اخبار آرشیوی
علی عبدی کارشناس مسائل بینالملل در یادداشتی به بررسی عوامل پشت پرده ناآرمیهای سوریه پرداخت و تاکید کرد: نظام سلطه به خوبی میداند که توان تغییر نظام در سوریه را ندارد اما به دنبال تضعیف این کشور و حذف آن از جبهه مقاومت است
عبدی در بخشی از یادداشت خود با بیان این مطلب که منشأ نا آرامیهای سوریه شهر مرزی درعا در مرز اردن است که به علت تأثیر پذیری بالا از اردن و نیز ساماندهی گروههای خرابکاری در درعا و بعد لاذقیه به وقوع پیوست، این سوال را طرح میکند که، برهم خوردن نظم سوریه چه منافعی برای غرب دارد؟
متن کامل این یادداشت به شرح زیر است: سوریه کشوری عربی است که در قلب منطقهی شام قرار دارد و بنابر تقسیم بندی «جیمز بلک ول» جزو 6 کشور گالیور خاورمیانه (ایران، سوریه، عراق، مصر، ترکیه و رژیم صهیونیستی) تلقی میگردد، یعنی در ردهی کشورهای قدرتمند درجه یک خاورمیانه قرار میگیرد. این کشور از زمان استقلال در سال 1946 تاکنون از ساختی تک حزبی و دیکتاتوری رنج برده است اگر چه ساختی مدرن دارد. حداقل از سال 1970 (کودتای حافظ اسد علیه عطاسی رییس جمهور وقت سوریه) تاکنون حزب بعث سوریه حاکم مطلق سیاسی در این کشور بوده است. حزب بعث توسط «میشل عفلق» مسیحی ـ لبنانی و بر پایهی عروبت و پان عربیسم شکل گرفت و فحوایی شرک آلود دارد مبنی بر برتری قومی و نژادی عرب که به دو شاخهی سوری و عراقی تقسیم میگردد. «حافظ اسد» از سال 1970 آن را به حزب حاکم سوریه بدل کرد. اگرچه این حزب در سال 1950 در سوریه تأسیس شد اما در سال 1954 بعث سوری بعد از ترکیب با تفکر سوسیالیستی حزب اشتراکی عرب به رهبری «اکرم حورانی» بود که به پختگی لازم برای عمل سیاسی تام، نایل آمد. لذا با حاکمیت این حزب در سوریه «وحده، حریه و اشتراکیه» (وحدت، آزادی و
سوسیالیسم) شعار ملی این کشور شد و شعار حزب بعث سوری؛ «ذات امت واحده، رسالت عربیه خالده»؛ شعاری که امروزه بر تارک دفاتر این حزب در سرتاسر سوریه نقش بسته است. پیوند تفکر سوسیالیسم با نظام تک حزبی به شدت این نظام را مبتلا به فساد سیاسی و اقتصادی نموده است. بعث سوری و عراقی اما از همان ابتدا آبشان به یک جوی نرفت و در همان ابتدا راه خود را از یکدیگر جدا کردند که اوج این افتراق که به تقابل انجامید حمایت بعث سوری از جمهوری اسلامی ایران در جنگ 8 ساله بود. اگر بعث عراقی با پیشوایی «صدام حسین تکریتی» به جانب راست و نظام سلطهی غرب گرایید، بعث سوری اما در طول جنگ سرد جانب شرق را نگه داشت و حتی پس از فروپاشی شوروی در سیستم آمریکایی ذوب نشد و استقلال رأی خود را نگاه داشت. سوریه چه در زمان «حافظ اسد» و چه در زمان «بشار اسد» هیچگاه محور مقاومت را ترک نکرد و همیشه در کنار ایران به عنوان حلقهی وصل جبههی مقاوت لبنانی و فلسطینی عمل کرد. اگرچه گاه به موضع مذاکره بر سر بلندیهای جولان با رژیم صهیونیستی (مانند شرکت در کنفرانس مادرید در سال 1991میلادی) غلتید اما به سرعت دریافت آنچه او را به بلندیهای جولان میرساند نه مذاکره
که مقاومت است. حافظ اسد فهم دقیق و درستی از وضعیت منطقه و آرایش نیروها داشت و با وجود مرام پراگماتیستی خود مقاومت را از دست نداد. یکی از مشکلات اساسی نظام سوریه، حاکمیت «قانون شرایط اضطراری» به مدت 46 سال در سوریه بود که لاجرم سد بزرگی بر سر راه اصلاحات در سوریه عمل نمود. حال اگر بخواهیم بر اساس الگوی تحلیلی این گفتار به بررسی نسبت میان سوریه و بیداری اسلامی بپردازیم میتوان چنین گفت. رژیم سیاسی سوریه اگر چه حاوی یک ساخت تک حزبی توسعه نیافتهی سیاسی و شبه دیکتاتوری است که به شدت پلیسی است اما از دیگر سو ناقض برخی دیگر از مؤلفههای سایر کشورهای عربی است که عبارتاند از: نخست اینکه رژیم سوریه به هیچ وجه یک دیکتاتوری نفتی نیست چه اینکه این کشور فاقد ذخایر عظیم نفت و گاز است و خود جزو وارد کنندگان این هر دو، بهخصوص از ایران میباشد. لذا هیچ پیوستگی نیز از این حیث با سرمایهداری جهانی نداشته و فاقد رشد و توسعهی سرمایهداری در آن هستیم. دوم آنکه این کشور بر خلاف دیگر کشورهای عربی چه در دوران جنگ سرد و چه پس از آن هیچگاه خود را در سیستم آمریکایی منطقه تعریف نکرد و همیشه خود را در جبههی انقلابی و محور مقاومت
تعریف نمود و از این حیث نقش سرپل و عقبهی جبههی مقاومت را بر عهده داشته است. سوریه در تمام جنگهای اعراب و اسراییل حضوری فعال داشته است. در سال 1956 و 1967 در کنار مصر، اردن، عراق، لبنان و ... حاضر بود. در 1973 در کنار مصر بود و در سالهای 1978 تا 1982 به تنهایی در کنار لبنان قرار گرفت. سوریه بر خلاف دیگر کشورهای عربی چه در دوران جنگ سرد و چه پس از آن هیچگاه خود را در سیستم آمریکایی منطقه تعریف نکرد و همیشه خود را در جبههی انقلابی و محور مقاومت تعریف نمود و از این حیث نقش سرپل و عقبهی جبههی مقاومت را بر عهده داشته است. سوم اینکه، این کشور در طول سی و چندی سال گذشته در معادلات منطقه در کنار انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی قرار داشته و از این حیث از محبوبیت به نسبت خوبی در منطقه برخوردار بوده است. چهارم آنکه، از آنجا که سوریه از دههی 1980 به تنهایی در برابر توسعه طلبی رژیم صهیونیستی ایستاده است هزینهی برقراری موازنهی استراتژیک با این رژیم بخش زیادی از بودجهی ملی آن را بلعیده و مانعی جدی برای توسعهی اقتصادی آن بوده است. لذا برای برقراری این موازنه خود را ناگزیر از پیوستن به محور مقاومت میبیند. چنین
شرایط بغرنجی به ناگزیر هر رژیمی را از پیگیری توسعهی سیاسی باز میدارد و مانعی جدی در این مسیر رخ مینماید چرا که خواه ناخواه از اولویت استراتژیک، خارج میشود. پنجم، ساختار سوسیالیستی این رژیم اگر چه مستعد فساد است اما از دیگر سو مانعی جدی بر سر راه ایجاد فاصلهی شدید اقتصادی میان طبقات اجتماعی بوده و لذا این رژیم فاقد چنین معضلی هم چون دیگر دیکتاتوریهای منطقه است. ششم، نبود حاکمیت سیاستهای دین ستیزانه و اسلام ستیزانه در این کشور است اگر چه به دلیل حاکمیت بعث، اسلام ترویج نمیشود اما بر خلاف دیگر کشورها با آن ستیز نیز نمیشود. هفتم، عمده نارضایتی مردم در سوریه، حاکمیت فضای امنیتی و پلیسی و اطلاق آن بر تمام شئون سیاسی و اجتماعی است که دهههاست به طول انجامیده که موجب قدرت یابی بیش از حد سازمان امنیت و حزب بعث بوده است با این حال میزان این نارضایتی در حدی نیست که به انقلاب بیانجامد. نگارنده خود در اوج اتفاقات سوریه در این کشور حضور داشته و از نزدیک شاهد تحولات بود و میدید که حال و هوای سوریها فاصلهی بسیاری با انقلاب دارد. هنوز فریادهای جوانان سوری که با به راه انداختن کارناوالهای سیاسی یک صدا شعار
میدادند: «الله، سوریا، بشار و بس» را در یاد دارم. هشتم، بشار اسد با دریافت ضرورتهای استراتژیک که اولین آنها انجام اصلاحات اساسی در ساختار سیاسی و اقتصادی حاکمیت است، خود پیشتازی پاسخگویی به این ضرورتها را بر عهده گرفته است. بشار اسد امروز در مقام ریاست جمهوری سوریه پرچمداری اصلاحات را نیز بر عهده دارد. وی از ابتدای رسیدن به قدرت در سال اول، انجام اصلاحات را بر عهده گرفت که برخی از آنها عبارتاند از: «اعطای آزادیهای مذهبی، به رسمیت شناختن حقوق اکراد، جذب و مشارکت سنیها (به عنوان اکثریت جامعه) در ساختار سیاسی، لغو حالت فوق العاده، کاهش اختیارات نیروهای امنیتی، دستور آزادی زندانیان سیاسی، برکناری مقامهای نالایق، ارایهی چهرهی مردمی از خود در جامعه و ...» البته وی با مشکلاتی نیز مواجه است که مهمترین آنها عبارتاند از: 1. مقاومت و مانع تراشی عناصر قدیمی و محافظه کار در حزب بعث، ارتش و نیروهای امنیتی در برابر اصلاحات و مقاومت با آن؛ 2. دسیسههای رژیم صهیونیستی، آمریکا و عربستان که اوج آن دخالت مستقیم شاهزاده «بندر بن سلطان» در سال 2008 و 2011 در بندر لاذقیه بود. حتی اگر اخبار و مستندات لازم در اختیار
نبود که نشان دهد آنچه در سوریه رخ داده نه موج بیداری که توطئهای آشکار است فهرست نفع برندگان از این وضعیت نشانگر این حقیقت بود اگر چه که نا آرامیها در سوریه به جز در «درعا» و «لاذقیه» یکی دو شهر کوچک و البته مختصری در شهر «حمص» در دیگر شهرهای بزرگ چون «دمشق، حمات، حلب و ...» رخ نداد که خود جای تأمل دارد. منشأ این نا آرامیها شهر مرزی درعا در مرز اردن است که به علت تأثیر پذیری بالا از اردن و نیز ساماندهی گروههای خرابکاری در درعا و بعد لاذقیه به وقوع پیوست اما برهم خوردن نظم سوریه چه منافعی برای غرب دارد؟ مسأله اینجاست که تحولات منطقه اگر چه خودجوش بوده و بر اساس موج بیداری اسلامی است اما آمریکاییها سه استراتژی را برای مهار آن در نظر گرفتهاند: منشأ نا آرامیهای سوریه شهر مرزی درعا در مرز اردن است که به علت تأثیر پذیری بالا از اردن و نیز ساماندهی گروههای خرابکاری در درعا و بعد لاذقیه به وقوع پیوست اما برهم خوردن نظم سوریه چه منافعی برای غرب دارد؟ 1. ناکام نهادن انقلابهایی چون مصر و تونس و به انحراف و بن بست کشاندن آنها؛ 2. سرکوب انقلابهای بحرین و یمن؛ 3. ایجاد حرکتهای مدیریت شدهی آمریکایی و موج
دروغین انقلاب در سوریه. اما پرسش اصلی این است که برهم خوردن ثبات در سوریه چه سودی برای نظام سلطه دارد؟ البته پاسخ این پرسش چندان دشوار نیست و به راحتی قابل کشف و فهم است. اگر بخواهیم مفاد اصلی پاسخ را بیان کنیم میتوانیم چنین صورت بندی نماییم که: 1. برهم خوردن نظم و ثبات در سوریه موجب تغییر در جغرافیای سیاسی و «ژئوپلتیک مقاومت» در منطقه میگردد. 2.سوریه حلقهی اتصال جبههی شرقی مقاومت (ایران) به جبههی غربی (لبنان و فلسطین) است. بنابراین وقوع هرگونه بیثباتی به معنای قطع کامل این حلقهی اتصالی و انقطاع کامل ارتباط جبههی غربی و شرقی مقاومت خواهد بود. 3. چنین تحولی در وضعیت شکنندهی نظام سلطه در منطقه چونان مفری برای نجات عمل کرده و موجب تقویت جبههی سازش در منطقه به رهبری سعودی خواهد شد. 4. از دیگر سو چنین تحولی ژئوپلتیک رژیم صهیونیستی را از بن بست رهایی بخشیده و راه تنفسی برای آن میگشاید. 5. این تحول موجب حذف یکی از اساسی ترین بازیگران مقاومت در منطقه میشود که در نوع خود شکست بزرگی برای این جبهه تلقی میگردد. 6. تأثیر نخست این تحول در لبنان رخ خواهد داد که به طور قطع تضعیف شدید موقعیت حزب الله را موجب
خواهد شد و روند تحولات لبنان را به سود آمریکا رقم خواهد زد چرا که سوریه در حکم عقبهی استراتژیک حزب الله، عمل مینماید. 7. این تحول بر روند کلی تحولات منطقه نیز تأثیر مستقیم گذارده و میتواند جهت آنها را تغییر دهد. البته به این فهرست میتوان موارد بسیار دیگری نیز افزود اما در همین حد کفایت میکند. به نظر میرسد نظام سلطه خود خوب میداند که توان تغییر نظام در سوریه را ندارد اما تمامی این توطئهها معطوف به تضعیف سوریه و اخذ امتیاز از آن در حذفش از جبههی مقاومت است. مسألهای که بشار اسد در سخنرانی خود در مجلس شعبی سوریه آشکارا آن را جزو اصول تخطی ناپذیر سوریه، اعلام کرد. در هر صورت به نظر میرسد که با تدابیر حاکمیت خاصه شخص بشار اسد و حمایتهای معنوی جبههی مقاومت از سوریه در قبال این دسائس، خطر رفع شده باشد؛ اگر چه هنوز نگرانیهایی باقی است.*