سال ۲۰۵۰ چگونه خواهد بود؟

کدخبر: 1005498

پیش‌بینی زمان آینده کاری دشوار است اما پیش بینی آینده یکی از بزرگترین بخش های سیاست گذاری خارجی به حساب می آید

گروه بین‌الملل - نسیم: نشریه آمریکایی «فارین پالیسی» در یادداشتی، به تحلیل اوضاع جهانی در سال 2050 پرداخته که ترجمه کامل آن در ادامه می‌آید:
یوگی برا، بازیکن سابق بیس بال (روشنفکر مردمی برجسته) اعلان میدارد که پیش بینی خصوصا پیش بینی زمان آینده کاری دشوار است اما پیش بینی آینده یکی از بزرگترین بخش های سیاست گذاری خارجی به حساب می آید: رهبران و کارشناسان باید گرایشات را تفسیر نموده و وقایع را پیش بینی کنند تا بتوانند سیاست ها را به گونه ای تعبیه کنند که فجایع را دفع و یا حتی خیلی چیز ها را بهبود بخشند.
او در ادامه گفت پیش بینی آینده کار ساده ای نیست. در آخرین کلاسی که در مدرسه ی کندی داشتم اولین دوره ی دانش آموزان خود را در دوره ای به یاد آوردم که ویژگی های کلیدی داشت از جمله آنکه پیمان ورشو و اتحاد جماهیر شوروی همچنان قدرتمند بود دولت سفید پوست آپارتاید همچنان بر آفریقای جنوبی حکمرانی میکرد و شاه ایران بر تخت طاووس نشان تکیه زده بود .مردم هنوز در اماکن عمومی و فرودگاه ها سیگار میکشیدند و هنوز یورو وجود نداشت و کسی از سی دی و یا از WWW اطلاعی نداشت.اقتصاد ژاپن با موفقیت پیش میرفت و سرانه ی هر سال چین 165 دلار بود.چند نفر از ما در آن زمان پیش بینی کرده بودیم که در طی فقط چند دهه دنیا، تا این حد دچار دگرگونی خواهد شد؟
با وجود اینکه گفته شده پیش بینی آینده کار سختی است اما اینگونه نیست که کار غیر ممکنی باشد.برخی از ویژگی های آینده را میتوان حتی با درجه ی بالای اطمینان پیش بینی نمود.اگر مثلا از من خواسته شود که دنیا را در سال 2050 توصیف کنم ، استدلال خواهم کرد که با تکیه بر یک سری عناصر مهم( با در نظر گرفتن ضریب خطای مناسب) این کار سخت نخواهد بود.
یک سر از طیفی که از اطمینان بیشتری برخوردار است جمعیت است.با وجود آنکه نرخ مرگ و زادو ولد در طول زمان در حال نوسان است(و همیشه قابل پیش بینی نیست)،مدل های دموگرافیک میتوانند این تغییرات را محاسبه نمایند و بنابرین میتوانیم تقریبا در مورد وضعیت جمعتی دنیا و کشور ها به صورت تک تک در سال 2050 مطمئن باشیم.
به استثنای وقایعی منصوب به " قوی سیاه " ( که شامل بیماری های همه گیر، جنگ های هسته ای در مقیاس بزرگ و...میشود)، میدانیم که چین و هند تقریبا یک میلیارد از جمعیت جهان را هر کدام دارا هستند و در عین حال میدانیم که جمعیت ایالات متحده چیزی در حدود 400 ملیون نفر خواهد بود.در کنار آن میدانیم که جمعیت کشور هایی مثل آلمان، روسیه و ژاپن در حال کاهش است و متوسط سن جمعیتی به طور قابل توجهی در حال بالا رفتن است.سیاست های مرتبط با افزایش جمعیت ممکن است بتواند در حد بسیار کمی این میزان جمعیت را تغییر دهد اما رشد جمعیت چیزی نیست که بتوان یکباره آن را تغییر داد .مساله ی جمعیت یکی از مواردی به حساب می آیند که ما با درصد بالایی از دقت میتوانیم آن را برای سال 2050 پیش بینی نماییم.
از دیگر موارد مورد اطمینان آن است که جهان همچنان تقسیم شده به قلمرو های گوناگون میماند که البته تعداد آن نسبت به آنچه در امروز هست بیشتر خواهد بود همانطور که از 50 کشور در سال 1945 امروزه به حدود 200 کشور رسیده و در مقابل شاهد فشار کمتری برای ادغام کشور ها و تشکیل امپراطوری های چند ملیتی خواهیم بود واقدامات گاه و بیگاهی که درین راستا صورت میگیرد از جمله اتحاد شمال و جنوب یمن در سال های اخیر چندان خوب انجام نشده است. اتحادیه ی اروپا از مهم ترین نمونه ها در زمینه ی اتحاد سیاسی است اما هنوز هم انجمنی از دولت های ملی عظیم است و نیروهای قوی گریز از مرکز را این روز ها تجربه میکند که هویت کشور خود را همچنان جداگانه حفظ نموده اند.
کشور محور بودن دنیا در سال 2050 و افزایش تعداد آن به معنای آن نیست که تمام کشور هایی که امروزه در سطح جهان میبینیم در آن زمان همچنان پا برجا خواهد ماند بلکه منظور مجموعه ی دیگری از کشور هاست که از آشفتگی های سیاسی دنیای امروز- مثلا در خاور میانه- بوجود خواهد آمد نه اینکه تغییر قابل توجهی در تعداد کلی آن ها ببینیم.
وضعیت اقتصادی نیز حد اقل برای چند دهه ی آینده از جمله موارد قابل پیش بینی است.البته رشد سریع چین در این زمینه از جمله استثنائات محسوب میشود اما اکثریت قدرت های اقتصادی در جهان امروز همان کشور هایی هستند که بزرگترین ایفا کنندگان نقش در عرصه ی اقتصادی برای مدت طولانی را داشته اند. برآورد تولید ناخالص ملی چندان کار آسانی نیست چون برخی از کشور ها به سرعت پیش میروند و برخی دیگر گرفتار میشوند.اما هنوز هم اطلاعات زیادی در مورد چشم انداز اقتصاد بین المللی در سال 2050 میدانیم.
اگر نخواهیم با اطمینان صد درصدی بگوییم ، به احتمالی بسیار قوی ایالات متحده، چین، ژاپن، هند ، برزیل، روسیه و اتحادیه اروپا بازیگران اصلی صحنه ی اقتصادی را در سال 2050 تشکیل خواهند داد و کشور هایی که در حال حاضر درآمد سرانه ی بالایی دارند در طول 35 سال آینده هم جایگاه خود را حفظ خواهند نمود .همینطور با وجود آنکه اقتصاد های نوظهور در چند دهه ی آتی به خوبی عملکرد خواهند داشت ولی اکثریت اقتصاد های ضعیف هم در آینده نیز ضعیف خواهند ماند هرچند که نسبت به امروز پیشرفت میکنند.ما میدانیم که مغولستان و یا بروندی از نظر اقتصادی به سنگاپور نخواهند رسید و یا سنگاپور به سطح سومالی تنزل پیدا نخواهد کرد.کشور هایی که ارزش اقتصادی آنها مبتنی بر منابع طبیعی از جمله نفت و گاز است از جمله موارد خاص به حساب می آیند(آینده ی اقتصادی آنها در صورت کاهش قیمت محصول مورد ارائه کاهش پیدا کند نزول پیدا میکند). اما هنوز هم ما اطلاعات زیادی داریم در مورد آنکه اقصاد اصلی در دست کدامیک از بازیکنان این صحنه در میانه ی قرن خواهد بود .جواب صریح است: همان هایی که امروزه نیز بصورت کلیدی نقش آفرینی میکنند!
میتوان گفت که دیگر جنبه های سال 2050 به سختی قابل پیش بینی است به این دلیل که این جنبه ها بازتاب صریح تصمیمات سیاسی هستند و میتوانند به سرعت در واکنش به وقایع تغییر پیدا کنند.برای مثال اتحاد ساختگی در دوره ی طولانی جنگ سرد ثابت کرده است که بطور قابل ملاحظه ای دوام داشته اما آیا میتوانیم واقعا به ناتو یا اتحاد آسیای آمریکا مطمئن باشیم که تا سی و پنج سال آینده همچنان پابرجا خواهد بود و معنا خواهد داشت؟ اگر قدرت روسیه بتواند توجه و تمرکز ایالات متحده از آسیا را کاهش دهد پس ناتو نیز بطور روز افزونی بی معنا تر خواهد شد و همانگونه که قبلا گفته ایم سخت است که بتوانیم برای ناتو در آینده نقش فعالی را ببینیم.
جنبش های اتحادی در آسیا به مراتب پیچیده تر خواهد شد و پیش بینی آن دشوار خواهد بود بنابرین به سختی میتوان از این تغییرات چشمگیر جلوگیری نمود.برای نشان دادن قدرت روز افزون چین، ائتلافی تعدیل کننده لازم است که البته ضرورت آن چندان قطعیت ندارد.و اگر قدرت چین به افزایش خود ادامه دهد آیا کسی میتواند از پیوند های نزدیک امنیتی پکن با کشور های دیگر خصوصا در نیمکره ی غربی جلوگیری نماید؟ به احتمال زیاد، خیر! و تصور اینکه تنظیمات مجددی در خاورمیانه صورت بگیرد سخت نیست ، خصوصا اگر ایران در نهایت از وضعیت دشواری که امروز در آن قرار دارد بیرون برود و بعنوان بازیگری فعال و مورد پذیرش ایفای نقش کند. البته این موارد به این معنا نیست که همه ی آنها لزوما اتفاق خواهند افتاد ، نکته اینجاست که تنطیمات بین المللی در حال تغییر هستند و از پیش بینی اقتصاد یا جمعیت است سخت تر خواهد بود که بدانیم اشکال دیپلماتیک امروزی در سال 2050 همچنان وجود خواهد داشت یا خیر.
در مورد سطح خشونت باید بگوییم که خشونت جهانی از بعد از جنگ جهانی دوم رو به کاهش گذاشته است. محققان برجسته ای چون استیون پینکر، جان مولر و جاشوآ گلد اشتاین در مورد کم و یا حتی " کهنه شدن" خشونت در دنیا توضیح میدهند و خوشایند است اگر این روند بتواند تا سال 2050 همچنان ادامه پیدا کند اما چند ساله ی اخیر شاهد افزایش تلخ منازعات جهانی بوده ایم و رقابت امنیتی ایالت متحده و چین میتواند به هر گونه تنشی دامن بزند.
از مواردی که به سختی قابل پیش بینی است میتوان به هنجاری و ایدئولوژیک که در طول سی و پنج سال آینده حضور خواهند داشت اشاره نمود .سی و پنج سال پیش مارکسیسم و لنینیسم همچنیان میان میلیون ها نفر از مردم دنیا مورد احترام بود و حدود بیست سال پیش " اجماع واشنگتن" در سطح جهانی فراگیر شد. از آن به بعد انواع مختلفی از اسلام گرایی افراطی از جریانات قدرتمند در برخی جوامع به شمار میرود.هنجار های مرتبط با حریم شخصی، حقوق بشر، مسئولیت احتماعی شرکت ها،نقش زنان، ترور، مجازات اعدام و دیگر موضوعات همه در حال تغییرات پی در پی هستند و سخت است ،پیش بینی کنیم که چه حرکت های جدیدی بطور غیر منتظره ظهور خواهد نمود.
و حال میرسیم به علم و تکنولوژی که کمترین اطمینان را در پیش بینی ها نسبت به آن داریم. پیشرفت دانش علمی و فناوری در طی قرون اخیر به سرعت صورت گرفته است به گونه ای که به طور دقیق نمیتوانیم بگوییم که در طی دهه های آتی قادر به انجام چه کارهایی خواهیم بود.اتوموبیل های بدون راننده یا درمان ژنتیکی برای از بین بردن بیماری ها یا حتی کار با لوازم الکترونیکی مثل گوشی و رایانه بدون دخالت دست و با قدرت تفکر؟ما میتوانیم برخی از این پیشرفت هارا با درصدی از اطمینان بیان کنیم (مثلا این که کامپیوتر ها دقیق تر و سریع تر خواهند شد و یا برخی بیماری ها قابل درمان خواهند بود).اما کشفیات آینده میتواند احتمالاتی را خلق کند که تصورش هم امروز برای ما غیر ممکن است.و در عین حال ما در دهه های گذشته پیشرفت هایی را پیش بینی کرده بودیم که تا به امروز برخی از آنها نمود واقعی پیدا نکردند.مثل ماشین پرنده.
اما باید حواسمان باشد که "قوی های سیاه" را فراموش نکنیم.قوی سیاه به حوادثی ناگهانی چه بصورت طبیعی و چه به دست انسان اطلاق میشود که میتوانند به راحتی مسیر های سیاسی جهان را تغییر دهند.مثل شیوع یک بیماری هولناک، یک حادثه ی تروریستی هسته ای،و یا حتی یک وحشت مالی بزرگ تر، خشک سالی مصیبت بار که میتواند اثرات عمیقی را در جای جای این پهنه ی خاکی بر جای بگذارند و مسیر مباحثات جهانی را به گونه ای تغییر دهند که تمام پیش بینی های امروز ما احمقانه به نظر برسند. حتی اگر حوادث طبیعی ای باشد که زمینه ی وقوع آن وجود داشته باشد ولی باز هم اتفاق افتادنشان همه چیز را عوض میکند.
و در آخر به این میرسیم که از سال 2050 خیلی چیزها را هم میدانیم ودر عین حال خیلی چیز ها را هم نمیدانیم .متاسفانه یکی دیگر از مواردی که میدانیم و بشریت با آن درگیر خواهد بود نقصان است و دستور العمل های سیاسی و اجتماعی همه با این تغییرات دست پنجه نرم خواهند کرد تا به ذره ای تکامل دست پیدا کنند.نسل های ما خیلی کار ها برای انجام خواهند داشت و ممکن است برگردند و به امورات جهانی کشور هایشان در گذشته با حس نوستالوژی نگاه بیندازند با این ذهنیت که گذشتگان ما به خوبی تلاش کردند.هرچند که در آن زمان ماشین پرنده نداشتیم(به هر آنچه که در رویای خود داشتیم دست پیدا نکردیم).
ارسال نظر: