یادداشت "نسیم آنلاین" بر کتاب "دلقک و نارنج تلخ"؛

کتابی برای جوانان کتاب‌نخوان امروزی!

کدخبر: 2020851

متن "دلقک و نارنج تلخ" اثر شسته رفته و بی‌دست انداز است؛ یک دست بودن نثر سبب شده خواننده بتواند یک نفس قصه را بخواند و به سرانجام برساند؛ خصوصا خواننده جوان کتاب نخوان و کم حوصله­ امروزی.

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ برای اولین بار در تاریخ جشن هنر، تماشای یک نمایش برای کمتر از 18 سال ممنوع شد!

این تیتر روزنامه اطلاعات سال 56 می­تواند دستمایه­ی خوبی برای کند و کاو در چرایی خبر باشد. «دلقک و نارنج تلخ» و نوجوانان زیر 18 سالش مخاطبان این تیتر را برای پیدا کردن دلیل این اتفاق همراهی می­کنند.

«دلقک و نارنج تلخ» دومین اثر داستانی بعد از مجموعه داستان «جشن باغ صدری» و پنجمین کتاب نویسنده ­اش سیده عذرا موسوی است؛ داستان بلندی با گروه سنی نوجوان در 12 فصل و 166 صفحه. این اثر روایتگر تلاش و تکاپوی همایون و مجتبی یا همان نسل تازه به جان آمده برای همراهی با بزرگترها و معترضان به اتفاقات جشن هنر است. داستان در ماه رمضان سال 56 در شیراز اتفاق می­افتد. ماجرا از کنجکاوی مجتبی و همایون برای سردرآوردن از حواشی سفر شاه و ملکه به شیراز شروع می­شود. از سرک کشیدن میان جمعیتی که برای دیدن ملکه تا شاه­چراغ صف کشیده­اند تا رصد گروه­های تئاتر خارجی و دید زدن بازیگرهای بزک­ دوزک شده­ایی که به قول مادر مجتبی این همه راه را از فرنگ آمده­اند برای مطرب بازی و به قول همایون کارهای خاک بر سری. این شیطنت­ها وقتی کار دستشان می­دهد که یک مخبر ساواک همایون و مجتبی را تحت نظر می­گیرد.

«دلقک و نارنج تلخ» یک داستان بلند با زاویه دید من راوی است که نویسنده­ جوانش زمینه­ نو و تازه ­ای را برای نوشتن داستان انتخاب کرده است؛ داستانی ماجرا محور با بستری تاریخی. با اینکه نوشتن در موضوعات تاریخی که معمولا خواننده اصل قضیه و ماجراهایش را می­داند کار راحتی نیست، اما نویسنده با خرده روایت­ها و داستان­پردازی پررمق بر این بستر از عهده کار برآمده است. فضاسازی داستان برخواسته از اطلاعاتی است که نگارنده برای نگارش داستان جمع­آوری کرده و دست مریزاد دارد. این عقبه­ مطالعاتی کمک زیادی به ملموس شدن داستان و تصویری کردن آن برای مخاطب نوجوان داستان می­کند. نماهایی که از شرایط برگزاری مراسمات و اتفاقات می­دهد موید همین مطلب است. او توانسته جشن هنر را از بی­تصویری بیرون بکشد و تاریخ را ذره ذره به خورد داستان بدهد. جشن هنر شیراز از آن دست رویدادهایی است که تاثیر زیادی بر شرایط اجتماعی و فرهنگی داشته است ولی مغفول مانده و ظرفیت­های داستانی­اش جدی گرفته نشده است.

راوی داستان، نوجوانی است که شهرش میزبان بزرگترین گردهمایی هنری کشور است و او به اقتضای کنجکاوی نوجوانانه­اش به دنبال کشف­های تازه از اتفاقات دور و برش است و دوستش همایون باصری نیز او را همراهی می­کند. آن­ها بچگی­ می­کنند و با خرابکاری­هایشان کار دست بزرگترها می­دهند. زود قضاوت می­کنند و عجولانه تصمیم می­گیرند، همان­قدر که سعی می­کنند ادای بزرگترها را در بیاورند و خودشان را وسط ماجراهای دور و برشان بیاندازند. شخصیت­ها کامل­اند؛ آنچه نویسنده جا به جای داستان از شخصیت­ها ارائه داده اغراق­آمیز نیست و نوجوان امروز به راحتی با آنها ارتباط برقرار می­کند؛ از همایون سربه هوا و خوش­خیال و مجتبی و پری که هر دو در یک خانواده مذهبی بزرگ شده­­اند اما با هم فرق دارند تا مادر حاضرجواب مجتبی و حاج­آقای مسجد که علی­رغم مسئولیت­هایش باب دل بچه­هاست.

علاوه بر پرداختن به شرایط سیاسی و اجتماعی زمان روایت داستان، فرهنگ عامیانه در این اثر جدی گرفته شده است. آنچه امروز در قصه­ ها سهم کم­رنگی دارد و باعث تکراری شدن صحنه­ ها و فضاهای داستانی و ملال­ آور شدن­شان شده است. در این داستان بلند خواننده می­تواند بر اساس تکیه کلام شخصیت­ها، آدابی که آن­ها در روزمرگی­هاشان لحاظ می­کنند، حتی از شعرها و واگویه­ های بچه­ ها وقت بازی به فهم درستی از فضای شیراز آن زمان برسد. توصیف نویسنده از صحنه­ پهلوانی که بساطش را توی میدان پهن کرده و با خرس کلنجار می­رود و زنجیر پاره می­کند از این دست پرداخت­ه است.

« - حرفی نیست، ولی خواهرا برادرا! این خرس ما روزی به قاعده‌ی پنجاه مرد جنگی، غذا می‌خوره. تا شکمی از عزا درنیاره، از جاش تکون نمی‌خوره. الهی همیشه تنت سالم باشه! دست بکن توی جیبت تا ببینم چقده مردی.

و یک سبد سیب پلاسیده گذاشت جلوی روی خرس و دوباره کلاه را دوره گرداند. خرس چنگ زد توی سبد و سیبی را به دهان برد. پهلوان این بار ایستاد جلوی خرس و ازش خواست بایستد. تا خرس خواست بلند شود، پهلوان هلش داد. خرس افتاد و مردم زدند زیر خنده. خرس خواست دوباره بلند شود، ولی پهلوان باز هلش داد، هلش داد، هلش داد. هیکل مردی که کلاه شاپو گذاشته بود و جلویم ایستاده بود، تکان‌تکان می‌خورد.»

نثر اثر شسته رفته و بی دست انداز است. یک دست بودن نثر سبب شده خواننده بتواند یک نفس قصه را بخواند و به سرانجام برساند؛ خصوصا خواننده نوجوان کتاب نخوان و کم حوصله­ امروزی. نویسنده در لحن­ها وسواس زیادی به خرج داده و تمهیداتی هم بر لحن بومی داستان اندیشیده که اندازه و به جا از آن استفاده کرده. بر این­ها طنزی که نویسنده در گفتگوها لحاظ کرده را هم باید افزود که داستان را شیرین­تر کرده و در پرداخت شخصیت­­ها و دوست داشتنی کردن قصه سهم زیادی دارد. این طنز در کلام مادر مجتبی و همایون سنگ تمام گذاشته است.

« نفس عمیقی کشیدم و چهاردست‌و‌پا، بالشم را هل دادم توی اتاق. وِلو شدم روی زمین و شمد را کشیدم روی سرم. هنوز صدای مامان می‌آمد.

- سِی کن! آدم استفراغش می‌گیرد به این نعلبکی‌ها نگاه کند. دختر گُنده خجالت نمی‌کشد.

بعد صدایش را بلندتر کرد که: «پس‌فردا که خواستگار آمد و در این خانه را زد، می‌خواهی این‌ها را بگذاری جلوش؟ حالا برو هی از توی مجله برای من، عکس قِر و اطوار دخترهای مردم را بِبُر و بزن به دیوار. راست گفته‌اند که دختر تنبل، مادر کدبانو را دوست دارد.»

انگار داشت توی آشپزخانه، استکان نعلبکی‌ها را خاکستر می‌مالید. خیالم راحت شد که با من نیست؛ چون قرار نبود کسی به خواستگاری من بیاید.»

«دلقک و نارنج تلخ» داستانی است با نشانه­ های داستان انقلاب اما با این تفاوت که نویسنده در این اثر زاویه دید نوجوان امروز را از پرداخت­ های نخ ­نما به انقلاب و چگونگی­ های تکراری قالب در داستان­ های نوجوان، به چرایی­ های انقلابی با چارچوب انقلابی مذهبی و مردمی می­کشاند. تمام نشانه ­های این انقلاب در داستان آورده شده؛ بدون اینکه نویسنده شعار داده باشد و حوصله خواننده را سر برده باشد.

«دلقک و نارنج تلخ» در نوبت چاپ اول در شمارگان1100 نسخه و قیمت 9000 تومان وارد بازار نشر شده است.

ارسال نظر: