آموزگار: اصراری برای پیوستن به کنوانسیون برن ندارم

به گزارش خبرنگار «نسیم»، محمود آموزگار، دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان؛ در برنامه شبکه رادیویی گفتگو با موضوع پیوستن به کنوانسیون برن با بیان اینکه به دنبال رعایت حقوق مالکیت فکری هستیم و برای این موضوع دلایل متعددی داریم، گفت: مهترین دلیل که به عنوان یک فعال صنفی و به عنوان کسی که از نقطه نظر کسب و معیشت با آن سر و کار دارد، بحث حضور در بازار جهانی است. همانطور که اطلاع دارید کشور ما در طی سالیان گذشته به طور کلی توجه جدی به حضور در بازارهای جهانی نداشته است.

وی ادامه داد: زمانی که عملکرد اقتصادی ناشران بین المللی را می بینیم متوجه می شویم که بخش قابل توجهی از درآمدشان از محل فروش حقوق ترجمه و تألیف اثر در کشور مقصد است و برای همین در نمایشگاه‌های بین‌المللی و بزرگ دنیا، بخش فروش رایت این ناشران فعال هستند و اغلب وقت‌های ملاقات‌شان چندین ماه قبل از نمایشگاه برای مذاکره تنظیم شده است.به طور مثال کتابی سال گذشته توسط یک ناشر آلمانی منتشر شد. آمار بنده مربوط به امروز نیست یعنی آمار همان مقطع را عرض می‌کنم. قریب به یک میلیون نسخه چاپی و چیزی در حدود نزدیک 300 هزار ای‌بوک و رقمی در حدود 250 هزار نسخه شنیداری آن به فروش رسیده بود.

دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با بیان اینکه ما دیگر واردکننده و مصرف‌کننده یک سویه تولیدات فرهنگی کشورهای دیگر نیستیم بلکه ما آثاری هم داریم که می‌توانیم به کشورهای دیگر عرضه کنیم، اظهار داشت: اولین مخالفان پیوستن به کنوانسیون برن و یا مراعات این حقوق در کشور ما، اتفاقاً روشنفکران نویسنده و مترجم بوده‌اند؛ چراکه معتقدند اگر به این موضوع تمکین کنیم و تن به آن دهیم و یک پولی هم به ناشر خارجی پرداخت کنیم، این باعث بالا رفتن قیمت تمام شده کتاب می‌شود و کتاب گران‌تر می‌شود و قاعدتاً در سرانه مطالعه تأثیر منفی می‌گذارد و الا آخر.

آموزگار در همین زمینه افزود: البته پاسخ مان به آنها این بود که این نگاه، جریان انتقال فرهنگ را یک سویه می‌پندارد. مدعی است چون ما مصرف کننده هستیم بهتر است پولی نپردازیم؛ در حالی که ما هم حرف‌هایی داریم که برای دیگران بزنیم و محصولاتی داریم که بتوانیم عرضه کنیم.

وی گفت: ببینید حقوق کشور ما به عنوان کشوری که سال‌های سال است که مذهب رسمی‌اش شیعه بوده برگرفته از فقه است و لازم است تأکید کنم که بسیاری از مفاهیم و تعابیر حقوقی از حقوق اسلام وارد متون حقوقی غربی شده است؛ البته حقوق مالکیت فکری را باید مستثنی کرد؛ در فقه ما، مالکیت یک تعبیر مشخصی دارد. مال از نقطه نظر فقها، عین است و باید ملموس باشد، البته راجع به فکر و مالکیت فکر منعی نیز نشده است. اینکه فکر می‌تواند بها داشته باشد و ارزش داشته باشد. به طور کلی می‌دانیم که در طول سده‌های پیشین مدارس، مدارس علمیه کشور ما مهد علم و دانش‌پروری بوده است، روش تکثیر کتاب‌ها نیز استنساخ بوده است.

دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با بیان اینکه حقوق مالکیت فکری تا حد زیادی مرهون اختراع ماشین چاپ است، ادامه داد: حقوق مالکیت فکری به دو شاخه تقسیم می‌شود یکی حقوق مالکیت صنعتی است که اتفاقاً کشور ما به کنوانسیون مربوط به آن پیوسته است و کنوانسیون پاریس را پذیرفته است و الان در کشور ما عمل می‌شود و شرکت‌های خارجی به ایران آمده و موارد لازم را ثبت می‌کنند و کسی حق تقلید یا کپی بدون اجازه صاحب اثر را ندارد و تحت تعقیب واقع می‌شود.

آموزگار گفت: کشورمان به بخش حقوق مالکیت ادبی و هنری کنوانسیون برن نپیوسته است و داستان حقوق مالکیت صنعتی به کنوانسیون برن ارتباطی ندارد. البته در حال حاضر تعداد کشورهایی که به کنوانسیون برن نپیوسته‌اند از تعداد انگشتان دست کمتر است. یعنی اگر بروید و در جغرافیا بگردید، کشورهایی هستند که نشر درخوری ندارند که پیوستن آنها به این قضیه چنین اهمیتی داشته باشد.

وی افزود: اصراری به پیوستن به کنوانسیون برن ندارم. به نظر من یک ملاحظه امنیتی _ سیاسی است که به طور مثال فرض کنید که دوستان مسئله NPT را مطرح می‌کنند. و می‌گویند الان ما به NPT پیوسته‌ایم و چقدر گیر افتادیم و اگر نمی‌پیوستیم نمی‌توانستند این جوری ما را تحت فشار قرار دهند.

دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با بیان اینکه نمی‌توانیم بگوییم که حقوق مالکیت فکری در داخل کشور و فقط نسبت به آثار داخلی مجاز است، افزود: چرا که این حرف به معنی استفاده بدون اجازه از حقوق خارجی ها است؛ از این رو گمان می‌کنم که موضوع رعایت حقوق مالکیت ادبی - هنری را باید از عواقب احتمالی منفی پیوستن به کنوانسیون برن تفکیک کنید که موضوعی است که دولتمردان و مسئولان کشور باید قاعدتاً درباره آن تصمیم بگیرند که این کنوانسیون از ابعاد دیگری که شاید مورد ملاحظه ما نیست، چه آثار و عواقبی خواهد داشت.

آموزگار با بیان اینکه خوب است که آمادگی لازم را برای مواجهه با آثار پیوستن به WTO در جامعه فرهنگی ایجاد کنیم تا نشر ما با یک عمل غیرمترقبه مواجه نشود، تصریح کرد: کل کتاب‌هایی که در کشور منتشر می‌شود، 70 هزار عنوان تخمین زده می‌شود. تعداد زیاد کتاب‌هایی که کتاب‌سازی است و از خارجی می‌گیرند و به عنوان اثر داخلی تألیفی به فروش می‌رسانند، کم نیست. شما افزایش ترجمه را نسبت به تألیف مشاهده کنید. کارهای ما بیشتر ترجمه است و کار تألیفی در کشور کم داریم این یکی از آثار سوء پذیرفتن حرمت حقوق مالکیت فکری در عرصه بین‌المللی است.

وی خاطر نشان کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌تواند به عنوان یک سیاست درست قوانینی را برای تصویب پیشنهاد بدهد که در عین حال که الزامی برایمان ایجاد نمی‌کند با شیب ملایمی نشر کشور را به سمت مراعات بیشتر حقوق مالکیت فکری در عرصه جهانی هدایت کند. این موضوع زمان معاونت آقای پرویز مطرح شد و ایشان هم این استدلال را پذیرفتند ولی عمل نشد و پیشنهاد ما بایگانی شد.