اخبار آرشیوی
مسئول گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی: فینگلیشنویسی بر روی زبان فارسی خیلی تأثیر ندارد/ نزدیک به ۳۰هزار واژه را معادلگزینی کردهایم. از این ۳۰هزار واژه، ۳۰۰ واژه عمومی است و بقیه علمی است
نسرین پرویزی با بیان این مطلب اظهار داشت: الان تمام کشورها تلاش کردهاند تا فناوریها را با زبان خودشان هماهنگ کنند. اینترنت در فرانسه، اتریش، و حتی چین،به زبان خود این کشورهاست؛ اما در ایران همه چیز به انگلیسی است و کاربران ناچارند از انگلیسی استفاده کنند، که این امر تأثیر مخربی بر روی ربان جوانان دارد.
ایسنا نوشت: نسرین پرویزی، مسئول گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در جواب به این سؤال که ورود واژههای بیگانه به زبان فارسی چقدر برای زبان فارسی به عنوان تهدید محسوب میشوند، گفت: به نظر من، این واژهها برای زبان فارسی تهدید هستند. فناوریهای نوین با خودشان یکسری واژه میآورند. این واژهها را نباید در نحو زبان به کار ببریم. اگر بخواهیم این واژهها را عینا به کار ببریم، شما ناچارید ساختار زبان و جمله را تغییر بدهید تا بتوانید همان واژه را که صرف میشود و در زبان خودش ترکیبات و مشتقاتی دارد، استفاده کنید. او در عین حال گفت: فینگلیشنویسی بر روی زبان فارسی خیلی تأثیر ندارد؛ چون شما همان فارسی را دارید مینویسید و این روی زبان اثر ندارد؛ اما روی اختصارات اثر دارد؛ چون ممکن است اختصارات را به انگلیسی بنویسید. این موضوعها روی زبان اثر نمیگذارد؛ هرچند روی هویت ما اثر میگذارد. الآن تمام کشورها تلاش کردهاند تا فناوریها را با زبان خودشان هماهنگ کنند. اینترنت را در فرانسه باز میکنید، فرانسوی است، در اتریش، آلمانی است و در چین، چینی است؛ اما در ایران هنوز همه چیز به انگلیسی باز میشود؛ در نتیجه، شما
ناچارید از انگلیسی استفاده کنید، انگلیسی را بفهمید و همهی ارتباطاتتان به زبانی غیر از زبان فارسی صورت بگیرد. اینها تأثیرگذار است و تأثیر مخربی بر روی جوانان دارد؛ چون الآن جملهبندیهای این واژهها و اصطلاحات و حرفهای اضافهای که با آنها به کار میبرند، تحت تأثیر واژههایی است که در انگلیسی به کار برده میشود. وقتی هم که این واژهها در فارسی به کار برده شود، تغییراتی را ایجاد میکند. مسؤول گروه واژهگزینی فرهنگستان دربارهی توان مقابله زبان فارسی در مقابل این تهدیدها گفت: زبان فارسی در مقابله با الفاظ بیگانه، یکی از تواناترین زبانهاست؛ چون به راحتی از پسوند و پیشوندها میتوانیم استفاده کنیم و امکان هرگونه ساختی وجود دارد. در زبان عربی شاید این امکانپذیر نباشد؛ چون چنین چیزی ندارد و آنها گاهی مجبورند به جای یک کلمه، یک جمله بنویسند. اما زبان فارسی جوابگوی تمام نیازهای علمی است. او افزود: ما در فرهنگستان، نزدیک به 30هزار واژه را معادلگزینی کردهایم. از این 30هزار واژه، 300 واژه عمومی است و بقیه علمی است که رشتههای مختلفی چون علوم پایه، شیمی، مهندسی و زیستشناسی را دربر میگیرد. ما به راحتی برای
همهی این واژهها معادلسازی کردهایم. برای ساخت آنها برخی از ساختهای پیشین زبان خودمان را زنده کردیم؛ برای اینکه زبان فارسی پیشینهی طولانی دارد و امکانات زبان فارسی برای واژهسازی به هیچ عنوان کم نیست. ساختار زبانها با یکدیگر تفاوت دارد؛ مثلا ممکن است ما برای یک کلمهی انگلیسی که دو، سه کلمه است، یک معادل یککلمهیی داشته باشیم و یا بالعکس، ممکن است ما یک ترکیب به کار ببریم و آنها یک کلمه استفاده کنند. پرویزی در ادامه گفت: بنابراین به راحتی میشود برای تمام واژههای علمی و مشتقات آنها معادل گذاشت، خصوصا برای واژههایی که تکواژه هستند. ما نمیتوانیم واژه را تکواژه درنظر بگیریم؛ چون دیگر رشدی در زبان پیدا نمیکند و نمیشود از آن فعل، صفت و ... ساخت. از سوی دیگر، اگر واژهای هم وارد زبان شود، چون به نحو زبان وارد نمیشود، تأثیر ندارد؛ اما اگر واژهای وارد نحو زبان شود، تأثیرگذار است. اما غالب واژههای علمی اگر وارد زبان شود، اثر مخرب دارد؛ در نتیجه، این واژهها باید معادلسازی شوند. مسؤول گروه واژهگزینی فرهنگستان دربارهی انتقادهای واردشده به فرهنگستان در زمینهی کارآیی واژههای مصوب و سرعت تصویب
واژهها، گفت: فرهنگستان واژههایی را که میسازد، 80درصدشان را از جامعهی علمی میگیرد؛ یعنی این واژهها معادلهایی داشتهاند و به کار گرفته شدهاند. شاید این معادلها ساختشان غلط بوده، ما ساخت آنها را تغییر دادهایم و یا تعدادشان زیاد بوده، که ما یکی را انتخاب کردهایم. به ندرت ما خودمان به واژهسازی جدید دست زدهایم؛ مگر در مورد فناوریهای جدید که معادلی نبوده و انگلیسیشان عینا وارد زبان شده است. او دربارهی سرعت واژهسازی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی خاطرنشان کرد: در مقایسه با فرهنگستان اول و دوم، سرعت ما خوب بوده است. فرهنگستان اول حداکثر دوهزار واژه را تصویب کرد و فرهنگستان دوم در حد 600 واژه تصویب کرد. همان زمانها هم انتقادهایی به واژههایی چون «دانشکده» و «دانشگاه» شده است که این واژهها گویا نیستند. در هر زمانی که واژه ساخته شود، چون نوست و مردم با آنها آشنا نیستند، با آن واژه سرناسازگاری دارند. اما باید از ساخت واژه زمان بگذرد. فرهنگستان اول در سال 1314 فعالیت میکرده است. اگر برای شما واژههایی چون «شهرداری»، «شهربانی»، «دانشگاه» و «دانشکده» معمولی است، در زمان تصویبشان، خیلی غریب بودهاند و
اعتراضهایی هم از سوی کسانی چون تقیزاده، هدایت و اقبال آشتیانی شده است که آنها سردمدار زبان و ادبیات بودهاند. پرویزی در ادامه عنوان کرد: بنابراین باید زمان بگذرد. طبیعتا یکسری از واژههای فرهنگستان اول جا نیفتاده و واژههای فرهنگستان دوم هیچکدام در جامعه جا نیفتاده؛ چون سرهگرایی این واژهها بیش از حد بود. او اظهار کرد: الآن ما را به عربیگرایی متهم میکنند؛ در حالیکه فرهنگستان نه عربیستیز است، نه عربیگرا، نه سرهگراست و نه با واژههای اصیل فارسی سر ستیز دارد. فرهنگستان دوم سرهگرا بود؛ اما جامعه نپذیرفت؛ به خاطر اینکه واژهها به همان اندازهای بیگانه بودند که واژههای خارجی. در نتیجه هیچ واژهی مصوب آنها جای نیفتاد. در مجموع، باید به واژهها زمان داد که در جامعه رشد کنند و جا بیفتد. مسؤول گروه واژهگزینی فرهنگستان سپس دربارهی عملکرد فرهنگستان در معادلسازی واژهها، گفت: فرهنگستان قرار نیست برای همهی واژهها معادل بسازد. این اتفاق در هیچ کشوری رخ نمیدهد. فرهنگستان دارد الگو میدهد و به جای اینکه تنها خودمان معادلگزینی کنیم، از استادان و انجمنهای علمی هم یاری گرفتهایم. ما نزدیک به 46 گروه داخل
فرهنگستان داریم. اما از چند سال پیش، انجمنهای علمی را درگیر کردهایم؛ این کار یعنی آموزش معادلگزینی در جامعه. ما همینقدر خیالمان راحت است که جامعه به این موضوع حساس شده است. همین چند روز پیش، از یک مؤسسهی دولتی از من سؤال کرده بودند که در تقدیرنامه چه واژههایی میشود به کار برد. این برای فرهنگستان بسیار مهم است که جامعه به واژهگزینی حساس شده است. مردم باید خودشان به زبان خودشان حساس شوند که واژهی بیگانه به کار نرود. حالا واژهی بیگانه ممکن است عربی باشد که مردم خوششان نیاید یا مغولی و ترکی، ممکن هم هست واژههای اروپایی باشد. مردم اکنون حساس شدهاند و این حساسیت نقشی بوده است که فرهنگستان میخواسته در جامعه ایفا کند؛ حتا اگر بیایند در برنامههایی واژههای ما را نقد کنند و به تمسخر بگیرند. الآن انجمنهای علمی وزارت علوم و وزارت بهداشت دارند برای واژهگزینی فعالیت میکنند و مهم این است که واژهگزینی دارد به جامعهی علمی میرود. او در ادامه گفت: واژههای بیگانهی ما الآن 30هزار تاست و هر سال هم 3500 تا 4000 واژه به این واژهها اضافه میشود، بیش از این هم یک سازمان نمیتواند گسترش پیدا کند. در هفته نزدیک به
55 جلسه برگزار میشود و بیش از این فرهنگستان نمیتواند حوزهی کاری خود را گسترش دهد؛ مگر کار خود را به درون جامعه ببرد که دارد این کار را انجام میدهد. او دربارهی زبانی که جوانان استفاده میکنند و اینکه این زبان تهدیدی برای زبان فارسی است یا نه، اظهار کرد: این واژهها همیشه بوده است. به هر حال، جوانان سعی میکنند متفاوت حرف بزنند و به نحوی سرعت و انرژی خودشان را نشان دهند که گاهی با زبان است و گاهی با عاداتشان. این زبان که جوانان به کار میبرند و گاهی در میان اقشار مختلف هم هست، به زبان آسیب جدی نمیزند؛ چون اینها وارد زبان نمیشود. من الآن با جوانان امروز 30 سال تفاوت نسل داریم. آن موقع چیز دیگری بوده و الآن نیست. برخی از این واژهها ممکن است در زبان بماند. واژههایی میماند که در زبان نقش داشته و یا کمبودی در زبان بوده که این واژه آن را جبران کرده است؛ وگرنه به ندرت این واژهها میمانند و دائم هم در حال تغییرند و تأثیری بر زبان ندارند. نمیشود هم جلو آنها را گرفت؛ چون جوانها نیاز دارند جور دیگری صحبت کنند. مسؤول گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی سپس دربارهی استفاده از زبان گفتار در زبان نوشتار و تأثیر
آن بر زبان معیار، عنوان کرد: این موضوع تأثیر چندانی ندارد. گاهی شما دربارهی ادبای جامعه حرف میزنید که اگر فقط به این زبانها بنویسند، خب اثرگذار است. اما اینکه این زبان استفاده شود، اثری ندارد. همیشه این زبان بوده و داستانهای قدیمی را میبینیم که به زبان گفتار هستند. اما زبان معیار، زبان دانشگاه و صدا و سیماست و جایگاه دیگری دارد. اینها جای هم را نمیگیرند و هر کدام جایگاه خودشان را دارند. اگر به جوانانی که در فضای مجازی به صورت زبان گفتاری مینویسند، بگویید مقاله بنویس، هرگز به آن زبان نمینویسند. پرویزی دربارهی عملکرد صدا و سیما و نشریات در استفاده از زبان فارسی، گفت: فرهنگستان مؤسسهی پژوهشی است و مؤسسهی اجرایی نیست؛ اما از طریق وزارت ارشاد و ریاست صدا و سیما سعی کردهایم ارتباط برقرار شود و تذکر بدهیم. فرهنگستان آمریت ندارد. اما الآن یک دفتر ارتباط با صدا و سیما در فرهنگستان به وجود آمده و در آنجا هم دفتری برای ارتباط با فرهنگستان هست. مرتب مشکلاتی را که پیش میآید، به آنها میگوییم و آنها هم برای برنامههایشان با ما ارتباط میگیرند؛ اما چون این دفتر تازه است، هنوز راهکاری برای سرعت دادن به ارتباطمان
نیافتهایم. برای نشریات هم با وزارت ارشاد در ارتباط هستیم. در مجلس هم لایحهها با واژههای بیگانه تصویب نمیشود. البته شاید ارتباطها خیلی نظاممند نیست و در حد چند تلفن و نامه است. اما اگر همهی نهادهای دولتی این حساسیت را داشته باشند، لازم نیست دائم فرهنگستان تذکر بدهد و آنها از فرهنگستان سؤال بپرسند.