یادداشت "نسیم آنلاین" بر کتاب "دلقک و نارنج تلخ"؛
کتابی برای جوانان کتابنخوان امروزی!
متن "دلقک و نارنج تلخ" اثر شسته رفته و بیدست انداز است؛ یک دست بودن نثر سبب شده خواننده بتواند یک نفس قصه را بخواند و به سرانجام برساند؛ خصوصا خواننده جوان کتاب نخوان و کم حوصله امروزی.
گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ برای اولین بار در تاریخ جشن هنر، تماشای یک نمایش برای کمتر از 18 سال ممنوع شد!
این تیتر روزنامه اطلاعات سال 56 میتواند دستمایهی خوبی برای کند و کاو در چرایی خبر باشد. «دلقک و نارنج تلخ» و نوجوانان زیر 18 سالش مخاطبان این تیتر را برای پیدا کردن دلیل این اتفاق همراهی میکنند.
«دلقک و نارنج تلخ» دومین اثر داستانی بعد از مجموعه داستان «جشن باغ صدری» و پنجمین کتاب نویسنده اش سیده عذرا موسوی است؛ داستان بلندی با گروه سنی نوجوان در 12 فصل و 166 صفحه. این اثر روایتگر تلاش و تکاپوی همایون و مجتبی یا همان نسل تازه به جان آمده برای همراهی با بزرگترها و معترضان به اتفاقات جشن هنر است. داستان در ماه رمضان سال 56 در شیراز اتفاق میافتد. ماجرا از کنجکاوی مجتبی و همایون برای سردرآوردن از حواشی سفر شاه و ملکه به شیراز شروع میشود. از سرک کشیدن میان جمعیتی که برای دیدن ملکه تا شاهچراغ صف کشیدهاند تا رصد گروههای تئاتر خارجی و دید زدن بازیگرهای بزک دوزک شدهایی که به قول مادر مجتبی این همه راه را از فرنگ آمدهاند برای مطرب بازی و به قول همایون کارهای خاک بر سری. این شیطنتها وقتی کار دستشان میدهد که یک مخبر ساواک همایون و مجتبی را تحت نظر میگیرد.
«دلقک و نارنج تلخ» یک داستان بلند با زاویه دید من راوی است که نویسنده جوانش زمینه نو و تازه ای را برای نوشتن داستان انتخاب کرده است؛ داستانی ماجرا محور با بستری تاریخی. با اینکه نوشتن در موضوعات تاریخی که معمولا خواننده اصل قضیه و ماجراهایش را میداند کار راحتی نیست، اما نویسنده با خرده روایتها و داستانپردازی پررمق بر این بستر از عهده کار برآمده است. فضاسازی داستان برخواسته از اطلاعاتی است که نگارنده برای نگارش داستان جمعآوری کرده و دست مریزاد دارد. این عقبه مطالعاتی کمک زیادی به ملموس شدن داستان و تصویری کردن آن برای مخاطب نوجوان داستان میکند. نماهایی که از شرایط برگزاری مراسمات و اتفاقات میدهد موید همین مطلب است. او توانسته جشن هنر را از بیتصویری بیرون بکشد و تاریخ را ذره ذره به خورد داستان بدهد. جشن هنر شیراز از آن دست رویدادهایی است که تاثیر زیادی بر شرایط اجتماعی و فرهنگی داشته است ولی مغفول مانده و ظرفیتهای داستانیاش جدی گرفته نشده است.
راوی داستان، نوجوانی است که شهرش میزبان بزرگترین گردهمایی هنری کشور است و او به اقتضای کنجکاوی نوجوانانهاش به دنبال کشفهای تازه از اتفاقات دور و برش است و دوستش همایون باصری نیز او را همراهی میکند. آنها بچگی میکنند و با خرابکاریهایشان کار دست بزرگترها میدهند. زود قضاوت میکنند و عجولانه تصمیم میگیرند، همانقدر که سعی میکنند ادای بزرگترها را در بیاورند و خودشان را وسط ماجراهای دور و برشان بیاندازند. شخصیتها کاملاند؛ آنچه نویسنده جا به جای داستان از شخصیتها ارائه داده اغراقآمیز نیست و نوجوان امروز به راحتی با آنها ارتباط برقرار میکند؛ از همایون سربه هوا و خوشخیال و مجتبی و پری که هر دو در یک خانواده مذهبی بزرگ شدهاند اما با هم فرق دارند تا مادر حاضرجواب مجتبی و حاجآقای مسجد که علیرغم مسئولیتهایش باب دل بچههاست.
علاوه بر پرداختن به شرایط سیاسی و اجتماعی زمان روایت داستان، فرهنگ عامیانه در این اثر جدی گرفته شده است. آنچه امروز در قصه ها سهم کمرنگی دارد و باعث تکراری شدن صحنه ها و فضاهای داستانی و ملال آور شدنشان شده است. در این داستان بلند خواننده میتواند بر اساس تکیه کلام شخصیتها، آدابی که آنها در روزمرگیهاشان لحاظ میکنند، حتی از شعرها و واگویه های بچه ها وقت بازی به فهم درستی از فضای شیراز آن زمان برسد. توصیف نویسنده از صحنه پهلوانی که بساطش را توی میدان پهن کرده و با خرس کلنجار میرود و زنجیر پاره میکند از این دست پرداخته است.
« - حرفی نیست، ولی خواهرا برادرا! این خرس ما روزی به قاعدهی پنجاه مرد جنگی، غذا میخوره. تا شکمی از عزا درنیاره، از جاش تکون نمیخوره. الهی همیشه تنت سالم باشه! دست بکن توی جیبت تا ببینم چقده مردی.
و یک سبد سیب پلاسیده گذاشت جلوی روی خرس و دوباره کلاه را دوره گرداند. خرس چنگ زد توی سبد و سیبی را به دهان برد. پهلوان این بار ایستاد جلوی خرس و ازش خواست بایستد. تا خرس خواست بلند شود، پهلوان هلش داد. خرس افتاد و مردم زدند زیر خنده. خرس خواست دوباره بلند شود، ولی پهلوان باز هلش داد، هلش داد، هلش داد. هیکل مردی که کلاه شاپو گذاشته بود و جلویم ایستاده بود، تکانتکان میخورد.»
نثر اثر شسته رفته و بی دست انداز است. یک دست بودن نثر سبب شده خواننده بتواند یک نفس قصه را بخواند و به سرانجام برساند؛ خصوصا خواننده نوجوان کتاب نخوان و کم حوصله امروزی. نویسنده در لحنها وسواس زیادی به خرج داده و تمهیداتی هم بر لحن بومی داستان اندیشیده که اندازه و به جا از آن استفاده کرده. بر اینها طنزی که نویسنده در گفتگوها لحاظ کرده را هم باید افزود که داستان را شیرینتر کرده و در پرداخت شخصیتها و دوست داشتنی کردن قصه سهم زیادی دارد. این طنز در کلام مادر مجتبی و همایون سنگ تمام گذاشته است.
« نفس عمیقی کشیدم و چهاردستوپا، بالشم را هل دادم توی اتاق. وِلو شدم روی زمین و شمد را کشیدم روی سرم. هنوز صدای مامان میآمد.
- سِی کن! آدم استفراغش میگیرد به این نعلبکیها نگاه کند. دختر گُنده خجالت نمیکشد.
بعد صدایش را بلندتر کرد که: «پسفردا که خواستگار آمد و در این خانه را زد، میخواهی اینها را بگذاری جلوش؟ حالا برو هی از توی مجله برای من، عکس قِر و اطوار دخترهای مردم را بِبُر و بزن به دیوار. راست گفتهاند که دختر تنبل، مادر کدبانو را دوست دارد.»
انگار داشت توی آشپزخانه، استکان نعلبکیها را خاکستر میمالید. خیالم راحت شد که با من نیست؛ چون قرار نبود کسی به خواستگاری من بیاید.»
«دلقک و نارنج تلخ» داستانی است با نشانه های داستان انقلاب اما با این تفاوت که نویسنده در این اثر زاویه دید نوجوان امروز را از پرداخت های نخ نما به انقلاب و چگونگی های تکراری قالب در داستان های نوجوان، به چرایی های انقلابی با چارچوب انقلابی مذهبی و مردمی میکشاند. تمام نشانه های این انقلاب در داستان آورده شده؛ بدون اینکه نویسنده شعار داده باشد و حوصله خواننده را سر برده باشد.
«دلقک و نارنج تلخ» در نوبت چاپ اول در شمارگان1100 نسخه و قیمت 9000 تومان وارد بازار نشر شده است.