "مهوش" بوده و او را میکشد، را تعریف میکند؛ "ممد سلمونی" جن را میبیند و او را که قیافه و هیکل عجیبی داشته به خانهی بهرام خان که توزیعکنندهی مواد است میبرد و به حرف میکشاند. جن ماجرای عشق ناکامش به یک دختر انسان را تعریف میکند . این جن شاید همان "حسین مهوش" باشد .
داستانِ "شبِ رستگاریِ لق لقوی خالیبند بیکسوکار"، با استفاده از کاراکترها و موقعیتهای داستان پینوکیو ساختهشده است، نویسنده این کاراکترها را به سبکِ داستانهای دیگرش اراذل و اوباش تصویر میکند .
داستانِ "میثم کوزت و شیشههای نوشابه تو اون شبِ برفیِ میدون تجریش" درباره میثم است که از بچگی عادت به خودزنی داشته، میثم عاشق دختری به نام عسل میشود و برایش مواد خریداری میکند. پول این کار را هم با برگزاری نمایشِ خودزنی از اهالی محل جمع میکند. عسل، میثم را ترک میکند. میثم یک صندوق شیشه نوشابه را وسط میدان تجریش روی سر خود خالی میکند و بعد از آن از تیمارستان سر درمیآورد. نویسنده این قصّه را از زاویهی دیدِ بچههای محل، جداجدا، تعریف میکند .
در داستانِ "تهران-28" راوی در حال کتک خوردن از بازپرس است که حین کتک ماجرای آن شب را تعریف میکند و آن شب شبی است که با رفقای خود "آیس" و "پنیر" (شیشه و حشیش) میکشند و به دزدی میروند، پیرمردی را زیر میگیرند، سربازی را خفه میکنند و چند نفر دیگر را میکشند .
سبکِ نوشته پژمان تیمورتاش را قاعدتاً از لحاظ علمی باید ناتورالیسم بدانیم، به نظر میرسد، نویسنده خواسته از خلف وطنیِ خود، صادق چوبک تقلید کند، جز اینکه فاقد توانایی فنی و هنریِ اوست. اینکه ناتورالیستها معتقد به عدم حضور آگاهانه و قضاوتگرانه نویسنده در داستان هستند، خود قابل بحث و نقد هست، که در این یادداشت نمیگنجد .
داستانی که رویکردش اصلاح جامعه نیستنویسنده ذرهای به چرایی کار ندارد، واکاوی روانی شخصیتها و بستر اجتماعیِ وقوع جرائم از دستورِ کارِ نویسنده بهکلی خارج است.
بستر اجتماعیِ «تهران-28» طبقهی فقیر جامعه نیست، اصلاً طبقهی اجتماعی نیست، بلکه اراذل و اوباشاند و رویکرد این داستانها بههیچوجه بیان مشکلات یا اصلاح شرایط نیست.
فایده فرهنگی کتابی که هدف اصلاح ندارد چیست؟حال با توجه به این شرایط، کتابی که نه تنها هیچ نوع سازندگی و اصلاح در آن نیست، بلکه آثار مخرّب زیادی هم دارد، چه فایدهی فرهنگی می تواند داشته باشد؟
پرداختن به معضلات اجتماعی و اخلاقی در داستان و رمان زمانی مثمر ثمر است، که فقط به سیاهنمایی نپردازد، بلکه راهکارها و الگوهایی برای برونشد از این شرایط ارائه دهند؛ خواندنِ داستانهای کتاب "تهران-28" که تا این حد سخیف هستند، برای قشر جوان هیچ توجیهی پیدا نمی کند .
شخصیتهایی که مملو از سیاهیاند!شخصیتهایی که تیمورتاش خلق کرده، (که البته بیشتر تیپ هستند تا شخصیت)، یک سره سیاهاند. حتی یک انسانِ ولو عادی و معمول بینشان پیدا نمیشود.
این تیپها یادآور تیپهای فیلم فارسیهای دههی پنجاهاند، جز اینکه تیپ بزهکاران در این فیلمها بهنوعی لمپنیسم گرایش داشتند و در داستانهای تیمورتاش اینطور نیست، معتادانِ این داستانها حتی حال لمپن بازی هم ندارند و یکسره منفعل و متوهّماند.
اتمسفر داستانها هم سیاه هستند، البته نویسنده اصلاً در توصیف فضاها و موقعیتها موفق نبوده و فقط اسامی و اصطلاحات چالهمیدانی را پشت سر همردیف کرده،همین مسئله کاراکترها را پرحرف و مونولوگها را طولانی کرده است .
نثر کتاب مملو است از بیپروایی قلم و عبارات سخیف:
«آنقدر که وقتی دختره میرفته تو توالت، جن از راه غیب می اومده پشت در به صدای ... گوش میداده و با همون صدا تو سرش یه آهنگ تو مایههای سلطان قلبها میساخته و زار زار گریه میکرده.» ص 29:
«ان تیلیت خودش هم جمع میبنده می گه ما» ص59
تصویر سیاه از زنبه مسئله تصویر زن در این داستان هم باید اشاره کرد؛ دختر معتادِ پولدار در داستان اول، پیرزن جنگیر در داستانِ دوم، مادر بیمحبتی که بچههایش را رها کرده در داستان چهارم و معشوق خیانتکار (عسل) بازهم در داستانِ چهارم.
اینکه جز این تیپ زنها، زنِ دیگری در داستانها نقش ندارد، قابلتأمل است.
"جای خواهری بد چیزی نبود خب... [...] فیسش تو مایههای مدونا، کیسش هم اند جنیفر . " ص119.
"تهران-28" به یکبار خواندنش هم نمیارزد، مگر اینکه کسی بخواهد نحوهی بار گذاشتن حشیش و طرز استفاده از پایپ، و در صورت شکستنِ پایپ استفاده از زرورق بهجای آن را یاد بگیرد، که آنهم گمان نمیکنم، کتاب، محمل خوبی برای این قسم آموزشها باشد .
"تلفن ممد سلمونی دوباره زنگید. پرید پاشه ورش داره زد پایپ رو چپه کرد رفت...علی قلابی هرچی فحش دم دستش بود نثار خاندان سلمونی کرد که بدون پایپ چه غلطی بکنیم الاغ؟ حالا تلفن هم میدونید کی بود؟ ای کاش زیدش بود [...] حالا بگرد دنبال یه پاکت سیگار که زرورقش راه دست بچه ها باشه [...] زرورق رو خیس دادیم و سریع لختش کردیم که بشه آیس رو روش سروند [...] میشه یه روز رو زرورق یه چیزی رو از جامد به بخار تبدیل کرد که معلوم نیست چیه، ولی خیلی کارها میکنه . " (ص116)
در پایان می رسیم به همان حرف اول "تیمورتاش تنها و تنها یک دغدغه در این کتابش دارد و آن مجذوب کردن مخاطب با دلمشغولیهای اراذل و اوباش!" ...
باید دید قانونی که ارشاد آن را ملاک مجوز دادن خود قرار داده است، در اعطای مجوز به این کتاب ها چه نقشی داشته و یا کارشناس اداره کتاب با چه تفسیری از قانون تشخیص داده که دلمشغولی های این اراذل و اوباش و رفتارهای هنجارشکنی مانند آموزش مصرف مواد مخدر این شانیت را داشته که بتواند از وزارت ارشاد مجوز گرفته و در دسترس عموم مردم قرار گیرد.