یادداشت «نسیم آنلاین» بر کتاب "پایان یک نقش"؛

تنفر یک اسرائیلی از اسرائیلی‌ها

کدخبر: 2019081

خلاقیت عنصر اصلی پیشبرد "پایان یک نقش" است، انتخاب سوژه درست عکس کلیشه‌هایی که در این موضوع وجود دارد؛ خود بسیار نو است، اینکه مظلومیت فلسطینیان از زبان یک اسرائیلی روایت می‌شود از تناقض‌های جذاب ماجراست.

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ جلال توکلی در سال 1348 در شمیران تهران متولدشد. از میان آثار او مجموعه داستان " آن خال" برگزیده نهمین دوره کتاب کودک کانون و کتاب «ریاح» که اولین رمان فارسی در مورد فلسطین است از طرف انجمن قلم برگزیده شد .

این سرزمینی که یکی از شخصیت های «پایان یک نقش» درباره ی آن می گوید: «من به خاک این سرزمین آلرژی دارم!» همان "ارض موعود" اسرائیلی هاست. ماجرا بر سر یک هنر پیشه اسرائیلی است. او از زمانی که شاهد قتل یک مادر و کودک توسط برادر نظامی صهیونش بوده است دچار نا آرامی روحی شده است و بر سر پذیرش بازی در یک فیلم ضد فلسطینی بر سر دو راهی قرار می گیرد و باقی ماجرا.

این قصه در بیست و چهار یادداشت توسط قهرمان اصلی نقل می شود. گفتنی است که پس از پایان قصه پی نوشت مفصلی در رابطه با مفاهیم به کار برده در داستان ارائه شده است که شبیه به یک تحقیق می ماند. خط و پیرنگ اصلی داستان بر سیر یادداشت ها غالب هستند اما هر کدام از این یادداشت ها از منظری به قصه نگاه می کنند و نقاط ابهامی را روشن می کنند. ایده ی قصه بکر است اما چیزی که طراوت و کشش عجیبی به قصه می بخشد؛ خلاقیت نویسنده در نوع روایت است.

اصلا خلاقیت عنصر اصلی پیشبرد این داستان است. انتخاب سوژه درست عکس کلیشه هایی که در این موضوع وجود دارد؛ خود بسیار نو است. اینکه مظلومیت فلسطینیان از زبان یک اسرائیلی روایت می شود از تناقض های جذاب ماجراست.

گره اصلی این پیرنگ با یک تحول کوچک درونی در شخصیت اصلی رخ می دهد. تحولی به قدر یک تصمیم گیری و آنقدر پخته و ذره ذره و بجا اتفاق می افتد که مخاطب نه تنها می تواند آن را بپذیرد بلکه از صفحاتی پیش از وقوع آن دوست دارد که به عنوان یک راه حل محتمل چنین اتفاقی بیفتد و در پایان بندی نفس گیری بالاخره از میان هزار راه حل که به نظر احتمال وقوع بیشتری دارند، این تحول رخ می دهد که این قطعا هنر جلال توکلی در جذب مخاطب است.

توکلی به دور از رویکردی که سالهای سال است نویسندگان در حوزه ی جذب مخاطب داشته اند، می نویسد. نه از کوبنده بودن و پررنگ بودن محتوای ارزشی و انقلابی اش می گذرد یا کم می کند، نه تن به لودگی و زیاده نویسی های جلب توجه کننده می دهد. او اتفاقا با همان خلاصه گویی و به جا پرداختن مخاطب را یک نفس پای اثرش می نشاند.

با تمام نقاط قوتی که می شود برای این رمان ذکر کرد؛ ذکر نکاتی نیز در نقد شایان توجه است. هانا؛ هنرپیشه ی اسرائیلی در آن فضای سرد و متعصب فلسطین ستیزانه و مسلمان ستیزانه ای که زندگی می کند؛ چطور با هانیه آشنا می شود؟ اصلا چطور پای هانا به حملات غیر نظامی برادرش باز می شود؟ او نه نظامی است و نه به آنصورت طبق تعریف داستان گرایشات سیاسی خاصی دارد. حتی در داستان دیده می شود که خانواده اش او را در برابر برادرش الیاس قرار می دهند و سرزنشش می کنند، این در حالی است که برای خانواده اش الیاس یک وجود مقدس است. اینها همه آنقدر مجمل و گذرا از سر گذرانده می شوند که برای مخاطب به گونه ی یک سوال تا پایان داستان باقی می ماند. ممکن است که این به دلیل ایجازگویی نویسنده که تعمدا به کار بسته اتفاق افتاده باشد یا اینکه شاید پرداختن بیش از این به آن مساله باعث می شود که پیرنگ اصلی به نوعی گم بشود. اینکه هانا چرا به نویسنده ی این کار شلیک می کند هم در ابهام توصیف می شود؟ آیا او تعمدا این کار را انجام می دهد یا همانطور که در داستان گفته می شود، به دلیل عدم تعادل روانی است؟

یک شبه متحول نشدن امتیاز ماجراست. جانب منطق داستان بسیار نگاه داشته شده است. آدم ها به فراخور ظروفی که در آن قرار دارند تغییر و تحول پیدا می کنند. یا به بیانی باید گفت تا اندازه ای و به گونه ای تغییر می کنند که از داستان حدود منطقی خود خارج نشود. شخصیت ها مختصات تعیین شده ای در ذهن نویسنده دارند و تنها یک قسم اسامی گنگ و مبهم نیستد که در قصه رها شوند. می شود مادر هانا یک یهودی متعصب را عمیقا حس کرد یا حتی هانیه که کل روایتش در قصه به سه بند نمی رسد.

پایان یک نقش محصول سال نود و چهار با فرمی قابل قبول و محتوایی عمیق که مشخصا پشتوانه ی پژوهشی عمیقی را هم داراست؛ اثری قابل توجه از سوره ی مهر به شمار می رود. «پایان یک نقش» یک رمان سالم فارغ از عقده گشایی ها، یک سویه نگاری و تک صدایی در متن ؛ عفیفانه ای جای خالی خود را در حوزه ی رمان و داستان پر می کند.

ارسال نظر: