ماجرای "کاغذ داخلی" و ناشران بیمیل به "تولید ملی"
امروز ۴۰ درصد کاغذ مورد نیاز کشور توسط تولیدکنندگان داخلی تولید میشود اما این کاغذها گاهی در انبار خاک میخورند و در داخل رغبتی برای خریدشان نیست؛ «نسیم» در گزارشی به بررسی استفاده ناشران از کاغذ داخلی می پردازد
گروه فرهنگی «نسیم»، زهرا جعفری- کاغذ به عنوان یکی از شاخصهای توسعه یافتگی هر کشور کالایی است که پیوندی میان صنعت و فرهنگ برقرار کرده و در رشد فرهنگی و تأثیرات فرهنگی نیز نقش بسزایی دارد.
صنعت کاغذ و مقوا به عنوان یکی از صنایع قدیمی ایران همواره با فراز و نشیبهای مختلفی همراه بوده است؛ صنعت کاغذ هر ۵ سال یک بار در زمینه فناوری و ماشینآلات بازیابی دوباره میشود.
تولید کاغذ قابل دسترس در ایران حدود ۷۰۰ هزار تن است
مصرف کاغذ در دنیا بالای ۴۰ میلیون تن است که در کشور ما این رقم نزدیک به ۲ میلیون تن در سال میرسد. از سوی دیگر، ظرفیت تولید کاغذ در ایران حدود یک میلیون تن برآورد شده اما میزان تولید قابل دسترس حدود ۷۰۰ هزار تن است
۱۰۲ واحد تولیدی برای تولید کاغذ در حال فعالیت هستند
به گفته ابوالفضل روغنی گلپایگانی در حال حاضر در کشور ما حدود ۱۰۲ واحد تولیدی در حال فعالیت هستند که بسیاری از این واحدهای تولیدی، زیر پلهای بوده و جزو واحد صنعتی به شمار نمیروند. در حالحاضر در رتبهبندی واحدهای صنعتی، کاغذ چوکا مازندران با ۱۷۵ هزار تن در رتبه نخست، شرکت چوکا با حدود ۶۰ هزار تن و شرکت کهریزک با ۳۵ تا ۴۰ هزار تن و مابقی واحدها نیز با تولید حداکثر ۲ تا ۱۰ هزار تن در رتبههای بعدی قرار دارند .
در زمینه تامین نیاز داخل از طریق تولیدات ایران باید تولید کاغذ را به بخشهای مختلفی تقسیم کرد زیرا میزان مصرف کاغذ در بخشهای مختلف متفاوت است.
40 درصد کاغذ مورد نیاز کشور را تولید داخل رفع می کند
به طور مثال در کاغذ روزنامه حدود ۱۰۰ هزار تن، کاغذ تحریر۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن و کاغذ صنعتی حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تن مصرف وجود دارد که در زمینه کاغذ تحریر حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد، کاغذ روزنامه و کاغذ صنعتی نیز حدود ۲۰ درصد از تولیدات داخل تامین میشود. با توجه به این آمار میتوان گفت که ۳۵ تا ۴۰ درصد نیاز بازار از تولیدات داخل تامین میشود .
البته این 40 درصد گاهی هم استفاده نمی شود؛ یک ناشر برای کاغذ مورد نیازش ترجیح می دهد از کاغذ خارجی استفاده کند؛ مطمئنا سهم ناشرین دولتی برای استفاده از کاغذ داخلی بیشتر است در حالی که رهبر معظم انقلاب همواره بر استفاده از تولید داخلی تاکید فراوان داشته اند؛ و در نمایشگاه های کتاب که شرکت کرده اند بر لزوم استفاده از کاغذ داخلی و فعال کردن کارخانه های کاغذ نیز تاکیدات زیادی داشته اند.
قدیانی که مدیرعامل انتشارات قدیانی است و انتشاراتش در عرصه کتاب کودک فعال است در خصوص استفاده از کاغذ داخلی به «نسیم»، می گوید: ما برای کتاب هایی که می خواهیم کاغذ کاهی داشته باشد از کارخانه مازندارن کاغذ مورد نیازمان را تامین می کنیم.
وی ادامه می دهد: اما برای کتاب های دیگر که احتیاج به کاغذ گلاسه دارد از کاغذ وارداتی استفاده می کنیم.
دردنیا برای کاغذ روزنامه و کتاب مدارس از کاغذ با کیفیت پایین استفاده می شود
ناشران از کیفیت کاغذ داخلی راضی نیستند اما روغنی گلپایگانی در خصوص کیفیت کاغذ داخلی می گوید: من نمی گویم که کاغذ داخل کیفیت بسیار عالی دارد اما در حال حاضر در دنیا برای کاغذ روزنامه و یا کاغد کتاب مدارس از کاغذ با کیفیت بالا استفاده نمی کنند چون معتقدند که این روزنامه و یا کتاب ماندگار نیست بلکه بعد از یک مدت دیگر قابل استفاده نخواهد بود پس نباید کاغذ مادنگاری برایش استفاده کرد.
روغنی می گوید: به طور کلی نمیتوان درباره کیفیت کاغذ ایرانی اظهارنظر کرد، بلکه باید هر بخش را به طور جداگانه بررسی کرد. کیفیت کاغذ صنعتی ایران بسیار عالی است و با استانداردهای روز مطابقت دارد، در زمینه کاغذهای تحریر نیز از کیفیت نسبتا قابل قبولی برخوردار هستیم .
انتشارت علمی و فرهنگی: برای کاغذهای خاص از کاغذ خارجی استفاده می کنیم
وظیفه ناشران دولتی برای استفاده از کاغذ داخل از ناشرین خصوصی بیشتر است؛ دکتر عباس عموری قائم مقام مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی در پاسخ به این سوال که آیا انتشارات تحت مدیریتشان از کاغذ داخلی استفاده می کند یا خارجی گفت: یکی از سیاست های جدید در این انتشارات، مصرف کاغذ داخلی است، چرا که این اقدام ارزش نهادن به کار و تلاش است.
وی با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری در بحث رونق اقتصادی گفت: همان طور که ایشان تاکید داشتند با حمایت تولید داخلی رونق اقصادی امکان پذیر است و یکی از اقدام های که در این سال می تواند انجام دهند، استفاده از تولید داخلی و دوری جستن از تولید خارجی است.
عموری همچنین ریسک پایین به همراه سودآوری بالا را از عوامل استفاده از تولید داخلی عنوان کرد و افزود: ارزش نهادن به کار و تلاش و فرهنگسازی در این خصوص سرلوحه این انتشارات است.
قائم مقام انتشارات علمی و فرهنگی در ادامه گفت: در کشور ما میتوان با مدیریت بهتر منابع، بسیاری از صنایع را مورد حمایت قرار داد.
وی افزایش کیفیت از سوی تولیدکنندگان و حمایت از تولیدات داخلی را محقق شدن شعار اقتصاد مقاومتی دانست و افزود: رونق اقتصادی با حمایت از تولید داخلی امکان پذیر است.
عموری گفت: برخی از مواقع بدلیل عدم تولید کاغذهای خاص، ناگزیریم از کاغذ خارجی استفاده کنیم؛ کارخانه های داخلی نیز باید کاغذ با کیفیت مناسب تری را به تولید برسانند تا ناشران نیز از تهیه کاغذهای خارجی بپرهیزند.
نگاه به کاغذ داخل باید فرهنگ سازی شود/ آموزش و پرورش از کاغذ داخلی استفاده کند
وزارت آموزش و پرورش یکی دیگر از مکان هایی است که می تواند به کاغذ داخلی کمک فراوان کند و با بستن قرارداد با تولیدکنندگان و کارخانه های کاغذ نیاز کتاب های خود را از کاغذ داخلی تامین کند اما این اتفاقا بسیار کم می افتد و بیشتر از کاغذ خارجی استفاده می شود.
روغنی گلپایگانی در این خصوص می گوید: با وزارت آموزش و پرورش و کمیسیون فرهنگی مجلس جلسات متعددی بهمنظور تامین کاغذ کتابهای درسی تشکیل شد؛ شاخصهای مدنظر آموزش و پرورش در صنایع چوب و کاغذ مازندران وجود دارد، اما تفاوت دیدگاه ما با وزارت آموزش و پرورش در این است که در گذشته آموزش و پرورش کاغذ مصرف کتاب را وارد میکرد، اعتقاد نداریم کاغذ کتاب که عمر کوتاه مدت هشت ماه دارد، میتواند با کیفیت معمولی تهیه شود این نگاه باید در کشور فرهنگسازی شود .
وی افزود: اگر قرار است بهجای اینکه 50 هزار تن کاغذ خریداری کنیم به تولید داخل اعتماد کنیم، رهبری فرمودند به تولید داخل توجه شود، اگر چه کیفیت کمتری داشته باشد .
از دیگر ناشران دولتی که به سراغشان رفتیم تا از استفاده آنها از کاغذ داخلی بدانیم انشارت سوره مهر است؛ این ناشر دولتی در سال کتاب های زیادی چاپ می کند و سهم کمی از این کتاب ها به کاغذ داخلی می رسد.
انتشارت سوره مهر و استفاده حداقلی از کاغذ داخلی
مومنی شریف، رئیس حوزه هنری در این خصوص به خبرنگار «نسیم»، گفت: فکر می کنم مسئولان انتشارت سوره مهر از کاغذ داخلی هم استفاده کنند اما زمانی که حجم عظیمی از کتاب ها را باید آماده کنیم و به نمایشگاه برسانیم و یا چندین کتاب چاپ جدید داریم مطمئنا نیاز داخلی نمی تواند این مسئله را رفع کند و برای همین به سراغ کاغذ خارجی می روند.
البته یک مسئله دیگر که برای استفاده از کاغذ خارجی توسط این انتشارت هم ذکر می وشد بحث کیفیت پایین کاغذ داخلی است
نیازمند عزم جدی برای تولید کاغذ داخلی
در این چندسال اوضاع خوبی بر بازار کاغذ حاکم نبود؛ اما حالا که ثباتی بر این بازار حاکم شده است نیازمند عزم جدی هم از سوی تولید کنندگان و هم از سوی خریدارن هستیم تا 40 درصد نیاز مصرفی کاغذ در داخل کشور بیشتر شود.
با توجه به اینکه ۷۰ درصد ظرفیت تولید در این صنعت به کار گرفته میشود بخش خصوصی میتواند به این صنعت وارد شود اما از آنجا که صنعت کاغذ سرمایه زیادی میخواهد و حاشیه سود آن اندک است، بخش خصوصی تمایل چندانی به ورود به این صنعت ندارد. این درحالی است که یکی از مشکلات این صنعت ورود بانکهای خصوصی به واردات کاغذ است به طوری که هماکنون دولت نیز وارد مقوله واردات کاغذ شده که ادامه این روند ضربه جدی به تولید میزند.
از دیگر مشکلات عمده این صنعت برای تولید داخل میتوان به نبود سرمایهگذاری مجدد، بیبرنامگی در واردات، نبود حمایت دولت از این صنعت اشاره کرد. کمک بزرگی که دولت میتواند به این صنعت داشته باشد ایجاد مشوقی برای بخش خصوصی است تا با توجه به شرایط در این صنعت سرمایهگذاری کنند.