از کپی‌رایت جهانی تا دعوت از یدالله رویایی در گفتگوی تفصیلی «نسیم» با معاون فرهنگی ارشاد
سیدعباس صالحی چندی قبل با حضور در خبرگزاری «نسیم» در نشستی با خبرنگاران گروه فرهنگی به گفتگو در خصوص موضوعات مختلف حوزه مسئولیت خود پرداخت
گروه کتاب و ادبیات «نسیم»- سید عباس صالحی، معاون فرهنگی وزیر ارشاد دولت یازدهم چندی قبل با حضور در خبرگزاری «نسیم»، ضمن بازدید از خبرگزاری با خبرنگاران گروه فرهنگی به گفتگو نشست. شخصیتی آرام با طمانینه خاص خود که سعی می‌کرد شمرده شمره سخن گوید و با پاسخ‌های تفصیلی و مشبعش امکان هرگونه مانور ژورنالیستی را سلب کند. مساله‌ای که شاید از ویژگی‌های همیشگی اهالی فلسفه محسوب می‌شود و ایرادی به آن وارد نیست. صالحی هیچ سوالی را بی‌پاسخ نگذاشت و با سعه صدر به تمامی موارد مطرح شده به طور مبسوط پاسخ گفت. متن زیر حاصل این گفتگوی نسبتا طولانی با مرد آرام و کم‌حاشیه وزارت ارشاد است. گفتگویی که به اقتضای مسئولیت وی از "ممیزی کتاب" و "جشنواره شعر فجر" شروع و به "کپی‌رایت" و "نمایشگاه کتاب تهران" ختم شد.
حاشیه های سیاسی و سیاست زدگی وارد بحث ممیزی شد
«نسیم»: به عنوان اولین سوال قبول دارید که در مدیریت رسانه‌ای بحث ممیزی کتب به شخص وزیر ارشاد نقد جدی وجود دارد؟ به عبارت دیگر هزینه هایی که اظهارنظرهای آقای وزیر برای وزراتخانه داشت از عملکرد ایشان بیشتر بود.
صالحی: بنده از زمانی که به معاونت فرهنگی آمدم؛ شدت بحث ممیزی کمی کند شده بود و دو ماهی از این بحث گذشته بود و اواخر مهر که من به این سمت رسیدم دیگر شیب این قضیه ملایم شده بود. یکی از مشکلاتی که در حوزه فرهنگی به طور عام و بحث ممیزی به طور خاص داریم این است که حاشیه های سیاسی و سیاست زدگی وارد این مسائل می شود و بحث های فرهنگی را با بحث های سیاسی خاص و جناح‌بندی های ویژه آلوده می کند و این باعث ایجاد دوقطبی ای می شود که مانع از تحلیل های کارشناسی برخی مسائل باشد؛ در حالی که شاید ماهیت این مسائل کاملا متفاوت از قطب های سیاسی باشد.
بنده نیز در صحبت های آقای جنتی مطلبی را مبنی بر مخالفت کامل با بررسی کتاب ها ندیدم، بلکه بحث بر سر دو شیوه اعمال ممیزی یعنی شیوه بررسی قبل از چاپ و بعد از چاپ کتاب بود، ولی ما در حوزه فرهنگ مکتوب کشور دو مدل داریم که یک شیوه ممیزی بعد از انتشار را داریم که در حوزه مطبوعات اعمال می شود و یک شیوه ممیزی قبل از انتشار را داریم که در حوزه کتاب اجرا می شود. البته این دو روش هیچ کدام وحی منزل نیست و آیه مقدسی نداریم که یکی از این دو روش، روش قطعی و نهایی است و دیگری روش باطلی است.
در صحبت های آقای جنتی چیزی در مخالفت با اصل ممیزی ندیدم
در صحبت های آقای جنتی نیز تا آنجایی که به خاطر تعلقاتم به این حوزه و بعدها نیز به دلیل مسئولیتم در حوزه کتاب مشاهده کردم، صراحتی در حرفهایشان به این مبنی اصلا نباید نظارت بر کتاب وجود نداشته باشد، ندیدم و تنها حرف آقای جنتی درباره شیوه اجرای ممیزی بوده است و عنوان کردند که آیا این مسئله را بر عهده ناشران واگذار کنیم و نقش وزارت ارشاد نظارت پس از انتشار باشد و یا همین وضعیت فعلی. البته هر دو روش استدلال های کارشناسی دارند و درباره روش بعد از انتشار شاید آقای جنتی بر اساس اطلاعاتی که داشتند به این نتیجه رسیدند وزارت ارشاد نظارت خود را بر روش ممیزی بعد از انتشار کتاب متمرکز کند و هنوز هم استدلال های این طرح قابل طرح است؛ البته نمی خواهم بگویم که من مدافع این روش هستم.
با روش فعلی ممیزی، درگیری حاکمیت و مولف را ایجاد کرده ایم
یکی از استدلال هایی که در این روش مطرح است اینکه وقتی وزارت ارشاد خود مجموعه ها را مسئول ممیزی می کند، آنها جدی تر وارد این حوزه می شوند؛ در حالی که الان درگیری حاکمیت و مولف را ایجاد کرده ایم، در حالی که روش اعمال ممیزی بعد از چاپ درگیری ناشر و مولف وجود دارد؛ البته این به معنی تقابل نیست بلکه به معنی تعامل رو دروی ناشر و مولف است و وزارت ارشاد از این مسئله فاصله می گیرد. نکته دوم واقعیت های خود اداره کتاب است که روزانه 150 تا 200 کتاب در حجم قابل توجهی از لحاظ صفحات و مجلدات به این اداره ارسال می شود و صلاحیت ها و سلیقه های بررسان ما نیز وجود دارد. زمانی که به معاونت فرهنگی آمدم متوجه شدم که بررسان ما صفحه ای 100 تومان برای بررسی کتاب ها دریافت می کنند که قطعا این مسئله در سلیقه گرایی، واژه گرایی و .... آسیب می زند.
قطب‌های سیاسی، بحث کارشناسی را تبدیل به یک جنگ فرهنگی و سیاسی کردند
استدلال های مختلفی وجود داشت که بررسی کتاب ها به بعد از چاپ آنها موکول شود و وزیر ارشاد نیز با نگاهی که نگاه کارشناسی است، به نتیجه ای رسیده بود. طبق این نگاه نه تنها مسئولیت ارشاد حذف نمی شد بلکه وزارتخانه مسئولیت های خود را بهتر و کارآمدتر اجرا می کرد؛ متاسفانه برداشت من این است که دو قطب و قطب های سیاسی کشور که عرصه فرهنگ را تصاحب می کنند خواستند از یک موضوع کارشناسی به یک جنگ فرهنگی و سیاسی برسند که این اتفاق هم رخ داد. باید گفت عملا میدان سیاسی ایجاد شد و در این میدان کسانی که به طور کلی مخالف بحث های بررسی بودند و به این نگاه که عرصه سیاست و فرهنگ عرصه بازار و تقاضای فرهنگی است هم در عرصه سیاسی و عرصه فرهنگی این بحث کارشناسی را میدان مجادله خود قرار دادند.
آقای جنتی این موضوع را طرح کرد و بلافاصله و شاید ظرف یک ماه و نیم با طرح این مسئله که ناشران با این موضوع مخالف هستند، دیگر به این موضوع نپرداختند. البته باید گفت که نحوه ممیزی نحوه قابل دفاعی نیست و ما باید به چند بحث بپردازیم. یکی روش اعمال ممیزی است که قبل از انتشار یا بعد از انتشار اعمال شود که وزیر ارشاد قبل از معارفه من دیگر این مسئله را مطرح نکردند و موضوع دیگر بحث نحوه ممیزی است که این نحوه اصلا قابل دفاع نیست؛ چرا که هم سیدمهدی شجاعی، حجت الاسلام زائری و .... از این نحوه ناراحت هستند و ما یک مکانیزمی را در این حوزه ایجاد کردیم البته نمی گویم که افرادی که در گذشته در این حوزه فعالیت می کردند، عملکرد قابل قبولی نداشتند چرا که بحث نحوه ممیزی مربوط به ساختارها می شود نه افراد.
در واقع این نحوه ممیزی نحوه قابل توجهی نیست و رهبری نیز سال های گذشته عنوان کردند که این عین بدسلیقگی و کج سلیقگی است. به طور مثال فردی رمانی با موضوع قبل از انقلاب نوشته که تمام اسامی خیابان های لاله زار و پهلوی در این کتاب خط خورده است، در حالی که یک رمانی که مربوط به سال های 1356 یا 57 است نمی توان در آن اسم خیابان ولیعصر را اورد؛ در حقیقت در نحوه ممیزی توجه نداشتن به روح مطلب و در عوض توجه داشتن به کلمات وجود دارد و وزیر ارشاد در بحث ممیزی دو موضع را داشت که از موضع اول که همان روش اعمال ممیزی بود؛ زمانی که متوجه شدند هم ناشران مخالف هستند و هم برداشت های سیاسی از این مسئله می شود، به سرعت از آن فاصله گرفتند.
وزیر ارشاد با تحلیل شرایط بعد از یک ماه دیگر به این موضوع ورود نکرد
ولی موضع دیگر اینکه این نحوه ممیزی باید نوسازی و بازسازی شود؛ چرا که واقعا این نحوه نقدآمیز است به طور مثال حتی کتاب "باحجاب و بی حجاب" حجت الاسلام زائری مدت ها در اداره کتاب وزارت ارشاد معطل- مانده بود و تا زمانی که بنده این کتاب را به طور شخصی نخواندم، سیستم مجوزی ارشاد اجازه مجوز به این کتاب را نمی داد. به طور مثال یکی از بخش هایی که ممیزی به آن در کتاب حجاب و بی حجاب ایراد گرفته بود این بود که در اسلام بحث هایی مانند دروغ و ... حدیث داریم در حالی که در حجاب فلان میزان حدیث داریم و باید دید که جامعه ای که بیشتر دروغ می گوید جامعه اسلامی تری است و یا جامعه ای که در آن بی حجابی وجود دارد و قطعا این نگاه قابل طرح است و این موضوع در ممیزی به عنوان ایراد دیده میشد؛ از این رو باید گفت تعداد کتاب های مذهبی که در ممیزی به مشکل می خورد نیز کم نبودند و این نشان می دهد که نحوه ممیزی ما نحوه درستی نیست؛ البته اینکه چرا این نحوه، نحوه درستی نیست عوامل مختلفی دارد.
طبیعی است که در ابتدای ورود افراد نتوانند بازخوردها و بازتاب های یک مسئله را به سرعت تحلیل کند ولی وزیر ارشاد به سرعت در موضع روش اعمال ممیزی به سرعت تحلیل شرایط کرد و بعد از گذشت یک ماه و نیم ایشان دیگر به این مسئله ورود پیدا نکرد ولی نحوه ممیزی نیاز به اصلاح دارد که این اصلاحات در حال حاضر در وزارت ارشاد انجام می شود.
«نسیم»: شما صحبتی در این زمینه با وزیر ارشاد داشته اید؟
صالحی: بالاخره در چنین فرایندی گفتگو صورت می گیرد و فضا به این سمت می رود که باید این بحث ها روان تر شود اما اینکه با این هدف خاص باشد خیر.
«نسیم»: چرا آقای سیدعباس صالحی در جشنواره شعر فجر با وجود صحبت‌ها و حرف و حدیث‌هایی که پیش آمد سکوت پیشه کرد؟!
صالحی: فرآیند این جشنواره را طوری طراحی کردیم که نیاز به کمترین دخالت داشته باشد. ما دو نگاه در مسائل فرهنگی داریم اولین نگاه ورودهای تصدی گرایانه فراوان است و نگاه دوم نگاه های واگذاری حتی در حوزه های حاکمیتی است که باید گفت هر دو نگاه ها غلط است؛ چرا که تصدی گرای زیاد فرهنگی یا بهتر بگوییم وقتی دولت ها به این حوزه می افتند عملا بودجه کارمندی به حوزه فرهنگ تزریق می شود؛ در حالی که فرهنگ بیش از هر فضای دیگری نیاز به آزادی انتخاب، اراده، انگیزش های درونی و فردی دارد و وقتی وارد تصدی گرای های زیاد می شوید عملا حوزه فرهنگ عقیم می شود. از سوی دیگر حوزه های حاکمیتی به عنوان نقش حاکمیت برای ریل های اصلی باید حذف شود.
ریل گذاری جشنواره شعر فجر اینگونه انجام شد که شورای سیاست گذاری برای جشنواره شعر فجر انتخاب شود که این شورا تجربه، تعهدش و سابقه اش نسبت به کار و مقبولیتش در حوزه شعر اسلامی، ایرانی و انقلابی مورد اعتماد باشد و ترکیبی از سلیقه های درون این جبهه را شامل شود که با این نگاه 15 نفر به عنوان شورای سیاست گذاری انتخاب شدند. مشورت های قابل توجهی در حوزه جشنواره شعر فجر وجود داشت که در نهایت ما با این نگاه کار را دنبال کردیم و به این جمع بندی رسیده ایم. البته اینکه مثلا علیرضا قزوه در شورای سیاستگذاری در کنار خانم راکعی یا آقای علاء بنشیند، بسیار انرژی بر بود ولی نگاه این بود که در این فضا چنین سلیقه هایی وجود داشته باشد.
تصمیم داشتیم دبیر جشنواره را خودمان انتخاب کنیم اما این کار چهره خوشی نداشت
مسئله دوم بخش دبیری جشنواره شعر فجر بود؛ چرا که می خواستیم به سمت دبیری انتصابی حرکت کنیم به معنی اینکه انتخاب از سوی خود وزارت ارشاد باشد؛ در حالی که سابقه انتخاب دبیر اینگونه بود که شورای سیاست گذاری جشنواره دبیر را انتخاب می کرد و اینکه در دولت جدید بخواهد دبیر انتصابی باشد؛ چهره چندان خوشی ندارد و ممکن است تفسیرهای غلطی ایجاد شود و طبعا وقتی اولین جلسه شورای سیاست گذاری جشنواره شعر فجر برگزار شد، قرار بر این بود که اعضای شورا دبیر جشنواره را انتخاب کنند و اسامی ای مطرح شد که در بین سه نفر نامزدی که برای دبیری وجود داشتند بالاخره کاکایی برای دبیری جشنواره انتخاب شد؛ نامزدهای دیگر، موسی بیدج و سعید بیابانکی بودند و باید گفت انتخاب دبیر جشنواره گام دوم در حوزه برگزاری جشنواره شعر فجر به شمار می رفت.
احساس میکردم ورودم به حوزه های مختلف جشنواره شعر تصدی گری است
طبیعتا وقتی دبیر علمی جشنواره انتخاب می شود بر اساس سنت ها این دبیر، مشاوران و کمیته علمی را تشکیل می دهد و به شورای سیاست گذاری گزارش هایی می دهد که این گزارش ها برای اجرای به تایید اعضای شورای سیاست گذای می رسد که این مرحله نیز سیر طبیعی خود را از لحاظ ساختار طی کرد و نیازی به ورود معاونت فرهنگی نبود و زمانی که نزدیک به جشنواره شدیم کمیته ای چند نفره از اعضای شورای سیاست گذاری برای کمک بهتر در مسائل داوری، روزهای برگزاری مراسم و .... کنار کاکایی قرار گرفت که آن کمیته نیز شامل بیابانکی، اکرامی فر، راکعی، فاضل نظری، افشین عطا، بود که به تبع مباحث در این کمیته به نتیجه می رسید؛ با وجود این سیر ساختاری نیاز کمتری به دخالت معاونت فرهنگی وجود داشت احساس میکردم ورودم به حوزه تصدی گری است و در واقع دخالت محض تلقی می شد؛ البته در بحث هایی مانند رویایی که بسیار جدی شده بود به معاونت فرهنگی مراجعه می کردند ولی این مسائل نیز باید روند طبیعی خود را طی می کرد که در نهایت بر اساس بررسی های شورا به این نتیجه رسیدند که رویایی به جشنواره شعر فجر دعوت نشود.
«نسیم»: احساس نمی‌کنید اگر در موضوعاتی از همین قبیل دعوت از رویایی ورود پیدا می‌کردید شاید قضیه به رسانه‌ها کشیده نمی شد؟
صالحی: اینکه اصل این مسئله چقدر درست است، باید بررسی شود اینکه آیا این نوع پرداخت ها اصلا به صلاح حوزه فرهنگ است یا خیر. ولی حقیقت معنی ورود ما به این بحث اینگونه بود که ما به عنوان مدیر اجرایی اظهارنظری در مقابل دبیر علمی داشته باشم که من این مسئله را به صلاح نمی دانستم چرا که باعث شکسته شدن ساختارهای جشنواره شعر فجر می شد. در خصوص دعوت از یدالله رویایی انگار جریان این طور بود که وقتی ایشان برای دعوت یکی از شاعران فرانسوی واسطه شده بود، خودشان برای حضور در جشنواره اظهار تمایل کرده بودند. قطعا این دعوت ها یک مراحلی را طی می کند که بعد مورد تصویب قرار می گیرد، با این حال بعد از تصویب دعوت از شاعری نهادهای امنیتی نظرهای خود را بیان می کنند و باید سیر خود را طی کنند. البته ادبیات سخنگوی جشنواره شعر فجر به گونه ای بود که دعوت ار رویایی دعوت نهایی است، در حالی که اینگونه نبود و حتی بعد هم دیدیم که روابط عمومی جشنواره اطلاعیه در این حوزه صادر کرد.
برخی حاشیه های جشنواره فجر فقط یک درصد اهمیت داشتند اما به 90 درصد تبدیل شدند!
«نسیم»: درباره حاشیه های بعدی جشنواره مانند مضمون برخی اشعار برگزیده و جلسات شعرخوانی و بیانیه دبیر علمی جشنواره چطور؟
صالحی: باید گفت برخی از این موارد، مسائل مهمی نیستند و ما همانند حاشیه های فوتبال به دنبال حاشیه های فرهنگی هستیم و حتی ممکن است این حاشیه ها تنها 1 درصد باشند ولی به حاشیه های 90 درصدی تبدیل شوند و قطعا اینکه جای متن و حاشیه تغییر می کنند، یکی از مشکلات فرهنگی ما به شمار می رود. زمانی که بحث های جشنواره های گذشته را مرور می کنیم متوجه می شویم که حتی برخی افراد در آن جشنواره ها برگزیده هم شدند، در حالی که این جشنواره امسال تنها نامزد بودند. البته این انتقاد وجود داشت که برخی شعرها اصلا در جشنواره خوانده نمی شوند از این رو سیستم شفافیت اشعار که در سایت ایجاد شد و داوری های شفاف تری صورت گرفت و همین مسئله باعث شد که اشعاری که امسال به جشنواره ارسال می شود، دیده شوند در حالی که در سال های گذشته به دلیل ارسال مکتوب اشعار، امکان دیده شدن آنها کمتر بود. به عبارت دیگر برخی افرادی که در برخی رسانه ها مطرح شدند، برگزیدگان دوره های قبل جشنواره شعر بودند ولی امسال به عنوان نامزدهای یک و دوم جشنواره بودند؛ البته شاید یک شعر نه چندان قابل دفاع یک شاعر به جشنواره آمده باشد ولی باید گفت که این اشعار اصلا به مرحله نهایی نرسیدند، ولی به اعتبار اینکه این شاعر کتاب های دیگری داشته مورد انتقاد قرار گرفته است.
حضور مدیران دولت احمدی نژاد را در معاونت گناه کبیره نمی دانم/ به مدگرایی در حوزه مدیریت اعتقادی ندارم
«نسیم»: جناب صالحی آیا از خارج از وزارت ارشاد به شما فشاری برای تغییر کادر اجرایی معاونت وارد می‌شود یا نه؟!
صالحی: در پاسخ به این سوال باید عنوان کنم که یا من قوه حسی خود را از دست داده ام یا فشاری در این زمینه وجود ندارد. هم وزیر ارشاد و هم مجموعه ای که با من کار کرده اند، تصوری از شخصیتم دارند، چرا که بارها عنوان کرده ام که نه چپی ام و نه راستی بلکه یک فرد فرهنگی ام و اینکه فردی، جزء مدیران 8 ساله دولت قبلی بوده را جرو گناهان کبیره نمی دانم؛ بلکه آدم ها با شایستگی ها و توانایی شان تعریف می شود و اصل اول من این است که ادم هایی که در حوزه مدیریتی بودند، حفظ شوند مگر اینکه خلاف این امر ثابت شود و به مدگرایی در حوزه مدیریت اعتقاد ندارم، البته ممکن است این مسائل با برخی سلایق سازگار نباشد و باید بگویم چون خودم را اینگونه تعریف کرده ام، حداقل کسی به شخص من حرفی درباره تغییر مدیران دولت قبلی نمی زند و یا اگر حرفی هم زده شده، بنده تا به حال احساس فشار در این خصوص را نداشته ام.
در بحث فقهی پیوستن به کنوانسیون برن نظرهای متعددی وجود دارد
«نسیم»: بحث پیوستن جمهوری اسلامی ایران به کنوانیسیون برن نیز اخیرا مطرح شده و در هیات دولت و وزارت ارشاد دنبال می‌شود. موضع صریح معاونت فرهنگی در این مورد چیست؟ بهتر می‌دانید که اصل قضیه و موضوع کپی‌رایت، سوای از مزایا و معایبش از نظر فقهی محل سوال و تامل است. امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب هیچکدام نظر مثبتی در این خصوص ندارند.
صالحی: چون در حال حاضر مراحل کارشناسی این بحث طی می شود، نمی خواهیم صداهای مختلفی از وزارت ارشاد در این حوزه منتقل شود؛ البته در داخل وزارتخانه با حضور مجموعه های مختلف و نماینده معاونت فرهنگی موضوع پیوستن ایران به کنوانسیون برن در حال پیگیری است. البته کاملا دغدغه های طرفین در این زمینه قابل احصاء است که شاید طیف میانی هم در این حوزه وجود داشته باشد. در بخش فقهی این مسئله بحث هایی وجود دارد ولی مراجع زیادی در کشور نظر مخالفی در این زمینه ندارند و باید گفت عمده مراجع مخالفتی را با این موضوع ندارند.
«نسیم»: ولی خب جایی که بحث حاکمیتی پیش می‌آید موضوع متفاوت می‌شود!
صالحی: بله! درست است. توضیح بنده ناظر به این بود که از نظر فقهی محض این موضوع آنگونه نیست که همه مراجع و فقها با آن مخالف باشند. حتی در حوزه های فقهی کتاب های زیادی در این زمینه و قانون کپی رایت نوشته شده و اگر بخواهیم موضوع را ذاتا بررسی کنیم باید به این مسئله پرداخت که بحث مالکیت فکری را چگونه باید در نظر بگیریم و البته تا حدودی عملا در این زمینه ورود شده است. البته خارج از بخش های فقهی عمده ترین و مهمترین استدلال و ادله مخالفان این موضوع همین بحث عدم تناسب واردات و صادرات فرهنگی کشور است؛ چرا که این عدم تناسب باید ضربه خوردن اقتصادی و محتوایی ایران می شود؛
از سوی دیگر استدلال هایی وجود دارد که باید به این استدلال ها نیز توجه کرد و بعد به نتیجه مشخصی رسید که یکی از استدلال های قابل توجه در این زمینه نوع نگاه به این حرکت است. به عبارت دیگر کم کم این حرکت از لحاظ آبروی جهانی تبدیل به یک دزدی می شود در حالی که شاید 30 سال پیش اینگونه نبود ولی امروزه به کمک رسانه ها یک احساس روانشناختی احتماعی ایجاد شده که کسانی که این کار را می کنند همانند افرادی هستند از قفسه یک کتاب، کتابی را بدون اجازه بر می دارند. حال آیا ما به عنوان ام القرای اسلام باید این کار را بکنیم. به عبارت دیگر وقتی یک مولف متوجه می شد که بدون اجازه وی یکی از اثراتش منتشر شده شبیه به همان احساسی را دارد که ملک یک فردی بدون اجازه وی ضبط شده بود.
باید گفت که حوزه فرهنگ جهانی در حال پیوسته تر شدن وفاصله مرزهای این حوزه در حال نزدیک شدن به یکدیگر است؛ و اگر بخواهیم در پروسه دهکده جهانی حضور داشته باشیم که البته آمادگی این حضور را در برخی زمینه ها داریم، قطعا به این مسئله تا حدود زیادی نیازمند هستیم چرا که این اتقال رایت ها زمانی میتواند صورت گیرد که ارتباط متداولی وجود داشته باشد، نه اینکه ما اجازه حق انتشار هر مطلبی را داشته باشیم ولی بگوییم که آنها حتما باید اجازه بگیرند.
حتما دیدگاه رهبری در خصوص کپی‌رایت لحاظ خواهد شد
«نسیم»: رهبر انقلاب حدود 20 سال قبل در پاسخ به استفتایی، پیوستن جمهوری اسلامی ایران به این کنوانسیون را خلاف مصلحت دانسته بودند. در این مورد اخیر آیا از ایشان استفتایی صورت گرفته که آیا شرایط آن زمان رفع شده یا نه؟
الان در جلسات وزارت ارشاد که زیر نظر آقای نوش آبادی دنبال می شود و هم در مجموعه دولت این مسئله پیگیری می شود؛ البته بحث ها به صورت کارشناسی جلو می رود و باید گفت که پیوستن به کنوانسیون برن مربوط به 20 سال پیش است. قطعا زمانی که این موضوع به مجلس برسد و حتی قبل از آن مراحل، مجموعه دیدگاه ها با ادله هایشان نظر رهبری را استفتا میکنند و دیدگاه ایشان حتما مورد توجه مجلس و شورای نگهبان قرار می گیرد و این مسیر بدون توجه به نظر رهبری حرکت نمی کند.
اما این مسیر را از 2 طریق می توان طی کرد، احساس می کنم دولت یا وزارت ارشاد به تبع اینکه در حال بررسی این بحث است و مسئولیت حوزه فرهنگی کشور را بر عهده دارد، این است که از همان ابتدای مرحله استقتایی با مسئله برخورد نکنیم؛ چرا گاهی استفتا به این معنی است که اجرای مطلب با بحث های کارشناسی جلو رود و زمانی این اتفاق افتاد و لایحه آمده شد با همه ابعاد و فوایدش مشخص شد، بعد استفتا صورت گیرد.
«نسیم»: الان وضعیت تولیدات فرهنگی ما در عرصه نشر از تولیدات فرهنگی مان در حوزه سینما بیشتر است، ولی در این حوزه نیز نسبت به پیوستن به کنوانسیون برن تاملات جدی ای وجود دارد؛ چرا که صنعت نشر ما به این حد توانایی ندارد که بتواند برای هر عنوان کتاب به طور مثال 800 یورو حق رایت پرداخت کنند.
صالحی: بیشتر اوقات قیمت ها ثابت نیست و وقتی مراوده هایی که می کنیم در حد اجازه از طرف مقابل است.
«نسیم»: قطعا مسیرهای دیگری هم برای رعایت این موارد وجود دارد. حتی در استفتایی که از رهبری صورت گرفته ایشان تاکید گردند در مواردی که جمهوری اسلامی با آن کشورها توافقاتی دارد، کسب اجازه الزامی است ولی تصوری که الان وجود دارد این است که ظاهرا وجه اقتصادی مهم‌تر است و دولت با هدف عضویت در سازمان تجارت جهانی در حال پذیرش این کنوانسیون است چرا که این کنوانیسیون پیش‌شرط عضویت در سازمان تجارت جهانی است!
صالحی: اینکه پشت صحنه پیوستن به این کنوانسیون از سوی دولت چیست، قضاوتی ندارم. ولی واقعا در خود وزارت ارشاد مسئله این است که برداشت بخش قابل توجهی از ناشران که تعدادشان کم هم نیست، اینگونه است که پیوستن به این کنوانسیون به نفع صنعت نشر است نه به ضرر اقتصاد نشر. البته مبلغ پشت جلد کتاب های ایران مشخص است و مبلغی هم که پرداخت می شود از سوی 10 و 15 ناشر مانند آژانس ادبی غزال که در این حوزه ورود پیدا کرده اند، چندان بالا نیست و باید گفت تجربه های این چنین اتفاق افتاده؛ از این رو احساس ناشران این است که این مسئله به کمک صنعت نشر کشور می آید.
«کلنل» هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است
«نسیم»: وضعیت «کلنل» به کجا رسید؟
صالحی: فرایند بررسی خودش را طی می‌کند و هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است.
«نسیم»: دیپلماتیک جواب می‌دهید!
صالحی: خب وقتی فرایند بررسی به جایی نرسیده است و به تصمیمی مشخصی نرسیده است چه باید بگویم.(خنده)
طی یک ماه آینده مکان نمایشگاه کتاب مشخص خواهد شد
«نسیم»: به عنوان سوال پایانی از نمایشگاه کتاب سال آینده چه خبر؟! انتقال به محل دائمی نمایشگاه های بین المللی قطعی شده؟
صالحی: این مکان یکی از گزینه های جدی است و با مدیر نمایشگاه بین المللی صحبتی مبنی بر انتقال نمایشگاه کتاب به آنجا شده است ولی هنوز این موضوع نهایی نشده و طی یک ماه آینده مکان نمایشگاه کتاب بیست و هشتم مشخص خواهد شد. التبه احتمال قابل توجهی وجود دارد که نمایشگاه کتاب سال آینده به محل نمایشگاه های دایمی منتقل شود.
«نسیم»: از اینکه وقت خودتان را در اختیار ما گذاشتید تشکر می‌کنیم.
***گفتگو از محمدصادق علیزاده، عاطفه جعفری