احمد شاكری: ادبیات سیاه جنگ نمی‌تواند تولید طنز كند

به گزارش «نسیم» به نقل از روابط عمومی حوزه هنری، این نویسنده درباره قالب های موجود در حوزه ادبیات دفاع مقدس، اظهار كرد: برخی از قالب های ادبی به این واسطه كه بسترهای فرهنگی و ادبی مناسبی برای رشد و نمود آن ها وجود داشته، از توفیق بیشتری نسبت به قالب های دیگر برخوردارند.

ادبیات داستانی كشور، ماحصل واردات غربی ست

وی ادامه داد: در حوزه روایی ادبیات دفاع مقدس گونه مستند نگاری و به ویژه خاطرات پیش گام است. در دهه 80 شاهد بروز و ظهور آثار مستندنگاری بودیم كه این آثار با استقبال مخاطبان نیز مواجه شدند. البته حوزه ادبیات داستانی متفاوت از مستندنگاری است. ادبیات داستانی در كشور ما ماحصل نوعی واردات غربی است و پدیدآورندگان این ادبیات كاملا اندیشه غربی و غیر بومی داشته اند.

شاكری با بیان این كه به لحاظ فنی روایت داستانی دشوارتر و عمیق تر از مستندنگاری است، عنوان كرد: مهارت هایی كه برای روایت داستانی یك موضوع نیاز است بسیار دشوارتر از مهارت های لازم برای نگارش تاریخ شفاهی و خاطرات است و ارزش های ادبی كه از داستان انتظار می رود از كیفیت و سطح بالاتری برخوردار است.

این نویسنده اظهار كرد: در میان آثار مستند نگار دفاع مقدس آثار متعددی را می توان یاد كرد كه تم طنز نیز در آن ها دیده می شود. دفاع مقدس ما دفاع ارزشی و قدسی بود و به خصوص روحیه ایثارگرانه، شهادت طلبانه و فضایی كه افراد به صورت بسیجی و داوطلب شركت كرده بودند فضا را برای شكل گیری طنز دفاع مقدس مهیا می كرد.

این منتقد ادبی افزود: در آثاری مانند "فرهنگ جبهه" می بینیم كه تكیه كلام ها و بسیاری از ارتباطات در دوران دفاع مقدس به طنز آمیخته بود و طنز به لحاظ ماهوی به فرهنگ دفاع مقدس نزدیك است. در آثاری مانند "نورالدین پسر ایران"، "بابانظر" و حتی "كوچه نقاش ها" كه اثری جدی تر است می توان رگه های طنز را دید.

وی خاطرنشان كرد: اگر برای شكل گیری ادبیات طنز نیازمند لوازمی همچون كاركتر و موقعیت باشیم، در دفاع مقدس این موقعیت ها و اشخاص زیاد بوده است. نوع ارتباط عاطفی و صمیمی كه بین نوجوانان، جوانان و رزمندگان وجود داشت باعث به وجود آمدن بسیاری از موقعیت های طنز می شد.

ادبیات سیاه جنگ نمی تواند تولید طنز كند

شاكری گفت: نگاه تلخ، تاریك، خشن و ویرانگری كه در ادبیات سیاه جنگ در دنیا و همچنین ادبیات سیاه دفاع مقدس كشورمان وجود دارد نمی تواند تولید طنز كند. به این مساله هم باید توجه داشت كه در رمان های دفاع مقدس دچار بحران جدی هستیم و در دهه 80 و 90 ركود قابل توجهی در انتشار رمان های دفاع مقدس داشته ایم و تعداد این رمان ها در طول یك دهه اخیر كاهش پیدا كرده است.

وی با اشاره به این كه در حوزه ادبیات داستانی با موضوع طنز دفاع مقدس كارهایی صورت گرفت است، اظهار كرد: نویسندگان شاخصی همچون داود امیریان و اكبر صحرایی در زمینه طنز دفاع مقدس داریم. البته برخی نویسندگان نیز در آثار طنز خود به دلیل قواعد داستانی موجب می شوند تحول معنایی صورت بگیرد. دفاع مقدس به لحاظ معنایی دفاعی قدسی با ارزش های والای انسانی و دینی است و نباید این ارزش ها زیر سوال برود.

این نویسنده اظهار داشت: طنز كشورمان به بازتعریف جدی نیاز دارد. طنز با هزل، هجو و لطیفه تفاوت بسیاری دارد. متاسفانه روند غلطی در طنز دفاع مقدس دیده می شود كه نه تنها تصویر واقعی جنگ تحمیلی ایران و عراق را نشان نمی دهد بلكه تصویری از جنگ ترسیم می كند كه باید در عقلانیت و دینی بودن آن تردید كرد. البته حوزه طنز حوزه بسیار حساسی است و باید كار نظری دقیق بر روی آن صورت بگیرد.

دیدگاه برخی آثار طنز دفاع مقدس، تناسبی با فرهنگ آن ندارد

شاكری با بیان این كه نوعی كوته اندیشی در ادبیات طنز ما دیده می شود، گفت: دیدگاه برخی آثار طنز به دفاع مقدس تطابق و یا تناسبی با فرهنگ آن ندارد. دفاع مقدس واجد ارزش های دینی بود و شهیدان جنگ تحمیلی به دنبال زنده كردن یاد سید الشهدا (ع) و فرمان حضرت امام (ره) بودند كه در برخی آثار طنز به این موضوعات توجه نمی شود.

وی در پایان گفت: ادبیات طنز در كشور ما پایگاه محكمی ندارد و این موضوع در چیزی كه شاهد آن هستیم موثر بوده است. اگر سنتی در ادبیات داستانی طنز داشتیم می توانستیم شاهد آثار بهتر و كامل تری در زمینه طنز دفاع مقدس باشیم.