صحرایی: برخی مسائل سیاسی بر کلیت جایزه جلال تاثیر گذاشته است
این نویسنده در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» افزود: نویسندگان متعهد مظلومترین قشر نویسندگان هستند/ ضوابط داوری و انتخاب کتابها در جایزه جلال از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوباره بررسی شود
اکبر صحرایی نویسنده و تقدیری جایزه جلال در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، در خصوص نحوه برگزاری این جایزه، با بیان اینکه این جایزه کم کم از اهداف خود دور شده است اذعان داشت: متاسفانه این جایزه دچار تغییر و تحولاتی شده که کم کم اصل و زیربنای جایزه و اهداف آن را زیر سوال می برد. با توجه به اینکه اهداف جایزه مشخص است و ارتقای سطح ادبیات کشور و ادبیات متعهدی که جلال آل احمد مد نظر داشته است از آن جمله اند و قطعا شورای عالی انقلاب فرهنگی بر همین مبنا اصول و قوانین را تصویب کرده است و جایزه ای را تعیین کرده است که قابل اعتنا است و شاید جزئ معدود جوایزی باشد که ارزش مادی آن بسیار بالا است.
**برخی مسائل سیاسی بر کلیت جایزه جلال تاثیر گذاشته است
صحرایی با اشاره به برگزیده نداشتن جایزه جلال در طی چند دوره عنوان کرد: متاسفانه همین جایزه به اصطلاح زیاد باعث شده است که برخی مسائل سیاسی بر کلیت جایزه تاثیر گذارد و این تاثیر در دوره های مختلف به حدی می رسد که اثری به عنوان برگزیده انتخاب نمی شود و نهایتا در پنج شش دوره ای که گذشته است بیشتر از یک برگزیده انتخاب نشده است.
وی ادامه داد: قطعا یک سری مسائل مطرح می شود که به دلیل نپرداختن سکه های جایزه دست به این قبیل کارها زده می شود و این اتفاق ها می افتد. اتفاقا در پنجمین دوره که اثر خود بنده که برگزیده بود و بعد تبدیل به تقدیری شد نمونه آن است و اوج این اتفاق ها در همین دوره پنجم بود که اختلافات زیادی را ایجاد کرد.
**هدف گذاری خاصی برای جایزه جلال در نظر گرفته نمیشود
این نویسنده دفاع مقدس با بیان اینکه ما هدف گذاری خاصی برای جایزه جلال در نظر نمی گیریم اظهار داشت: در این دوره هم بحث بر این بود که سکه های جایزه را کم کنیم و چه قانونی وچه غیر قانونی این مبحث پیش آمد. این ها همه نشان دهنده این است که متاسفانه ما هدف گذاری خاصی برای جایزه جلال در نظر نمی گیریم و مسائل سیاسی روز متاسفانه بر اهداف جایزه تاثیر می گذارد.
صحرایی حواشی پیش آمده را دور از شانیت جایزه جلال دانست و گفت: این تاثیر هم در بعد مادی و وجه اقتصادی جایزه است و هم در جریان داوری جایزه که همچین شایعات و مشکلاتی را شاهدهستیم. به صورتی که درانتخاب داورها و نحوه امتیازدهی و مسائل اینچنینی تاثیرگذاراست که کلیت این مسائل بر شانیت جایزه تاثیر منفی می گذارد و باعث می شود که شان جایزه جلال آل احمد پایین بیاید و نزول پیدا کند.
برگزیده سابق جایزه جلال با ابراز پشیمانی از دریافت این عنوان تصریح کرد: تا جایی که وقتی در پنجمین دوره اثر خود بنده به عنوان برگزیده یا بهتر بگویم تقدیری مطرح شد گاهی اوقات بود که آرزو می کردم که ای کاش اصلا این اتفاق نافتاده بود. این اتفاق بزرگی است که وقتی نویسنده ای یک جایزه را که در سطح کشور و حتی جهان از جوایز مهم است تصاحب می کند، به پشیمانی و سرخوردگی می رسد.
**جایزه و سیاست گذاری های آن نیاز به یک بازنگری دارد
صحرایی با اشاره به اوج مشکلات و آفتهای این جایزه بیان کرد: به نظر من این جایزه و سیاست گذاری های آن نیاز به یک بازنگری دارد چنانچه در مسائل مربوط به داوری و اتنخاب کتاب های برگزیده در دوره های گذشته به این حد می رسیم که اعلام می شود که مثلا این چند اثر کاندید هستند برای برگزیده و بعد اعلام می شود که اصلا برگزیده و حتی تقدیری نداریم و اثری منتخب نبوده است. و این اوج مشکلات و آفاتی است که این جایزه را دربر گرفته است.
وی افزود: من وقتی به عنوان برگزیده یکی از ادوار در سال گذشته این خبر را که اثر برگزیده و تقدیری نداشته ایم در رسانه ها مشاهده کردم احساس خیلی بدی پیدا کردم و یک بی احترامی و توهین و تحقیر بزرگی به نویسنده ها و جامعه ادبی کشور شد.
این نویسنده با بیان اینکه اگر جلال ال احمد زنده بود از این نام منصرف می شد گفت: سال گذشته که اینگونه بود ، سال قبل تر هم که خود بنده بودم تبعات و شایعات دیگری داشت و امسال هم که شان جایزه را پایین آوردند و گفتند سکه ها زیاد است. هرچند که خوشبختانه مسئله تعداد سکه ها حل شده است اما این تاثیرات متاسفانه همچنان ادامه دارد و این تاثیرات و تبعات سیاسی که در حاشیه جایزه وجود دارد کل شانیت ادبی جایزه و حتی شخصیت جلال آل احمد را زیر سوال برده است. من فکر می کنم شاید اگر مرحوم جلال ال احمد زنده بود از این نام منصرف می شد و می گفت که نام من را از این جایزه بردارید.
**بعد اعتقادی جایزه جلال هم زیر سوال رفته است
صحرایی در ارتباط با محتوای کتاب های راه یافته به مرحله نهایی اظهار داشت: امسال بحث محتوایی کتاب ها هم پیش آمده است. دیشب یک بررسی بر کتاب های داستان های کوتاهی که کاندید جایزه هستند داشتم و دیدم که بعد اعتقادی جایزه هم زیر سوال رفته است. می بایست شورای عالی انقلاب فرهنگی و نه حتی اداره ارشاد وارد گود بشود و ضوابط داوری و ضوابط انتخاب کتاب ها را بازنگری کند و این حالت سرگردانی را از این جایزه دور کند و یک چارچوب و معیار خاصی برای آن تعیین کند. می بایست یک قانون مندی تازه ای به این جایزه داده شود چرا که متاسفانه از دوره پنجم مشکلات تشدید شده اند و در این دوره دارد به اوج خود می رسد.
نویسنده کتاب "حافظ هفت" در ارتباط با ریشه مشکلات و شبهات موجود در این جایزه گفت: تا آنجا که بنده مطلع هستم در این جایزه ما یک برگزیده داریم که اگر کسی به عنوان برگزیده انتخاب نشود اثری را به عنوان تقدیری معرفی می کنند که من فکر می کنم بیشتر مشکلات و شبهات این جایزه از همین جا ناشی می شود. متاسفانه در همه مسابقات و جوایز مد شده است و البته از جای دیگری ریشه دارد که وقتی ما یک مسابقه ای برای کتاب می گذاریم و به مسائل مربوط به کمبود بودجه بر می خوریم به داوران فشار می آوریم بعد اعلام می کنیم که مثلا ما در این رشته اول نداریم و دوم نداریم و با تقدیر از فلان.
وی با بیان مثالی افزود: من چهار پنج سال گذشته یک مقاله در یکی از مطبوعات نوشتم با این تیتر که "اولی نداریم، دومی نداریم، سومی نداریم با تقدیر" و با محتوای طنز و بیان اینکه این جریان دیگر تبدیل به شوخی شده است. وقتی ما می گوییم در سال 93 در بین کتاب های داستان ما فلان اثر برگزیده است مثل این است که در یک مسابقه دو یا هر مسابقه دیگری در هر رشته ای در بین شرکت کنندگان ما نفر اول را در انتها مشخص می کنیم و معیار اولی ندارد. مثل این است که 15 تیم با هم مسابقه بدهند و یک تیم اول بشود و بعد بگویند که چون کیفیت بازی این تیم عالی نبوده است اول نیست و بگوییم دوم است و یا سوم.
**صداقت در پرداخت جوایز را از راهکارهای مرتفع شدن حواشی جایزه جلال است
صحرایی نحوه داوری و سیاست های جایزه جلال را در تناقض با اصول کلی مسابقات دانست و بیان کرد: در کل تناسب این قضیه با جریان مسابقات در تناقض است و از روز اول این پایه کج گذاشته شده است. در دوره پنجم در مورد کتاب بنده همین بحث مطرح بود که از بین 5 هزار عنوان کتاب "حافظ هفت" اول شده است پس دیگر تقدیری یعنی چه؟ در جواب گفتند که معیار ما 100 بوده است و مثلا این کتاب به امتیاز 80 رسیده است. مثل این است که به نفر اول مسابقه دو بگوییم که کیفیت دویدنت عالی نبوده و با اینکه اول شده ای چون کج دویده ای و یا پایت را اینطور و آنطور گذاشته ای پس اول نیستی و تقدیر می شوی.
صحرایی صداقت در پرداخت جوایز را از راهکارهای مرتفع شدن حواشی برشمرد و اظهار داشت: من فکر می کنم پایه کج ماجرا از همین جا شکل گرفته است و حتی در جشنواره های سابق مثلا در حوزه کتاب دفاع مقدس و حتی جشنواره های خصوصی این اتفاق افتاد و دلیل آن هم تنها مسائل مالی و کمبود بودجه بود. اما بهتر آن است که ما با صداقت بگوییم که این کتاب اول شده است اما پول کافی برای پرداخت جایزه نداریم.
وی افزود: درست است که وقتی قانون می گذاریم و می گوییم جایزه جلال 110 سکه است باید پرداخت شود اما می توان تبصره ای گذاشت که اگر بودجه نبود استثناعا تعداد کمتری پرداخت شود و در سال دیگر طبق روال پیش خواهد رفت.
این نویسنده با بیان اینکه وقتی به جوایز نویسندگان می رسیم پول ها تمام می شود گفت: در ضمن به قول یکی از دوستان انقدر به نویسندگان فشار نیاورید چراکه امروز دستمزد یک نویسنده بسیار کمتر از یک بازیکن دسته چندم فوتبال در فلان تیم است. وقتی به جوایز نویسندگان و حق تالیف می رسیم متاسفانه پول ها تمام می شود اما در حواشی همین جایزه چند برابر مبلغ جایزه هزینه می شود. 110 سکه جایزه جلال قطعا جایزه زیادی نیست و قطعا نظام این مبلغ را دارد و کمبود بودجه ای وجود ندارد بلکه بیشتر مشکلات دیگری وجود دارد.
**نویسندگان متعهد مظلوم ترین قشر نویسندگان هستند
صحرایی با تاکید بر اینکه نویسندگان متعهد مظلوم ترین قشر نویسندگان هستند تصریح کرد: ما خودمان را به اصطلاح جزء نویسندگان متعهد می دانیم و چارچوب خودمان را داریم و من اعتقاد دارم که مظلوم ترین قشر نویسنده، نویسندگان متعهد و معتقد هستند چرا که وقتی اصول گرایان روی کار می آیند و وزیر ارشاد می شوند می گویند که خب دوستان متعهد و معتقد ما که همیشه بوده اند وم از خودمان هستند پس اینها اندکی کنارتر بمانند تا ما روشنفکران را روی کار بیاوریم و دوستانی را بیاوریم که قهر کرده اند و مثلا با نظام خوب نیستند و این کار را انجام می دهند.
وی افزود: چهارسال یا هشت سال می گذرد و در دوره بعد وزیر اصلاح طلب می آید و می گوید خب تا امروز که دست آقایان متعهدها و معتقدها بوده است پس ما بیاییم و هم کیشان خود را بیاوریم در سدر کار و این داستان مجدد تکرار می شود. این فضا متاسفانه امروز در جایزه جلال هم تاثیر گذاشته است و من در میان نامزدها کتاب هایی را دیدم که وقتی به محتوای آنها و ناشران آنها توجه می کنید می بنید 90 درصد ناشران و کتاب های از حوزه های شبه روشنفکری هستند.
صحرایی در ادامه گفت: البته تعداد کمی از بعضی ناشران سوره مهر و امثالهم دیده می شود که آنهم قطعا درلائی دیگری دارد و ما مثلا در حوزه نامزدهای داستان کوتاه داستان هایی از یک قشر خاص انتخاب شده اند و در کنار اینها عمده داستان چه از نظر سوژه و چه از نظر محتوا مشکلات خاص خود را دارند و می شود گفت حتی در مواردی غیر قابل چاپ هستند.
این نویسنده در پایان ضمن اشاره به اینکه در جوایز دولتی معیارهای ثابت و مشخصی وجود ندارد خاطر نشان کرد: اما اینکه چطور می شود که مثلا 5 کتاب از نشرهای خاص و از یک طیف به مرحله نهایی می رسد من فکر می کنم به داوری و به دیدگاه ها برمی گردد و با عوض شدن دولت جوایز نیز تحت تاثیر سیاست های دولت وقت قرار می گیرد و داوری ها هم تغییر می کند. در حوزه ادبیات ما باید چارچوب و معیار حاکم باشد جدای از خط کشی های سیاسی. بنابراین معیار باید معیار ادبی و داستانی باشد اما متاسفانه با تغییر دولت ها و وزیر ها و داورها وعیارها نیز تغییر می کنند. این نشان دهنده این است که ما در این جایزه و بخصوص جوایزی که دولتی هستند معیارهای ثابت و مشخصی نداریم.
مصاحبه از حدیثه سوختانلو