سکوت معنادار کشورهای عربی در برابر نقش آمریکا؛ چرا فقط پاسخ ایران محکوم شد؟
همزمان با محکومیت پاسخ موشکی ایران از سوی چند کشور عربی، غیبت یک پرسش اساسی در بیانیههای رسمی بیش از هر چیز جلب توجه میکند؛ چرا دولتهایی که بر اصل حاکمیت ملی تأکید دارند، درباره استفاده آمریکا از خاک و پایگاههای نظامی خود برای حمله به ایران سکوت کردهاند؟
نسیمآنلاین: حملات متقابل ایران به مراکز و پایگاههای مرتبط با آمریکا در برخی کشورهای منطقه، بار دیگر مواضع رسمی دولتهای عربی را در کانون توجه قرار داده است. قطر، عربستان سعودی، اردن، کویت و شماری دیگر از کشورهای عربی در بیانیههای جداگانه، پاسخ ایران را محکوم و آن را نقض حاکمیت کشورهای منطقه توصیف کردند؛ اما وجه مشترک تمامی این مواضع، سکوت درباره منشأ اصلی بحران بود.
محکومیت پاسخ، بدون اشاره به آغاز درگیری
وزارت خارجه قطر در بیانیه خود حملات ایران را نقض حاکمیت کشورهای عربی دانست و حتی به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل برای حق دفاع از خود استناد کرد. کویت، اردن، عربستان و عراق نیز با ادبیاتی مشابه، بر حفظ ثبات منطقه و احترام به حاکمیت کشورها تأکید کردند.
با این حال، در هیچیک از این بیانیهها اشارهای به این موضوع نشده که آمریکا برای اجرای حملات علیه ایران از ظرفیتهای نظامی، پایگاهها، حریم هوایی یا زیرساختهای مستقر در برخی از همین کشورها استفاده کرده است.
حاکمیت؛ اصلی که گزینشی تفسیر میشود؟
یکی از نکات قابل توجه در واکنشهای اخیر، نوع نگاه به مفهوم «حاکمیت» است. دولتهای عربی پاسخ ایران را نقض حاکمیت خود میدانند، اما درباره استفاده یک قدرت خارجی از خاک و پایگاههایشان برای انجام عملیات نظامی علیه کشور دیگر، موضع روشنی اتخاذ نمیکنند.
این رویکرد، پرسش مهمی را مطرح میکند؛ اگر اصل حاکمیت ملی مبنای اعتراض است، آیا استفاده از قلمرو یک کشور برای حمله به کشور ثالث نیز نباید در همین چارچوب مورد ارزیابی قرار گیرد؟
راهبردی برای جلوگیری از تقابل مستقیم؟
برخی تحلیلگران معتقدند کشورهای عربی تلاش میکنند از ورود مستقیم به منازعه میان ایران و آمریکا پرهیز کنند و به همین دلیل ترجیح میدهند تنها بر محکومیت حملات متقابل و دعوت به کاهش تنش تمرکز کنند.
از سوی دیگر، وابستگی امنیتی بسیاری از کشورهای منطقه به حضور نظامی آمریکا، موجب شده این دولتها درباره نقش واشنگتن در آغاز دور جدید تنشها، موضعی محتاطانه یا سکوت اختیار کنند؛ موضوعی که میتواند توازن میان روابط با آمریکا و مدیریت مناسبات منطقهای را برای آنها دشوارتر کند.
پاسخ ایران بر چه مبنایی توجیه شد؟
ایران بارها اعلام کرده است که حملات اخیر در چارچوب «دفاع مشروع» و در پاسخ به استفاده آمریکا از پایگاهها و مراکز نظامی منطقه برای حمله به زیرساختهای ایران انجام شده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در اطلاعیههای رسمی خود اعلام کرد که مراکز فرماندهی و کنترل و آشیانههای پهپادهای آمریکایی در پایگاه «پرنس حسن» اردن و دیگر مراکز مرتبط با عملیات آمریکا هدف قرار گرفتهاند.
سکوتی که پرسشبرانگیز است
مجموع واکنشهای اخیر نشان میدهد دولتهای عربی، اگرچه بر حفظ حاکمیت و ثبات منطقه تأکید دارند، اما از پرداختن به نقش آمریکا در استفاده از ظرفیتهای نظامی مستقر در خاک خود برای حمله به ایران خودداری کردهاند.
همین سکوت، از نگاه بسیاری از ناظران، یکی از مهمترین ابهامات بحران اخیر به شمار میرود؛ زیرا تا زمانی که درباره نقش آغازگر تنشها موضع شفافی اتخاذ نشود، چرخه اقدام و واکنش در منطقه همچنان ادامه خواهد یافت.
