اخبار آرشیوی
پایگاه "برهان" در مقالهای، "شکستن انحصار رسانههای تبلیغاتی جهان غرب، انعکاس تصویر واقعی ظالم و مظلوم، نقد اخلاقی مواضع حامیان رژیم صهیونیستی در بلندمدت و تقویت روحیه مقاومت در فلسطین" را از جمله پیامدهای اعزام کاروانهای کمکرسانی بینالمللی به نوار غزه دانست
گروه سیاسی برهان/ طهمورث غلامی؛ محاصرهی غزه توسط اسراییل و جلوگیری از ورود مواد غذایی و دارویی به این منطقه باعث نگرانی مجامع حقوق بشری دربارهی اوضاع بد مردم غزه شده است. در عرصهی سیاسی به دلیل اینکه دولتها بر مبنای منافع ملی خود اقدام میکنند کاری برای شکستن محاصرهی غزه صورت نگرفته است و محاصره همچنان ادامه دارد. بیتفاوت بودن بسیاری از دولتها به محاصرهی غزه باعث فعال شدن نهادهای بشر دوستانهی غیردولتی شده است. یکی از این نهادها، کاروانهای بشردوستانه میباشد که با قصد کمک انسان دوستانه راهی مناطق اشغالی میشوند. اولین کاروان اعزامی در خرداد ماه سال 1389 راهی این منطقه گشت و توسط نیروهای اسراییلی مورد حمله قرار گرفت. اما این حمله مانع تداوم رفتن کاروانهای بشر دوستانه به مناطق اشغالی نشد و به دنبال آن کاروانهای دیگری از مناطق مختلف دنیا راهی فلسطین اشغالی شدند. یکی از این کاروانها از «دهلی نو» راهی غزه شد که 125 تشکل مردم نهاد از تشکلهای اسلامگرا گرفته تا چپ،دانشجویی گرفته تا کارگری و... از کشورهای هند، پاکستان، ژاپن، نپال، ایران، بحرین، ترکیه، استرالیا، آذربایجان، مالزی، اندونزی و سنگاپور از
آن حمایت کردند. کاروان دیگری که این روزها در حال حرکت به سوی غزه است، کاروان آزادی (2) نام دارد.کاروان آزادی (2) که از سواحل اروپا به سمت غزه حرکت کرده است 350 نفر از فعالین حقوق بشر را به همراه خود دارد که یکی از معروفترینآنها «هینینگ مانکل» نویسندهی معروف سوئدی است که برای بار دوم در این کاروان حضور مییابد.اسراییل که یک بار کاروان آزادی (1) را مورد حمله قرار داده بود این بار نیز به تهدید کاروان آزادی (2) پرداخته است و فرماندهی نیروی دریای این رژیم دستور حمله به آن را صادر کرده است. حال سؤالی که اینجا مطرح میشود این است که تداوم اعزام این کاروانهای بشر دوستانه دارای چه پیامدهایی میباشد و آیا اساساً تأثیر گذار هستند. نگارنده معتقد است که تداوم اعزام این کاروانها دارای پیامدهای مثبت و تأثیرگذاری برای ملت فلسطین است و در صورت تداوم قادر است بیشتر این ملت مظلوم را در جهت احقاق حقشان، یاری دهد. نگارنده در ادامه به بررسی پیامد مثبت اعزام کاروانهای بشر دوستانهی بینالمللی به فلسطین میپردازد. 1. ظهور یک بازیگر غیردولتی اما تأثیرگذار در منازعهی فلسطین و اسراییل تا پیش از این، عموماً بازیگران درگیر در
منازعهی فلسطین- اسراییل بازیگران دولتی بودند که صرفاً بر مبنای منافع ملی خود در قبال درگیری موضع میگرفتند. بسیاری از دولتهای عربی بر مبنای منافع ملی خود با اسراییل، سازش کردند. مصر بازگردانده شدن صحرای سینا را حاصل سازش با اسراییل میداند که با منافع ملی کشورش آن را منطبق مینماید. بسیاری از متحدین ایالات متحده بر حسب منافعی که از روابط با ایالات متحده نصیبشان میشود مواضع خود را در درگیری یاد شده در جهت حمایت از اسراییل قرار میدهند. در این میان دولتهایی که حامی واقعی فلسطین باشند، تعدادشان بسیار اندک است. درگیر بودن بازیگران دولتی در منازعهی فلسطین-اسراییل از یک سو و حامیان زیاد دولتی اسراییل از سوی دیگر، باعث شده که نقض گستردهی حقوق بشر در فلسطین و هم اکنون در غزه هیچ گاه انعکاس جهانی نیابد. به دلیل اهمیّت منافع ملی در محاسبات کشورها، هر کجا که منافع ملی ایجاب کند آنها به موضعگیری پرداختهاند و هر کجا که منافع ملی ایجاب نمیکند سکوت اختیار میکنند. این وضعیّت باعث برخوردهای دو گانهی آنها در موضوعات مشابهی میشد که اقدام یکسان میطلبید. بدین خاطر است که امروز پذیرفته شده است که دولتها نگهبانان
خوبی برای جلوگیری از نقض حقوق بشر نیستند. در مورد مسألهی فلسطین باید گفت که این وضعیّت با تداوم اعزام کاروانهای بشر دوستانه در حال دگرگون شدن است. زیرا بازیگری غیردولتی پا به عرصهی مسایل فلسطین گذاشته است که بر خلاف دولتها، متعهد به منافع ملی کشور خاصی نیست و متأثر از احساس مشترک بشری در حال رشد خود را متعهد به دفاع از انسانیّت و بشریّت میداند. این بازیگر به دلیل اینکه دارای گسترهی جهانی است میتوان قائل به این بود که مردم فلسطین از حمایت بازیگری برخوردار شدهاند که حتی در کشورهای غربی حامی اسراییل نیز ریشه و نمود دارد. این بازیگر خود را متعهد به دفاع و حمایت از کسانی میداند که حقوق انسانی آنها نقض شده و به دنبال انعکاس آن در عرصهی جهانی است. اسراییل اولین کاروان بشر دوستانه را مورد حمله قرار داد چون میخواست از وقوع این پیامد مثبت جلوگیری به عمل آورد. وضعیّت فلسطین با تداوم اعزام کاروانهای بشر دوستانه در حال دگرگون شدن است؛ زیرا بازیگری غیردولتی پا به عرصهی مسایل فلسطین گذاشته است که بر خلاف دولتها، متعهد به منافع ملی کشور خاصی نیست و حتی در کشورهای غربی حامی اسراییل نیز ریشه و نمود دارد. 2.
شکستن انحصار رسانههای تبلیغاتی امروزه بیشتر خبرگزاریها و رسانههای بزرگ دنیا عموماً غربی و متعلق به دولتهای حامی اسراییل میباشند. این رسانهها به دلیل سیاستهای حمایتی دولتهایشان از اسراییل، از انعکاس و بازتاب واقعی تحولات مناطق اشغالی خودداری میکردند و نقض گستردهی حقوق بشر ناشی از محاصرهی غزه را نادیده میگرفتند و طوری به انعکاس خبرها میپرداختند که موضع اسراییل در محاصرهی غزه را قابل دفاع و قابل توجیه جلوه دهند. آنها عموماً در قبال نقض گستردهی حقوق بشر در فلسطین یا سکوت میکردند و یا طوری به انعکاس آن میپرداختند که موضع اسراییل ضعیف نشود. با ورود کاروانهای بشر دوستانه به مسایل فلسطین، این انحصار در حال شکسته شدن است. زیرا این کاروانها که از نقاط مختلف عازم مناطق اشغالی میشوند خود رسانههای بسیار تأثیرگذارتری هستند. آنها نه تنها به هنگام تلاش برای کمک به محاصره شدگان غزه زیر نظر رسانههای مستقل دیگر هستند بلکه خود نیز با مشاهدهی واقعیّات در فلسطین به انعکاس خبرهای مربوط به فلسطین میپردازند. حملهی اسراییل به اولین کاروان بشردوستانه و جلوگیری از ورود آنها به غزه خود گامی بسیار مهم در جهت
انعکاس واقعیّت و بینالمللی شدن مسألهی فلسطین بود. کاروانهای بشردوستانه قادراند با انعکاس خبرها از فلسطین برای مردم دنیا نقش حامی گونهی رسانههای غربی را بیش از پیش برای افکار عمومی دنیا روشن سازند. 3. انعکاس تصویر واقعی ظالم و مظلوم همواره تصویری که از اسراییل برای جهانیان ارایه شده این بوده است که آنها قوم مظلومی هستند که همواره در طول تاریخ به آنها ظلم شده است که اوج این ظلمها کشتن یهودیان در جنگ جهانی دوم در اتاقهای گاز بوده است ـ و همچنین این گونه وانمود میشد. ـ حال که اسراییلیان به دنبال داشتن زندگی آرام در سرزمین خود میباشند، مردم مسلمان عرب با اقدامهای خود بار دیگر به دنبال ظلم به قوم یهود میباشند. پمپاژ این تصویر از اسراییل در عرصهی جهانی باعث گردید که اکثر جهان، مردم اسراییل را به واقع ملتی بدانند که به آنها ظلم شده است. بر مبنای این تصویر، اسراییل به تنظیم روابط خود با دیگر دولتها میپرداخت و از این راه حمایت آنها و یا حداقل سکوت آنها را در قبال سیاستهای خود به دست میآورد. حاکم بودن این تصویر از اسراییل، یک مؤلفهی قدرت مهم برای این کشور به شمار میرفت. امروزه اعزام کاروانهای
بشردوستانه باعث شده است که این تصویر از اسراییل در معرض شکستن قرار بگیرد. این کاروانها، برای جهانیاناین گونه منعکس خواهند کرد که امروزه این اسراییل است که در جایگاه ظالم قرار گرفته است و این مردم فلسطین هستند که مورد ظلم واقع میشوند. اعزام این کاروانها باعث میشود که آن تصویری که از مردم فلسطین و گروههای مبارز آن به عنوان گروههای تروریستی ارایه میشد اصلاح بشود و به جای آن اینگونه منعکس شود که مردم فلسطین تنها به دنبال احقاق حقوق و آزاد کردن خود از سلطهی اسراییل هستند و در مقابل تصویر پذیرفته شده از اسراییل روز به روز بیشتر مخدوش شود. حملهی اسراییل به کاروانهای بشردوستانه به خاطر جلوگیری از خلق این تهدید برای خود و شکلگیری این فرصت برای مردم فلسطین بود. 4. نقد اخلاقی مواضع حامیان اسراییل در بلند مدت حامیان اسراییل سالیان سال با تکیه بر تصویر پذیرفته شده از اسراییل در نزد جهانیان حمایتهای خود را از این رژیم توجیه میکردند. اما هم اکنون که نمایندگانی از کشورهای مختلف در کاروانهای بشردوستانه حضور دارد و به بازتاب اخبار مربوط به نقض گستردهی حقوق بشر در قبال مردم فلسطین میپردازد، دیگر توجیه
حمایتها توسط دولتهای حامی اسراییل و حتی برای دولت مردان ایالات متحده دشوار شده است. به عبارت دیگر، با شکستن آن چهره و تصویر مظلومانه از اسراییل دیگر توجیه رفتار اسراییل و حمایت از آن دیگر به راحتی امکان پذیر نیست. بنابراین زمانیکه مواضع این کشورها به دلیل حمایت از اسراییل مورد نقد قرار میگیرد آنها در یک سطح حداقل تلاش میکنند میزان و سطح حمایتهای خود را از اسراییل کاهش و مواضع خود را تعدیل کنند و در یک سطح حداکثری ممکن است به خاطر فشار افکار عمومی جهانی فشارهایی را نیز به اسراییل در جهت تغییر دادن رفتارش وارد نمایند. 5. در دستور کار قرار گرفتن مسألهی فلسطین در مجامع بینالمللی اعزام این کاروانهای بیش از پیش زمینه را برای بینالمللی کردن مسألهی فلسطین فراهم کرده است. نمیتوان منکر شد که یکی از مهمترین عواملی که زمینه را برای طرح شکلگیری دولت مستقل فلسطینی در مجمع عمومی سازمان ملل در شهریور ماه امسال، فراهم کرده است، اعزام کاروانهای بشر دوستانه به غزه است.در واقع با اعزام این کاروانها و بینالمللی شدن موضوع فلسطین بود که دولتمردان فلسطینی به این نتیجه رسیدند در جلسه مجمع عمومی در سپتامبر سال
جاری، فضا برای طرح خواست فلسطینیان فراهم است. باید مدنظر داشته باشیم که افکار عمومی دنیا تاٌثیر عمدهای بر نهادهای بینالمللی دارند. از طرفی دولتها نیز نمیتوانند نسبت به درخواستهای افکار عمومی دنیا بیتفاوت بمانند. 6. تقویت روحیه مقاومت در فلسطین فقدان حامی و پشتیبان، و طول کشیدن دستیابی به اهداف و آرمانها در مواردی باعث شکلگیری احساس یأس و نا امیدی میشود. آنچه که باعث شد برخی از گروههای فلسطینی به سمت سازش با اسراییل حرکت کنند همین عامل بود. در واقع گروههایی مانند فتح زمانیکه حمایت دولتهای عربی را ازدست دادند، در رسیدن به آرمان خود دچار تردید شدند. به نظر میرسد با پیدایش حامیان جدید به واسطهی اعزام کاروانهای بشر دوستانه به غزه، بار دیگر روحیهی مقاومت به گروههای فلسطینی حامی سازش با اسراییل، برگردد و در گروههایی مانند حماس، این روحیه بیش از پیش تقویت گردد.* (*) طهمورث غلامی؛ کارشناس مسایل بینالملل/انتهای متن/