انگلیسِ شیمیایی علیه سلاح شیمیایی؛ آمریکای اتمی علیه سلاح اتمی
استفاده گسترده صدام از گاز خردل علیه نیروهای ایرانی، باعث نگرانیهای جدی شده بود اما وزارت خارجه بریتانیا تلاش زیادی کرد تا در این زمینه اقدامی صورت نگیرد
اخیرا سندی محرمانه از اقدامات وزارت خارجه بریتانیا منتشر شده که نشان میدهد مقامات ارشد دولت انگلیس پس از اینکه نهادهای اطلاعاتی آمریکا افشا کردند که در شمال بغداد، یک مجتمع تولید آفتکش گیاهی با تجهیزات انگلیسی در حال تولید مخفیانه گاز خردل است، از تلاش برای محکوم کردن صدام دست برداشتند؛ چرا که بسیار بعید بود پیمانکار هندی این مجتمع تولید مواد شیمیایی از واقعیت تجهیزات ارسالی انگلیس بیخبر بوده باشد.
گروه بینالملل - «نسیم»: پایگاه انگلیسی «ایندیپندنت» در گزارشی، به افشای برخی اسناد محرمانه درباره حمایت تسلیحاتی دولت انگلیس از رژیم صدام برای تهیه سلاحهای شیمیایی در دوران جنگ هشت ساله علیه ایران اشاره کرده و نوشته است:
انگلیس در آغاز جنگ تحمیلی رژیم بعث علیه ایران، به شدت با گسترش برنامه تولید و ذخیره سلاح شیمیایی توسط صدام مخالف بود؛ مخالفتی که بعدا به دلیل نگرانی از افشا شدن نقش این کشور در تامین این سلاحها، تبدیل به سکوت شد.
بنابر اسناد موجود، دولت مارگارت تاچر در سال 1983 میلادی به شدت به دنبال این مساله بود که ممنوعیت بینالمللی را برای تلاشهای دیکتاتور عراق به منظور دستیابی به بمبهای شیمیایی در جنگ با ایران را اعمال کند؛ بمبهایی که جان حدود یک میلیون نفر را در دوران جنگ گرفت.
با این حال، اخیرا سندی محرمانه از اقدامات وزارت خارجه بریتانیا منتشر شده که نشان میدهد مقامات ارشد دولت انگلیس پس از اینکه نهادهای اطلاعاتی آمریکا افشا کردند که در شمال بغداد، یک مجتمع تولید آفتکش گیاهی با تجهیزات انگلیسی در حال تولید مخفیانه گاز خردل است، از تلاش برای محکوم کردن صدام دست برداشتند؛ چرا که بسیار بعید بود پیمانکار هندی این مجتمع تولید مواد شیمیایی از واقعیت تجهیزات ارسالی انگلیس بیخبر بوده باشد.
پس از پایان جنگ ایران و عراق مشخص شد که انگلیس و چند کشور اروپایی وغربی دیگر، با انتقال اطلاعات و تجهیزات و مواد اولیه به عراق، زمینه را برای تولید و ساخت سلاح شیمیایی توسط دولت صدام فراهم کردند؛ سلاحهایی که تا سال 1988 صدها هزار کشته بر جای گذاشت. این مساله در حالی بود که در سال 1983 کنوانسیون ژنو هرگونه استفاده از این سلاحها را به عنوان سلاح کشتار جمعی ممنوع اعلام کرده بود.
استفاده گسترده صدام از گاز خردل علیه نیروهای ایرانی، باعث نگرانیهای جدی شده بود و مقامات لندن هم به دنبال ایجاد یک فشار ملایم بر عراق برای کاستن از دامنه استفاده از این سلاحها بودند اما وزارت خارجه بریتانیا تلاش زیادی کرد تا این اقدام صورت نگیرد و مانند ادعای آمریکاییها، از بازدارندگی این سلاحها در برابر ایران دفاع کند.
در همان زمان، مقالهای منتشر شد که در آمده بود: «اعلام ممنوعیت فروش تسلیحات شیمیایی به عراق یک اقدام تبعیضآمیز است چرا که هنوز هیچ مدرکی وجود ندارد که بغداد خواهان نقض کنوانسیون ژنو بوده است.»
بر همین مبنا، اکثر دیپلماتهای انگلیسی معتقد بودند که هرگونه انتقاد از دولت صدام میتواند زمینه را برای بالا گرفتن فشارها به لندن تشدید کند. در ادامه همان مقاله آمده بود: «انتقادات زیادی متوجه لندن است و روسها ادعا میکنند که استفاده انگلیس از سلاح شیمیایی در شمال ایرلند، مصداق نقض کنوانسیون ژنو بوده است. پس لازم است تا احتیاط بیشتری در این زمینه صورت بگیرد.»
کارخانهای که توسط انگلیس در عراق تاسیس شد و ظاهرا قرار بود برای ساخت سموم آفتکش استفاده شود اما در حقیقت، گاز خردل تولید میکرد، یکی دیگر از مواردی بود که پای لندن را در ماجرای محکومیت استفاده از سلاحهای شیمیایی باز میکرد.
اسناد منتشر شده نشان میدهند که مقامات وزارت خارجه با اقدام یکجانبه لندن در زمینه محکومیت استفاده از تسلیحات شیمیایی مخالف بودند اما این عرصه را باز گذاشتند که اگر آمریکا، فرانسه و آلمان هم تلاشی در این زمینه صورت دادند، انگلیس هم با آنان همراه شود. البته در همان زمان دیپلماتهای انگلیسی اذعان داشتند که دیگر برای متوقف کردن زرادخانه شیمیایی صدام خیلی دیر شده بود.
اسناد نشان می دهد که مقامات ارشد به شدت مخالف ایده اقدام یک جانبه بریتانیا بودند اما ایده نزدیک شدن به آمریکایی ها در کنار فرانسوی ها و آلمانی ها درباره درخواست ممنوعیت جامع عوامل شیمیایی را باز گذاشتند.
با این وجود دیپلمات ها اعتراف کردند به احتمال زیاد خیلی دیر بود که عراق را از به دست آوردن زرادخانه قابل توجهی از سلاح های شیمیایی باز دارند؛ چرا که دیکتاتور عراق موفقیتهای چشمگیری در تولید و ساخت این نوع سلاحها به دست آورده بود؛ موفقیتهایی که آمریکا یکی از دلایل حمله خود به این کشور در سال 2003 را همانها عنوان کرد.
ترجمه از: هدی سادات رهنمایی - گروه بینالملل «نسیم»