اسماعیلی: تیراژ پایین کتاب‌ها در یک سیر قهقرایی است

رضا اسماعیلی شاعر و صاحب نظر ادبیات فارسی در گفتگو با «نسیم» در خصوص اوضاع نشر کتاب در سال های اخیر و آسیب ها و موانع این حوزه ضمن اشاره به رکود در عرصه چاپ و نشر اذعان داشت: در مورد چاپ و نشر کتاب مشکلاتی وجود دارد که در سال های اخیر مضاعف شده و هم ناشران و هم مولفین رو در تنگنا قرار داده است. یکی اینکه هزینه های چاپ خیلی سنگین شده به طوریکه ناشران از چاپ کتاب جدید استقبال نمی کنند و شاهد نوعی رکود در عرصه چاپ و نشر کتاب هستیم.

اسماعیلی با اشاره به هزینه ای سنگین چاپ کتاب بیان کرد: من شاعران و نویسندگان زیادی را می شناسم که چند جلد کتاب آماده چاپ دارند اما بخاطر عدم استقبال ناشرین و هزینه های هنگفت چاپ، کتاب ها بر روی دست مولف باقی مانده است. با شرایطی که وجود دارد مولفین باید خودشان سرمایه گذاری کنند و معمولا ناشر هزینه های چاپ را به عهده مولف می گذارند.

این شاعر با اشاره به تیراژ پایین کتاب ها ضمن بیان اینکه ما در یک سیر قهقهرایی هستیم گفت: تیراژها هم متاسفانه خیلی پایین است. یادم می آید قبل از انقلاب تیراژ کتاب ها 5000 جلد بود اما متاسفانه در سال های اخیر با این وضعیت نابسامانی که در این حوزه وجود دارد تیراژ کتاب به حتی 200 و 500 نسخه رسیده است که این یک نوع عقب گرد و سیر قهقرایی است که باعث تاسف می باشد و دولت جدید هم هنوز گام بلندی در این حوزه بر نداشته است. که شرایطی را برای ناشرین و مولفین فراهم کند که شاهد یک نوع رونق و شکوفایی در زمینه چاپ و نشر باشیم و تسهیلاتی برای مولفین در نظر گرفته شود.

وی ادامه داد: در مجموع این حوزه نیاز به توجه بیشتری از جانب دولت دارد و دولت می تواند با ایجاد تسهیلاتی برای چاپ و نشر کشور کمک کند که هم ناشر و هم مولف بتوانند با شرایط مساعدتر و بهتری آثار خود را عرضه کنند. من شاهر خرید و فروش کتاب هایی با قیمت های 400 و 500 هزار تومن هستم و مخاطبی علاقمندی که می خواهد این کتب را خریداری کند با این قیمت های سنگین روبرو می شود و بضاعت مالی او اجازه خرید نداده و ناگزیر می شود از خرید کتاب چشم پوشی کند و یا از طرق دیگر کتاب را تهیه و مطالعه کند.

اسماعیلی با ابراز امیدواری به توجه بیشتر دولت به حوزه کتاب و نشر عنوان کرد: این حوزه نیاز به توجه ویژه ای دارد که اگر این توجه صورت نگیرد و حوزه کتاب و نشر به همین منوال رها شود روز به روز میزان کتاب و مطالعه تنزل پیدا کرده و هدف ارتقاء سطح فرهنگی کشور به فراموشی سپرده می شود و خسارات زیادی برای جامعه به بار می آید. بنده امیدوارم دولت تمرکز بیشتری در این زمینه داشته باشد.

رضا اسماعیلی ممیزی را کارشناسی پیش از انتشار آثار دانست و اظهار داشت: ممیزی هم یکی دیگر از مسائل حوزه کتاب است. اگر ما از لفظ کارشناسی در این زمینه استفاده کنیم مطلوب تر است چرا که واقعا کارشناسی صورت می گیرد. وقتی کتاب در دست انتشار است یک سری افرادی که کارشناس این حوزه هستند پیش از چاپ کتاب را مورد ارزیابی قرار می دهند و اگر به این نتیجه رسیدند که کتاب ارزش چاپ دارد مجوز را صادر می کنند. به نظر من این کار ارزشمندی است و تمام کشورها و جهان هم با نوساناتی در حال انجام است.

این منتقد ادبی از کتاب به عنوان غذای معنوی روح نام برد و تصریح کرد: ما موظف هستیم همانگونه که غذای مسموم باعث آسیب رسیدن به جسم انسان می شود کتاب هم به عنوان غذای معنوی و غذای روح می باشد و ما نباید اجازه دهیم که هر نوع کتابی با هر نوع محتوایی در جامعه عرضه شود و باید تلاش کنیم که فضای سالمی ایجاد شده و کتاب های ارزشمند منتشر شوند که از اتلاف سرمایه های فرهنگی هم جلوگیری به عمل آید.

اسماعیلی با اشاره به اینکه در چاپ آثار باید تمام سلایق و ذائقه ها را در نظر گرفت بیان کرد: در ارتباط با استقبال مخاطب در حوزه ادبیات سلایق مختلف است و نمی شود چارچوب خاصی برای چاپ آثار در نظر گرفت. برای مثال برخی از افراد کتابهایی را که حاوی نکات اخلاقی و پند و اندرز هستند را می پسندند و بعضی مجموعه اشعار عاشقانه را می خوانند و برخی دیگر شعرهایی با محتوای اجتماعی و فلسفی را دوست دارند و در مجموع در حوزه کتاب و خصوصا ادبیات و شعر، باید همه سلایق و ذائقه ها را در نظر گرفت در عین حال که می بایست کتاب ها با هر مضمون و موضوعی در چارچوب اخلاق و ارزش های جامعه خلق و منتشر شوند که موجبات تعالی و بالندگی فرهنگی را در جامعه فراهم کنند.

وی افزود: اگر این نکات رعایت بشود و کتاب خوب عرضه شود معمولا مخاطبان عطش و تمایل مطالعه کتاب را دارند و به هر زحمتی ان را تهیه می کنند. چنانچه می بینیم برخی کتاب ها به چاپ های متعدد می رسند و وقتی کتابی که محتوای ارزشمندی دارد و مطابق ذائقه جامعه باشد به چاپ های بیستم و سی ام می رسد.

این شاعر با بیان اینکه عطش خواندن کتاب هنوز در جامعه وجود دارد گفت: بنابراین عطش خواندن کتاب هنوز در جامعه وجود دارد اما ما باید زمینه هایی را فراهم کنیم که چه چاپ و چه خرید کتاب و در کل چرخه کتاب در جامعه راحت تر بچرخد و در کنار این مسائل ما با دو مشکل روبرو هستیم. یکی شبکه توزیع کتب است که ما در این حوزه از مشکلات بسیاری رنج می بریم. کتاب های خوب چاپ می شوند اما به دلیل اینکه از شبکه توزیع مناسبی برخوردار نیست به دست مخاطبان و علاقمندان نمی رسد.

این پژوهشگر ادبی عدم تبلیغات را از دیگر آسیب های حوزه کتاب دانست و عنوان کرد: مشکل دوم هم عدم تبلیغات کتاب در جامعه است. تبلیغ مناسب و شایسته ای در مورد کتاب در ایران صورت نمی گیرد. اگر یک کتاب خوب را بتوانیم هم خوب تبلیغ و معرفی کنیم و هم خوب توزیع کنیم بی شک خواننده علاقمند این کتاب را حتی با قیمت بالا می خرد و مطالعه می کند. اما ما متاسفانه در حوزه تبلیغ و معرفی کتاب هنوز عقب هستیم و در حوزه توزیع هم حتی ناشران دولتی که انکانات بیشتری دارند از چرخه توزیع خوبی برخوردار نیستند و کتابی که توسط یک ناشر دولتی در تهران منتشر شده است در سایر استان ها حتی یک نسخه از آن هم یافت نمی شود و ناشران خصوصی که طبیعتا مشکلات بیشتری دارند.

وی در ادامه افزود: یک کتاب خوب وقتی چاپ می شود باید یک شبکه توزیع مناسب وجود داشته باشد که درتمام ایران و در استان ها و شهرستان ها این کتاب قابل درسترسی باشد و اگر این دو اتفاق که چاپ آثار ارزشمند و معرفی و توزیع مناسب است بیافتد مطمئنا جامعه از آن استقبال خواهد کرد.

اسماعیلی در بیان راه کارهای تبلیغات کتاب در جامعه گفت: در ارتباط با راه کارهای تبلیغات کتاب به موارد مختلفی می توان اشاره کرد. در سال های اخیر بحمدالله سازمان ها و نهادهای فرهنگی کارهایی در این زمینه انجام داده اند اما راهکارهایی مانند استفاده از ظرفیت اماکن عمومی و فضای مترو و پایانه های اتوبوسرانی و فرودگاه ها استفاده کرد و کتاب ها را در معرض دید مردم قرار داد و آنها را معرفی کرد.

وی ادامه داد: یا بنرهایی که در اختیار نهادهای فرهنگی قرار دارد و در سطح شهر نصب می شود می تواند به معرفی و تبلیغ کتاب های جدید اختصاص پیدا کند. رسانه های عمومی و صدا و سیما هم البته در سال های اخیر برنامه های ویژه ای با محتوای کتاب و معرفی کتاب ها تولید و پخش شده است اما کافی نبود و می بایست این برنامه ها هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی گسترش پیدا کند. مطبوعات هم می توانند با اختصاص دادن صفحه و یا ستونی برای معرفی کتاب های جدید در ایجاد و تقویت فضای کتاب خوانی و همچنین رونق چرخه نشر کمک کنند.

این استاد دانشگاه همچنین جشنواره زدگی را یکی از آفت های حوزه ادبیات دانست و اظهار داشت: جشنواره ها نیز یکی دیگر عوامل رونق بازار کتاب و نشر می باشد. نفس برگزاری جشنواره ها خوب است ولی جشنواره زدگی چیز خوبی نیست. متاسفانه بنده احساس می کنم در سال های اخیر ما کمی گرفتار آفت جشنواره زدگی شده ایم. یعنی برگزاری جشنواره ها هدفمند نیست و هر ارگان یا نهاد فرهنگی برای بالا بردن بیلان کاری خود جشنواره ای برگزار می کند و گزارش کاری از یک یا دو جشنواره در سال می دهد. اما اینکه خروجی این جشنواره ها و برونداد آنها چه چیز بوده است خیلی مورد توجه قرار نمی گیرد.

اسماعیلی در ارتباط با جوایز اهدائی در جشنواره های ادبی گفت: در مورد جوایز جشنواره ها هم هرچند که جایزه مادی و مالی ضرورت دارد اما اگر جوایز این جشنواره ها در زمینه چاپ آثار برگزیدگان قرار گیرد بسیار مطلوب تر است. مثلا اگر اثر یک شاعر جوان در یک جشنواره فرهنگی برگزیده شد به جای اینکه به او پول و سکه بدهیم می توانیم فرصت چاپ اثر جدید را اختیار او بگذاریم و بگوییم اگر شما کتابی برای چاپ دارید ما به عنوان جایزه و تشویق کتاب شما را منتشر و عرضه می کنیم.

وی افزود: این یعنی جوایز یک مقداری هدفمندتر و حساب شده تر پرداخت شود. اما جوایز مادی که در قالب سکه و پول است به نظر من حتی تاثیرات مخرب و منفی دارد. از این جهت که باعث می شود شاعران در هر جشنواره ای و با هر موضوعی شرکت می کنند و فرایند طبیعی خلق و آفرینش آثار ادبی صورت نمی گیرد چرا که شاعران مطابق با سلیقه و خواست جشنواره ها دست به خلق آثار می زنند و این آثار اکثرا کوششی هستند و در فرایندی طبیعی اتفاق نمی افتند.

رضا اسماعیلی در پایان با تاکید بر رسالت مسئولین فرهنگی خاطر نشان کرد: بنابراین رسالت مسئولین و نهادهای فرهنگی این است که بستری سالم ایجاد کنند و اگر هم می خواهند جشنواره ای برگزار کنند هدفمند عمل کرده تلاش کنند که آن جشنواره در راستای ارتقا و تعالی ادبیات و تقویت بنیان های ادبی کشور گام های بلندی برداشته شود. نه اینکه جامعه را دچار جشنواره زدگی کند و بسیاری از جوانان را به این انحراف بکشاند.