گزارش «نسیم» از یازدهمین شب شاعر
از توصیه استاد مجاهدی به مردم درباره دین تا دیدگاههای متفاوت شاعران درباره شعر آیینی
به گزارش خبرنگار «نسیم»، یازدهمین "شب شاعر" ویژه پاسداشت استاد محمدعلی مجاهدی (پروانه)، روز گذشته با حضور حسین قرایی، همایون امیرزاده، احد ده بزرگی، علیزاده قزوه، محسن مومنی شریف، محمدرضا سنگری، احمد علوی، ولی الله کلامی، علی انسانی، امیری اسفندقه و .... در سالن سوره مهر حوزه هنری برگزار شد.
استاد مجاهدی فرهنگ ما را ساخته است
در ابتدای مراسم حسین قرایی با بیان اینکه تا به حال ده شب شاعر برای رضا اسماعیلی، مصطفی محدثی خراسانی، یوسفعلی میرشکاک، قادر طهماسبی، محمدحسین جعفریان، حبیب چایچیان و .... برگزار شده است، گفت: قطعا هدف از برگزاری چنین مراسم هایی تقویت حوزه شعر انقلاب بوده است.
وی با اشاره به جایگاه بلند استاد مجاهدی ادامه داد: طبیعتا جایگاه این استاد برای همه آشکار است، وی سال ها است که در شهر قم به تقویت جناح مومن فرهنگی می پردازد؛ از این رو نباید فراموش کنیم که استاد مجاهدی فرهنگ ما را ساخته است.
سید عباس صالحی: هر آنچه تا امروز شاعران سرودهاند و ما با خواندن آن سبکبال خود را در عرش الهی میبینیم، همه و همه عنایات اهل بیت (ع) است
در ادامه مراسم همایون امیرزاده پیام سیدعباس صالحی را در این مراسم خواند که به شرح زیر است:
شعر آنگاه شعر میشود که بتواند به وجهه نا مکشوف عالم دست یابد و رازهای نهفتهای که نمیتوان در روزمرگیها به آن رسید را بگشاید. شعر، عالمی است کمی مرتفعتر از اینجایی که ما زندگی میکنیم.
شعر، ساحتی است کمی وسیعتر از دنیای صفر و یک این روزهای ما، خانه شعر کمی آنسو تر است روستای فطرت ماست. چیستی شعر را ادیبان فن به گونههای مختلف بیان کردهاند، اما شعر، گونهای از وحی است که بر شاعران، یعنی پیامبران واژهها نازل میشود. رحمت خداوند موجب شده است که لطافتهای وحی و شمیم دلنواز رشحات ملکوت، در نسیم شعر بر دل شاعران نازل شود.
اما نکته مهمتر این است که آیا هر شعری گونهای از وحی است؟ یقینا خیر؛ شعری عطر وحی را ساطع میکند که یقیما متصل به آیینه جمال و جلال خداوند باشد. به عبارت اینگونه است که تعین جلالت و جمالت خداوند در شعر ظهور کرده است و اگر بخواهد اینگونه باشد هیچگاه امکان ندارد که مفاهیم پیش پا افتاده بر شعر نازل شود. قطعا آنچه در مقام شعر وحیانی نازل میشود چیزی متصل به ذات احدیت است.
در دنیای اما نزدیکترین مخلوقات به جمال و جلال الهی ذات مقدس معصومین (ع) هستند. هر کس بخواهد به آن مقام نائل گردد ناگزیر است سر بر دیوار همسایه عرش مکنون خداوند بگذارد یعنی اگر شعری بخواهد به مقام وحیانی برسد باید خود را به ملکوت کرامت ذوات مقدس معصومین (ع) برساند. با این اوصاف سراغ شعر وحیانی جز در ساحت اهل بیت (ع) نباید برویم و این خیال خامی است که فکر کنیم هر آنچه شعر است میتواند وحیانی باشد.
هر آنچه تا امروز شاعران سرودهاند و ما با خواندن آن سبکبال خود را در عرش الهی میبینیم، همه و همه عنایات اهل بیت (ع) است و لاغیر. شاید بتوان اینگونه گفت که از قرن چهارم تا امروز هر بیتی که ماندگار شده است، پهلویی به محبت .... زده است.
استاد محمدعلی مجاهدی بیش از 50 سال از عمر ادبی خویش را در این فضا تنفس کرده است و چه خوش است هر نفسی با جبرئیل امین و خاکساری خاندان نورانی وحی که بقیهاللهاند در زمین.
از این استاد فرهیخته همین انتظار میرفت که تاکنون بسیاری از شاعران و نویسندگان ادبیات آیینی شاگردی او را کردهاند و امیدواریم پس از این همه، چون گذشته آثار نابی به خصوص در حوه پژوهش شعر آیینی و ولایی خلق کردهاند.
ده بزرگی: معرفی استاد مجاهدی یعنی معرفی فرهنگ زهرایی، فرهنگ عاشورایی
احد ده بزرگی، سخنران بعدی این مراسم با بیان اینکه سرسپردگی استان مقدمس حضرت فاطمه معصومه (ع) از افتخارات استاد مجاهدی به شمار می رود، گفت: چرا که این استاد بزرگ هر آنچه که دارد، به خاطر این آستان است.
وی با بیان اینکه ویژگی هایی که در استاد مجاهدی وجود دارد را کمتر می توان در دیگر شاعران پیدا کرد، ادامه داد: وی هم در حوزهشعر و هم در پژوهش توانسته دستاوردهای بزرگی را به دست آورد؛ به عبارت دیگر استاد مجاهدی کارهای خود را به صورت عقلی و پژوهشی به پیش برده اند و در حوزه شعر هم نیز با دل شان به فعالیت کرده اند.
این شاعر کشورمان با بیان اینکه قطعا معلمی یکی دیگر از ویژگی های این استاد بزرگ به شمار می رود، اظهار داشت: خوشبختانه امروز در کشورمان تعداد شاعران بسیار زیاد است، در حالی که در گذشته تنها تعداد انگشت شماری شاعر مذهبی داشتیم؛ از این رو اگر امروز تعداد این شاعران افزایش یافته است به خاطر فعالیت های استاد مجاهدی است و باید گفت که استاد مجاهدی نه تنها بارها در شب شعرهای عاشورا و اردوها حضور یافته است بلکه حتی خانه خود را نیز به مکانی برای پرورش حوزه شعری تبدیل کرده است.
ده بزرگی با اشاره به کتاب محمدرضا سنگری تصریح کرد: وی در یکی از کتاب های خود این موضوع را مطرح کرده است که اگر در گذشته شاعری در دفتر شعرش، شعر مذهبی داشت دیگران او را امل دانسته و توهین می کردند، در حالی که به برکت خون شهدا و امام خمینی امروز شاهدیم که اگر شاعری شعر مذهبی نداشته باشد، ننگ محسوب می شود.
وی با ذکر خاطره ای از حضور خود و استاد مجاهدی در نمایشگاه کتاب گفت: در آن مراسم فردی پشت تربیون قرار گرفته بود و قصد داشت که از شعر آیینی ایراد بگیرد، ولی استاد مجاهدی به وی گفت که چه آسیبی در عاشورای ما وجود دارد که می خواهی از شعرش ایراد بگیری؟ وی با این کار نشان داد که مجاهدت در راه اسلام را از امام حسین (ع) یاد گرفته است.
این شاعر کشورمان خاطر نشان کرد: قطعا معرفی استاد مجاهدی یعنی معرفی فرهنگ زهرایی، فرهنگ عاشورایی، فرهنگ علوی و فرهنگ امام زمان.
قزوه: عدهای در حوزه شعر آیینی دکان جدیدی باز کردهاند
در ادامه مراسم علیرضا قزوه با بیان اینکه امیدواریم در شب شعرهای بعدی چهره های شعر فارسی کشورهای فارسی زبان نیز حضور داشته باشند، گفت: یکی از ویژگیهایی که باعث میشود استاد مجاهدی را به عنوان پدر شعر آیینی بدانیم، غیرت ایشان در حوزه تحریفهای شعر آیینی است.
رئیس مرکز آفرینش های حوزه هنری با بیان اینکه متاسفانه امروز با دو گروه از مداحان روبه رو هستیم، گفت: یک گروه مداحان خوب و دیگری مداحان بعد یا به عبارت دیگر با مداحان باسواد و بی سواد روبه رویم و باید گفت که شاعران به عنوان بزرگ تر مداحان به شمار می روند؛ از این رو مداحان باید به حرف آنها گوش کنند؛ در حالی که می بینیم این جماعت به حرف هیچ کس گوش نمی کنند.
وی با بیان اینکه هر ساله این رزق معطر یعنی فحش دادن مداحان به ما را شاهد هستیم، افزود: . متاسفانه این فضای موجود در شعر مداحی ما است که شعر آیینی حتما باید همراه با گریه باشد در حالی که اصل حرکت عاشورا در بیداری است و مولا نیامد تا ما را بنده کند بلکه آمده است که ما و جامعه را از بندها رها کند
قزوه در همین زمینه اظهار داشت: در عاشورا زمانی که مادران می خواهند غذایی را بپزند آن را مزه مزه می کند ما نیز باید چنین کاری را در حوزه شعر آیینی انجام دهیم؛ متاسفانه عده ای دکان جدیدی در حوزه شعر آیینی باز کرده اند و حرف از شعر هیئت می زنند؛ در حالی که به شعرهای ضعیف شعر آیینی، شعر هیئت گفته می شود.
وی گفت: اگر بخواهیم در ادبیات به سبکی برسیم که قطعا این مسئله در حوزه شعر زودتر اتفاق خواهد افتاد باید در وهله اول شعر آیینی را به خوبی بشناسیم؛ البته در حوزه ادبیات دفاع مقدس و ادبیات آیینی اتفاقات بسیار خوبی را شاهد هستیم ولی در حوزه شعر آیینی نگرانی هایی وجود دارد که باید به آن توجه شود.
مومنی شریف: رهبری بارها از پدر استاد مجاهدی یاد کردهاند
در ادامه مراسم محسن مومنی شریف، با بیان اینکه رهبر انقلاب بارها از پدر استاد مجاهدی یاد کرده اند، گفت: استاد مجاهدی همیشه راهنمای شاعران و اهالی عرصه فرهنگ بوده است؛ با این حال وی توانسته در عرصه ادبیات و پژوهش تاثیرات زیادی را به همراه داشته باشد. وی هر کجا که کجی را مشاهده کرده به رخ کشیدند و علاوه بر آن به تشویق افراد نیز پرداخته اند.
وی ادامه داد: مجاهدی در به اعتقاداتش عمل می کند و به این مسئله را همه افرادی که وی را می شناسند، شهادت می دهند به طوری که وقتی یک نفر در گذشته قصد داشت با نمایش خود به عنوان نمایندهای خاص در حوزه و جامعه و در بین هنرمندان جایگاهی پیدا کند استاد مجاهدی که بدلیل شرح گنجینه اشعار به حوزه هنری میآمدند با این فکر پلید مبارزه کرد.
مومنی با بیان اینکه کمتر کسی وجود دارد که بدون هیچ ترسی در مقابل انحرافات قرار گرفته و با آن مبارزه کند، خاطر نشان کرد: استاد مجاهدی هر کجا که انحرافی را دیدند، ورود پیدا کردند و همین مسئله باعث دست گیری از بسیاری از جوانان مان شده است.
سنگری: شیرینی امروز در عرصه شعر آیینی نتیجه تلخکامیهای گذشته است
محمدرضا سنگری دیگر سخنران این مراسم با بیان اینکه عده ای به اشتباه به حوزه شعر وارد شده و توان شان را حرز کرده اند، گفت: انسان در وهله اول باید خویش را درک کند و اگر این اتفاق نیفتاد، انسان هر مسئله ای دیگری را نیز که فرا بگیرد، درکی از آن نخواهد داشت.
وی با ذکر خاطره ای گفت: 12 ساله بودم که به همراه پدرم نزد علامه محمد صالح حائر مازندرانی رفتیم، در ان جلسه فردی یکی از قصیده های بلند وی را خواند و علامه مازندرانی با اینکه در اواخر عمرش نابینا شده بود از آن فرد پرسید که واقعا این شعر را من سروده ام!؟ هدف از گفتن این خاطره این بود که بعضی شعرها از خود شاعر نیست و حتی نیما که نزد این عالم درس خارج می خواند نیز گفته است که علامه مازندرانی تنها روحانی ای است که شعر نو را درک کرده است.
سنگری با بیان اینکه متاسفانه در ادبیات فارسی هیچ کدام از شاعران تاریخ شعرهایشان را نگفته اند، ادامه داد: از این رو اعقتادم این است که برخی از غزل های حافظ که چندگونه است نیز توسط خود وی سروده است و ای کاش استاد مجاهدی در کنار اشعارش می نوشت که چه اتفاقی باعث سرودن اشعارش شده است. باید گفت که سروده های وی همه در افق های بالا قرار دارند و در هر کدام از سروده های مجاهدی می توان چند بیت پیدا کرد که کاملا از سروده مستقل هستند.
وی با بیان اینکه مجاهدی اهل الاوائل است، تصریح کرد: وی در بعضی زمینه های فرهنگی جزو اولین ها به شمار می رود و باید گفت که مبدع شعر آیینی استاد مجاهدی است. از سوی دیگر افرادی بسیاری هستند که عاقلند ولی عاشق نیستند و یا عاشقند ولی عاقل نیستند ولی وی هم عاقل است و هم عاشق و این را می توان از آثارش پژوهشی و شعری اش دریافت.
سنگری قطعا از شعرا نمی توان انتظار عاقلی داشت، اظهار داشت: شاعران بسیاری هستند که قدرت تحلیل ندارند ولی استاد مجاهدی به شدت در این حوزه عاقل است؛ البته وی به همان اندازه که عاقل است عاشق نیز هست که یکی ازجلوه های این عاشقی را می توان در اشعارش دید.
وی با بیان اینکه معلمی ویژگی بعدی استاد مجاهدی به شمار می رود، گفت: شعر هیئت امروز هویت مستقل داشته و دارای شاخه های متفاوتی است که شعرهای علی انسانی یکی از آن شاخه ها به شما می رود البته برخی شعرها نیز هستند که تنها برای مطرح شدن در هیئت ها سروده می شوند.
سنگری با بیان اینکه قطعا پاسداری از حریم اهل بیت متوجه استاد مجاهدی است، افزود: البته وی در این مدت به خوبی این کار را انجام داده است به گونه ای که بارها افراد زیادی با شنیدن سخنان مجاهدی ناراحت شده اند و باید گفت که حقیقت اولش تلخ ولی در نهایت شیرین می شود و باطل اولش شیرین و در نهایت تلخ می شود و شیرینی که امروز در عرصه شعر آیینی وجود دارد نتیجه تلخ کامی های گذشته است.
علی انسانی: باید خطوط قرمز در شعر مذهبی و شعر هئیتی لحاظ شود
در ادامه مراسم علی انسانی با اشاره به سخن احد ده بزرگی مبنی بر اینکه در گذشته کسی را شعر آیینی می گفت امل می دانستند، گفت: به نظرم اینگونه نبوده است ولی شعر آیینی را خارج از ادبیات می دانستند. امروزه نیز شاعران زیادی هستند که شعر آیینی ندارند ولی از مذهب دور نیستند.
وی با بیان اینکه به تفکیک شعر آیینی و غیرآیینی اعتقادی ندارم، ادامه داد: چرا که همه شاعران به نوعی از مشکلات و گرفتارهای صحبت می کنند.
این شاعر کشورمان افزود: از زمان جوانی و توسط محمدعلی فتاح با استاد مجاهدی آشنا شده ام و باید بگویم که از همان دوران وی با شعر آیینی و مذهب و اهل بیت آشنا بوده است.
انسانی خطاب به قزوه اظهار داشت: دغدغه قزوه ها و پروانه ها بجا است ولی باید چاره ای برای اندیشید نه اینکه فقط در مجلس و مراسمی درباره آنها صحبت کرد و باید گفت که متاسفانه از جوانان زلال و آگاهی که در این حوزه وارد شده اند حمایت نمی شود.
وی گفت: قطعا اینکه از یک جوان در مجلسی دعوت شود و ان فرد به خواندن اشعار آیینی بپردازد نمی توان گفت که آن شعر، شعر آیینی است؛ چرا که این شعر باید با دل و جان سروده شود؛ خوشبختانه استاد مجاهدی جوانان را تشویق می کند و آثار این استاد جزو آثار برجسته در حوزه شعر به شمار می رود.
این شاعر کشورمان با بیان اینکه اگر امام حسین (ع) نبود قطعا شهدا نیز نبودند، افزود: شهدا از هیئت ها برخاسته اند؛ البته باید از یک منشا رسانه ای مسائل مربوط به شعر آیینی و شعر هیئتی و ... را مطرح کرد.
انسانی خطاب به علیرضا قزوه گفت: اگر دستت می رسد به این مسئله رسیدگی کند تا خطوط قرمز در شعر هیئتی و شعر آیینی لحاظ شود؛ در واقع باید حرمت شعر آیینی حفظ شود چرا که اهل بیت (ع) جزو برترین مخلوقات خداوند هستند.
اسفندقه: کسی که میخواهد شاعر آیینی شود باید به همسرش احترام بگذارد
در ادامه امیری اسفندقه در پاسخ به سوال مجری برنامه که گفته بود انشاالله به زودی بهبود می یابی گفت: بعد از جنگ تحمیلی انسان خجالت می کشید که عنوان کند مریض است؛ چرا که جانبازان با آن همه درد لبخند بر لب دارند.
وی با بیان اینکه نمی توان قبول کنم که کسی که شاعر است مذهبی نباشد، ادامه داد: زمانی که در نزد استاد مجاهدی داوری می کردم وی با اشاره به من یاد می داد که چگونه داوری کنم و حتی اگر شعری را قبول می کردم که مورد پسند استاد نبود، وی با لطافت و مهربانی این مسئله را به من گوشزد می کرد.
این شاعر کشورمان با ذکر خاطره ای از استاد مجاهدی اظهار داشت: زمانی با این وی در مشهد بودیم و استاد با تواضع کامل از 12 شب تا اذان صبح می نشست و به شعرهای سست شاعران گوش می داد و علاوه بر آن شاعران را راهنمایی نیز می کرد. در همان سفر استاد در جلسه ای نشسته بود و زمانی که همسرش از پله ها پایین آمد، استاد مجاهدی تمام قد جلوی وی بلند شد و بعد از دیدن این مسئله متوجه شدم که اگر شاعر می خواهد به عنوان شاعر آیینی مطرح شود قطعا باید در برابر همسرش خاکسار باشد.
مجاهدی: به یاد ندارم بی وضو دست به قلم برده باشم
در پایان مراسم استاد محمدعلی مجاهدی متخلص به پروانه با بیان اینکه اگر آبرویی دارم از عنایت اهل بیت (ع) است، گفت: وعهدم با امام حسین این است که این آبرو را در مسیر خاندان وحی هزینه کنم.
وی گفت: هر مومنی مسلمان است ولی هر مسلمانی مومن نیست، درواقع مومن کسی است که از اعماق دلش به ولایت امیرالمومنین (ع) اعتقاد داشته باشد و شاعر آیینی توجه داشته باشد که در این حوزه باید خاکی بود؛ چرا که اگر به اختیار نشکنید قطعا به اجبار شما را خواهند شکست.
این شاعر کشورما خطاب به حضار مراسم افزود: برای خودتان در یک جای مشخص خلوتی داشته باشید و نگاه تان این باشد که خدا و امام زمان نگاه تان می کند؛ قطعا بعد از گذشت چند روز از لحاظ روحی رشد می کنید. البته خداوند فیاض علیالدوام است و فیضش همیشه میبارد ولی ما چتر به دست گرفتیم و از این فیض ها بی بهره ایم.
مجاهدی اظهار داشت: قطعا تا زمانی که با ذوات مقدس معصومین ارتباط معنوی نداشته باشیم شاکله وجودی مان شکل نخواهد گرفت؛ چرا که وسوسه های شیطانی دور اندیشه ولایی مان می چرخد و قصد دور کردن مان از مسیر حقیقت را دارد.
وی با بیان اینکه به خاطر ندارم که بی وضو دست به قلم برده باشم، تصریح کرد: چرا که هم شعر هم کار در حوزه پژوهش را امانتی از طرف خدا می دانم از این رو سعی می کنم حداقل طهارت ظاهری ام را برای انجام این کارها حفظ کنم. البته شاعران در صفت خالقیت با خدا مشترک هستند چرا که شاعران نیز شعر می آفرینند؛ از این رو باید در خلق اثرمان مظهر خداوند باشیم.
مجاهدی با بیان اینکه هر کسی شاعر ایینی نمی شود و این افراد باید قدر و منزلت خود را بدانند، ادامه داد: شاعران آیینی باید به ائمه اعتقاد راسخ داشته باشند و تا زمانی که شاعران جوان کشو منیت ها را کنار نگذارند، مشکلات شان برطرف نخواهد شد.
گفتنی است، در این مراسم یوسفعلی میرشکاک، احمد علوی، ولی الله کلامی به شعرخوانی پرداختند و در پایان مراسم نیز از استاد مجاهدی تقدیر شد.