کافی: اشعار عاشورایی در حوزه تعصب و تعلق خاطر جامعه هستند

غلامرضا کافی، فعال و صاحب نظر ادبیات فارسی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، در خصوص ضرورت و جایگاه ادبیات عاشورایی در جامعه، ضمن تاکید بر ضرورت پرداختن به واقعه عاشورا، ادبیات را ابزاری کاربردی جهت ترویج و ثبت این واقعه بزرگ دانست و گفت: همانگونه که عاشورا و گرامیداشت آن اهمیت بسیاری دارد و همچنان که رویکرد دارد و رویکرد آن هم نشان دهنده اهمیت موضوع است، ما به آنچه که می تواند این اهمیت را متجلی سازد و آنچه که می تواند این فرهنگ را ترویج و تبلیغ کند و به صورت مکتوب آن را ارائه دهد نیازمندیم.

این پژوهشگر ادبی ادامه داد: بنابراین یکی از ابزارهای ثبت و ترویج فرهنگ عاشورا ادبیات است که کاربرد بالایی هم دارد و نمود بیشتر آن در شعر می باشد که پرداختن به فرهنگ عاشورا بوسیله شعر قطعا و قهرا ضرورت دارد. وی همچنین با اشاره به نیاز جامعه به تولید آثار مربوط به ادبیات عاشورایی اظهار کرد: فراوانی آثار تولید شده در حوزه اشعار آیینی و خصوصا عاشورایی نشان دهنده نیاز جامعه می باشد و حجم آثار تولیدی در این حوزه در واقع بیان کننده میزان نیاز جامعه به آن است چرا که حتما جامعه نیاز دارد که اینگونه آثار تولید می شوند.

**فلسفه عاشورا را باید با شعر انتقال داد

کافی در ادامه شعر را وسیله ای برای انتقال عالیم انقلاب اسلامی دانست و تصریح کرد: هنگامی که انقلاب اسلامی اتفاق افتاد یک سری آموزه ها را به همراه خود داشت که این آموزه ها دیدگاه و نظرگاه و وجه تعلیمی انقلاب هستند و ما بروز این ها را در آثار هنری و نمایه های فرهنگی می بینیم که یکی از آنها و اصلی ترین آن ها شعر است. و آنچه که باید بوسیله شعر انتقال داده شود همین آموزه های انقلاب با رویکرد عاشورا و فلسفه عاشورا است. وی در ارتباط با مضامین اشعار شاعران عاشورایی گفت: شاعران باید به جنبه اندیشه ای عاشورا ، جنبه فرهنگی عاشورا و جنبه انسان مداری عاشورا و اینکه در واقع هدف عاشورا چه بوده است توجه کنند و آنها را در اشعار خود منعکس کنند.

**شعر عاشورایی را نمی توانیم خالی از عواطف و احساسات در نظر بگیریم

این شاعر و منتقد ادبی با تاکید بر توازن احساسات و اندیشه در اشعار عاشورایی ادامه داد: اما با این همه ما شعر عاشورایی را نمی توانیم خالی از عواطف و احساسات در نظر بگیریم و باید حتما عواطف در شعر عاشورا منعکس شود. اما عواطف باید در عین حال جوهر سیالی باشد که هم جلب مخاطب می کنند و هم آموزه ها و اهداف را در خود جای می دهند و به مخاطب تزریق می کنند و باید حوزه اندیشه مداری عاشورا نیز در نظر گرفته شود.

وی افزود: تعالی انسان و تکریم انسان که در واقع از اهداف عاشورا بوده است و آزادی خواهی و دین مداری نکته هایی است که باید در اشعار عاشورایی منعکس شود در عین حال که به جنبه احساسی و عاطفی این واقعه پرداخته می شود. و این دو هر کدام دارای مرزهایی هستند و نباید تبدیل به ضجه و مویه گردد و به سمت احساسات صرف گرایش پیدا نکند.

نویسنده کتاب "شرح منظومه های ظهر" اشعار عاشورایی را گسترده ترین حوزه شعر فارسی برشمرد و بیان داشت: شایع ترین حوزه مضمونی در شعر فارسی شعر آیینی است و شایع ترین و گسترده ترین حوزه در شعر آیینی شعر عاشورایی است. و همانگونه که مخاطبان زیادی دارد تولید آثار هم بسیار زیاد است و فکر نمی کنم هیچ موضوعی به اندازه عاشورا بازخورد سالانه داشته باشد.

کافی در ادامه با طرح مثالی افزود: برای مثال ممکن است یک مضمونی مانند عشق به طور گسترده در ادبیات وجود داشته باشد اما آیا جنبه بازخوردی آن هم به همین اندازه گسترده است؟ و استقبال آن هم به همین اندازه است و مخاطبین با آن تا این اندازه مستقیم در ارتباط هستند؟ که باید گفت اصلا اینطور نیست و اگر هم مضمون گسترده ای مثل عشق به اندازه عاشورا باشد قطعا بازخورد آن تا این حد فراوانی ندارد.

**استقبال از شعر عاشورایی بسیار زیاد است

وی استقبال مخاطب از این حوزه شعری را بسیار مطلوب دانست و اظهار کرد: استقبال مخاطب در سطح بسیار خوب و قابل تاملی است و اگر تنها همین دهه محرم را نظر بگیریم که چه میزان شعر در این حوزه استفاده می شود ، جدای از کیفیت آثار بازخورد بسیار بالایی دارد و تقریبا تمام افراد جامعه شعر عاشورا را به صورت مستقیم و غیر مستقیم می شنوند و زمزمه می کنند و در روح آنها جاری می شود.

کافی همچنین افزود: حوزه شعر عاشورا حوزه ای است که تقریبا هیچ حوزه شعری دیگری و هیچ گرایش شعری دیگری و در مجموع هیچ نوع ادبی دیگر به خود ندیده است.

این دکترای زبان و ادبیات فارسی ضمن اشاره به ارتباط مستقیم شاعران عاشورایی با هیئت های مذهبی تصریح کرد: عاشورا جنبه های هنری زیادی دارد از جمله جنبه نمایشی جنبه داستان و حتی جنبه نثر ادبی و حومزه های هنری فراوان دیگری اما هیچ کدام آنها قطعا بازخورد شعر را ندارند و ارتباط مستقیمی بین اصحاب قلم عاشورا و شاعران با هیئت های مذهبی و از طریق هیئت های مذهبی با توده مردم برقرار است و بازخورد یعنی همین . یعنی تعداد کثیری از مردم جامعه در این دهه مرتبط می شوند با موضوع و شعر عاشورا.

**جامعه ادبی جامعه ای جدای از هیئت های مذهبی هستند

وی در ادامه هیئت های عزاداری حسینی را عرصه ای برای عرضه اشعار عاشورایی دانست و گفت: جامعه ادبی جامعه ای جدای از هیئت های مذهبی هستند اما هیئت های مذهبی انگیزش آفرینش را برای شاعران بوجود می آورند. در واقع پرورش استعداد های ادبی در جامعه ادبی اتفاق می افتد و عرضه آن در هیئت های مذهبی.

کافی همچنین در ارتباط با آسیب های این حوزه از ادبیات با طرح سوالاتی اظهار کرد: آسیب های متعددی در اشعار عاشورایی وجود دارد اما مگر حوزه های خارج از عاشورا خالی از این نوع آسیب ها هستند؟ مگر جریان شعرنو ما همان کیفیتی را دارد که قبلا داشته است؟ مگر حوزه عام شعر ما در نوسان نبوده است و آسیب های بسیاری را به خود ندیده است؟ باید گفت که قطعا و قهرا اینگونه است.

وی با بیان برخی آسیب های حوزه عام شعر فارسی افزود: امروزه شعر فارسی گاها فجیع ترین و ضد اخلاقی ترین مضمون ها را در خود جای می دهد و اغلب باورهای انسانی را نقض می کند و به اخلاق مندی های جامعه بشری اعتراض می کند و جامعه اخلاقی را مورد استهزا قرار می دهد که همه این ها از جدی ترین آسیب ها است.

**اشعار عاشورایی در حوزه تعصب و تعلق خاطر جامعه هستند

کافی همچنین اشعار عاشورایی را در حوزه تعصب و تعلق خاطر جامعه قلمداد نمود و تصریح کرد: هنر نیاز به یک محرک قوی دارد که واقعه عاشورا آن محرک است و عاشورا در حقیقت جزئی از دین است و اخلاق مدار وتوده گرا است و اینکه بازخورد بسیار بالایی دارد و در حوزه تعصب است و هیچ گونه ادبی دیگری اینکونه در حوزه تعصب و تعلق خاطر آیینی و باورمند قرار ندارد و حالا در این همه فراوانی که در حوزه تعصب هم می باشد باید اگر هم آسیبی وجود دارد به این ها بخشیده شود.

این پژوهشگر ادبی در پایان با تاکید بر اینکه آسیب های وارده بر اشعار عاشورایی از جنس تعلقش است نه لغزش فکری گفت: آسیب های وارد شده به این حوزه هم ناشی از همین تعلق خاطر است و هرگز از جنس آسیب های لغزش فکری نمی باشد. و تمام افراط هایی که در این حوزه مشاهده می شود اتفاقا از تعشق برخاسته است نه از گمراهی.

مصاحبه از حدیثه سوختانلو