سلمان هراتی؛ شاعری که خیلی زود انقلاب را درک کرد
سلمان فرزند انقلاب بود و همراه با جریان انقلاب پیش رفت و تعهد بیشترین تاثیر را در اشعار وی داشت/ زبان شعر وی زبان شعر انقلاب است و او را میتوان از تأثیرگذارترین شاعران در حوزه زبان در دوران خود دانست
گروه فرهنگی «نسیم»؛ تحولات سیاسی، اجتماعی وفرهنگی که به واسطه انقلاب اسلامی درایران اتفاق افتاد؛ نه تنها سیمای سیاسی وساختارهای اجتماعی را دگرگون ساخت، بلکه درزمینه شعر، ادب وهنر نیز تغییراتی فراوان ایجاد کرد. به سبب این دگرگونی ها اندیشه ها ومضامین وتصویرهای تازه ای درادبیات این دوره پدید آمد که بیشترازتحولات سیاسی واجتماعی الهام یافته بود و شاعرانی پا به عرصه گذاشتند که روایتگر هنر متعهد و هنر انقلابی بودند.
بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی شعر متعهد و سازنده در ایران به شکوفایی و بالندگی خود رسید و شاعران موفق و تاثیرگذاری پا به عرصه ی شعر انقلاب که متعالی ترین نوع شعر متعهد است گذاشتند که یکی از این شاعران بزرگ که همواره به انقلاب و آرمانهای انقلاب و جامعه خویش ادای دین می کرد زنده یاد سلمان هراتی بود.
سلمان هراتی شعر گفتن را از نوجوانی در سن 17 سالگی آغاز کرد
سلمان هراتی در اولین روز سال 1338 در روستای مرزدشت تنکابن مازندران در خانواده ای مذهبی متولد شد. دوران تحصیل را از ابتدایی تا پایان متوسطه در زادگاهش گذراند و سپس در دانشسرای راهنمایی تحصیلی پذیرفته شد و پس از گذشت دو سال در رشتهٔ هنر، مدرک فوق دیپلم را در سال 1362 اخذ کرد و پس از پایان تحصیلات در یکی از مدارس روستاهای دور لنگرود مشغول تدریس شد.
سلمان هراتی شعر گفتن را از نوجوانی در سن 17 سالگی آغاز کرد و مراحل رشد و پیشرفت در شعر را به سرعت پیمود و خود را به عنوان چهرهای شاخص به جامعهی ادبی معرفی کرد.
سلمان هراتی در شعر تخلص " آذرباد " به معنای "رهایی جستن" را برای خود برگزید و یکی از شاعران برجسته و توانا در عرصه انقلاب و شعر جنگ است که خیلی زود انقلاب را درک کرده و آن را در اشعارش منعکس نمود.
سلمان هراتی قالبهای متفاوت شعری را تجربه کرده است و در قالب شعر کلاسیک ، غزل ، رباعی ، مثنوی و همچنین در قالب نیمایی و سپید به قلم فرسایی پرداخته و به موفقیتهای ارزشمندی رسیده است.
هراتی شعر را ابزاری برای ادای تعهد اجتماعی و حتی گاه سیاسی خود می دانست
در دهه اول انقلاب که به سبب مقتضیات جنگ و انقلاب ، قالب متعارف در شعر، قالب های کلاسیک بود و کمتر شاعری از قالب کلاسیک پا را فراتر می گذاشت و حتی برخی از شاعران برجسته ی انقلاب به وضوح در مقابل شعر نو و سپید موضع گیری می کردند؛ سلمان هراتی با هنرمندی های ساختار شکنانه و جسورانه در فرم از قالب سپید و نیمایی برای بیان مفاهیم انقلابی و جنگ و حماسه بهره برد و شعر سپید را به گستره ی شعر انقلاب وارد نمود.
چنانچه بیشترین سروده های سلمان هراتی در قالب شعر سپید می باشد و در شعرهایش از نظر لحن و بیان تصاویر و سادگی گفتار می توان تاثیرپذیری از سهراب سپهری و فروغ فرخزاد را مشاهده کرد که البته تقلیدگونه نبوده و اشعار وی از اصالت و خلاقیت شاعرانه در آفرینش تصاویر و اندیشه و نوگرایی در حوزه ی ذهن و زبان برخوردار است.
سلمان هراتی شعر را ابزاری برای ادای تعهد اجتماعی و حتی گاه سیاسی خود می دانست و در بیشتر اشعار خود، مستقیم یا غیر مستقیم به بازگویی جهان بینی، اعتقادات و برداشتهای اجتماعی و سیاسی خویش پرداخته است. اشعار سلمان لبریز از سادگی و صمیمیت است و واژههای او همه از جنس حرفهای مردماند و این خصوصیات در کنار تعهد و اعتقادات او، سبب می شود که اشعار وی امروز بهترین نمونهی شعر انقلاب و زبان گویای آرمانها و اهداف آن باشد.
زبان شعر سلمان هراتی زبان شعر انقلاب است
زبان شعر سلمان هراتی زبان شعر انقلاب است و او را میتوان از تأثیرگذارترین شاعران در حوزه زبان در دوران خود دانست.
زبان شعری سلمان هراتی ساده و قابل فهم است و مخاطب به راحتی با شعر هراتی و مفاهیم موجود در آن ارتباط برقرار می کند تا اندازه ای که سلمان هراتی در اشعار نیمایی و سپید خود ثابت کرده است که توانایی بهره گیری از عامیانهترین لغات را دارد و با استفاده از ادبیاتی ساده، به بازگویی و بیان مفاهیم عمیق روحانی و انسانی می پردازد.
سلمان هراتی یکی از شاعران برجسته و توانا در عرصه انقلاب و شعر جنگ است که با توجه به عمر کوتاه شاعری اش توانست خیلی زود انقلاب را درک کرده و آن را در اشعارش منعکس کند.
سلمان فرزند انقلاب است و همراه با جریان انقلاب پیش می رفت و تعهد بیشترین تاثیر را در اشعار وی دارد و کمتر شعری از او میتوان پیدا کرد که از اعتقاداتش سرچشمه نگرفته باشد. توجه به خداوند و مخلوقاتش ، ظلم ستیزی ، مقابله با محرومیت و فقر ، درد آشنایی و درد مندی و انعکاس تصاویر بدیع از طبیعت از ویژگی های برجسته شعر سلمان هراتی است که در شاعران معاصر کمتر دیده می شود.
هراتی در اشعار خود ارزش های بی بدیل هویت انسانی را نشان می دهد
می توان دوران جنگ را زمان شکل گیری و اوج گیری شعر سلمان از نظر محتوایی دانست. در این دوران درونمایه ی بیشتر اشعار هراتی با توجه به اعتقادات وی و مسائل اجتماعی دوران ، جنگ و جلوه های آن ، قلمرو حماسه ، شهادت ، مقاومت ، انفاق ، جلوه های عزاداری ، تشییع جنازه شهیدان و نمودهای آن می باشد.
هراتی در اشعار خود ارزش های بی بدیل هویت انسانی را نشان می دهد و جنگ در اشعارش دفاعی مقدس معرفی می شود نه عنصری ضدبشری و ویران کننده. او همچنین آگاهی و بصیرت اجتماعی را در شعرهایش به مخاطبانش میآموزد و توطئه دشمنان را یادآوری میکند.
وقتی که از هوای گرفته بودن
به سمت جبهه میآیی
تمام تو در معیت آفتاب است
زیر کسای متبرک توحید
سلمان هراتی به عنوان شاعری دگراندیش با نگاهی معنوی به موضوعات اجتماعی ، آینده ای درخشان را که از باور عمیق وی به انقلاب اسلامی نشات گرفته است به مخاطبانش نوید می دهد و با دفاع و پاسداری از ارزش های انقلاب و اصالت های انسانی و توجه عمیق به مسائل اجتماعی ، یکی از برجسته ترین نمونه های شعر متعهد را به جامعه ادبی کشور عرضه می کند.
سجاده ام کجاست
می خواهم از همیشه ی این اضطراب برخیزم
این دل گرفتگی مداوم شاید،
تأثیر سایه ی من است،
که این سان گستاخ و سنگوار
بین خدا و دلم ایستاده ام.
سجاده ام کجاست؟
تازه می شوم!
سلمان هراتی، اساساً نگاهی آمیخته با نکوهش مدرنیته و غرب گرایی و ستایش انسانیت دارد
هرچند که سلمان هراتی مجال اندکی برای بیان جهان بینی و تفکرات و پرورش هرچه بیشتر اشعار خود داشت اما وی با 27 سال سن و 10 سال شاعری با اعتقادات، فرهنگ و اندیشه ی خویش به مسائل اجتماعی جامعه نگریسته و لحن اعتراضی اجتماعی اشعار او ریشه در تفکری انقلابی دارد و او و همدورانش از جمله سید حسن حسینی و قیصر امین پور این تفکر را با زبان ادبیات به نسلهای بعد منتقل کردند. زنده یاد سلمان هراتی، اساساً نگاهی آمیخته با نکوهش مدرنیته و غرب گرایی و ستایش انسانیت دارد که در بیشتر موارد، بر پایه باورهای دینی استوار است.
وقتی یک جرعه آب صلواتی
عطش را می خشکاند
دیگر به من چه که کوکا، خوشمزه تر از پپسی است
هراتی همچنین بخشی دیگری از درونمایه شعر خود را به مفاهیم دینی ، مثل انتظار ، عاشورا ، وفات و ولادت معصومین و دیگر مفاهیم دوران انقلاب اسلامی اختصاص داده است.
رباعی برای حضرت سیدالشهدا:
بالای تو مثل سرو آزاد افتاد/ تصویری از آن حماسه در یاد افتاد
در حنجره گرفته در صبح غریب/ تا افتادی هزار فریاد افتاد
شعر ی خطاب به امام خمینی(ره):
پیش ازتو آب معنی دریا شدن نداشت / شب مانده بود و جرئت فردا شدن نداشت
بسیار بود رود در آن برزخ کبود / اما دریغ زهره دریا شدن نداشت
در آن کویر سوخته، آن خاک بی بهار / حتی علف اجازه زیبا شدن نداشت
آذرباد در دوران زندگی و حیات کوتاه خود دو مجموعه به نام های "از آسمان سبز" چاپ شده در سال ۱۳۶۴ و "دری به خانه خورشید" چاپ شده در سال ۱۳۶۷، کتابهای موفقی که دربردارنده شعرهای ویژه بزرگسالان سلمان است و همچنین کتابی به نام "از این ستاره تا آن ستاره" در حوزه شعر نوجوان را از خود به یادگار گذاشتهاست که هر کدام، جایگاه ویژهای را در ادبیات معاصر به خود اختصاص دادهاند.
سیدحسن حسینی نیز بعد از مرگ سلمان یکی از بهترین آثار ادبیش یعنی کتاب "بیدل ، سپهری و سبک هندی" را تقدیم به او کرد و قیصرامین پور هم کلّیات او را منتشر نمود.
زنده یاد سلمان هراتی، در سال 1379 جزو پانزده شاعر برگزیده بیست سال شعر جنگ معرفی شد است و با گذشت در حدود 30 سال از مرگ او ، اشعار وی همچنان در ترویج ادبیات انقلاب و شعر متعهد و سازنده نقش بسزایی ایفا می کنند.
سلمان هراتی در نهم آبان ماه سال ۱۳۶۵ در حالی که برای تدریس به یکی از روستاهای لنگرود می رفت در اثر یک سانحه رانندگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در زادگاهش به خاک سپرده شد.