اخبار آرشیوی
پایگاه "برهان" در یادداشتی با عنوان "تراژدی مرگ برای امپراطور" نوشت؛ بررسی نظرات متفکرین و کارشناسان آمریکایی گواه این مطلب است که گمانه فروپاشی آمریکا بر ابعادی عینی و ملموس استوار است
برهان نوشت: محمد عبداللهی/ تاریخ، مصادیق بسیاری از صعود و نزول قدرتها را شهادت میدهد. نزدیکترین مثال این امر، فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است که «خمینی کبیر» مدتها پیشتر، آن را پیشبینی کرده بود. این فروپاشی باعث گردید تا جهان تک قطبی به تک قطب خود بنازد و آمریکا، آمریکاتر شود. آمریکا که به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و منابع این کشور و دوری آن از حوادث دوران معاصر -به ویژه جنگ جهانی اول و دوم- به تدریج به ابر قدرت اقتصادی، نظامی، سیاسی، رسانهای و تبلیغاتی بدل شد، دورانی را سپری میکند که عصر احتضار اوست. عصر احتضار برای بیماری که پودمانش بر آتش تزلزل فرهنگی، خاکستر شده است. روایتگران متعددی از این سوختن سخن گفته و نوشتهاند اما نظرهای متفکرین و کارشناسان آمریکایی که در دل این آتش هستند، از جذابیت بیشتری برخوردار است و این ادعا را تأیید میکند که «افول آمریکا یک واقعیت است نه یک توهم سنگین!» تورق برگههای افول نظرات گروهی از متفکرین آمریکایی که به بررسی افول آمریکا پرداختهاند بر محور مبانی نظری و حکومتی آمریکا استوار است. به عنوان نمونه، نظریات و تحقیقات تجربی دربارهی افول جامعهی مدنی در آمریکا و
سایر کشورهای غربی، به تازگی از طرف افرادی مطرح شده و وسعت پیدا میکند که در گذشته با دیدههای لیبرالیستی و محافظهکاری، از ارزشهای دموکراسی موجود در اروپا و آمریکا دفاع میکردهاند. نمونهی این امر کتاب «سیمور مارتین لیپست»[1] تحت عنوان «استثناگران آمریکایی: همهی آمریکاییها آزاد هستند»[2] میباشد. لیپست، رییس سابق انجمن علوم سیاسی آمریکا و انجمن جامعه شناسی آمریکا است که مدتها در دانشگاه «هاروارد» تدریس کرده است و اکنون عضو هیأت علمی دانشگاه «جرج میسون» در ایالت ویرجینیا است. «افول معنوی»، «اخلاق جنایت و کار»، «بیقانونی در جامعهی قانونی»، «سکس و خانواده»، «فردگرایی، آگاهی و اخلاق»، «فرد و جامعهی مدنی»، «کاهش اشتغال مدنی»، «رشد بدبینی»، « تصویر مغشوش در تلویزیون» و «نجات آرزوی آمریکا» برخی از فصول و عناوین این کتاب است که خواننده را به ریشههای استثنایی بودن و همچنین بحرانی بودن جامعهی آمریکا هدایت میکند.[3] لیپست موضوعاتی را به عنوان دلایل افول آمریکا مورد بررسی قرار میدهد که از رابطهی بین توسعهی سیاسی و اقتصاد، تغذیه میشود. در واقع توسعهای که هم اینک به عقب باز میگردد. «بیل مویرز»[4]
نویسندهی آمریکایی نیز به نقل از پایگاه اینترنتی «CommonDreams»، از تغییر رؤیای آمریکاییها برای «ایجاد آیندهای با تلاش مشترک» به «مسابقهای انفرادی برای دستیابی به ثروت و قدرت» نوشته که منجر به افول یکی از مبانی حکومتی آمریکا یعنی «مردمسالاری» میشود و پایههای قدرت آن را سست مینماید. به گفتهی این نویسندهی آمریکایی، توجه به قانون اساسی در میان سیاستمداران این کشور روز به روز در حال کاهش است و کلماتی مانند «آزادی» و «آزادیهای فردی» تبدیل به ابزاری در دست دولت برای تضمین رفاه دولتمردان و طبقهی سیاسی که دولت را اداره میکند، گردیده است.[5] مویزر میگوید: «مردمسالاری ما زمانی به حداکثر پیشرفت خود رسید که دولت معتقد به اصل «ما مردم»بود و نه صرفاً متعهد به رفاه عدهای خاص ... هر کس بخواهد این عقیده را با تصور جامعهای کاملاً خصوصی برای مشتریان رقابتی تعویض نماید باعث به شکست کشیده شدن کشوری خواهد شد که به گفتهی گوردون وودز با ایجاد جامعهای آزاد و شکوفا که به تمام افراد با مشغلههای روزمرهشان تعلق داشت، توانست به عظمت دست یابد.»[6] به گفته وی در حال حاضر خبرنگاران برای پوشش حقایق با مقاومتهای
فراوانی رو به رو هستند و صاحبان رسانهها که باید پیشگامان حمایت از مردمسالاری باشند، توجه خود را معطوف مسایل بیاهمیت کرده و به این ترتیب در حال به سقوط کشاندن جامعهای هستند که حیات آنها به آن بستگی دارد.[7] آنچه از فحوای مقالهی وی پیداست، تمرکز بر ابعاد اجتماعی و سیاسی است. در واقع مقالهی وی نشان میدهد پایههای مشروعیت حکومت آمریکا به تدریج رو به سستی است و این یعنی پایانی برای حیات یک حکومت. از دیگر کارشناسان آمریکایی که حول موضوع افول آمریکا قلم فرسایی کردند «آندرو موراوسیک»[8]است. وی در مقالهای با عنوان «رؤیای آمریکا»[9]با نگاهی به وضعیت کنونی دموکراسی آمریکایی، توسعهی اقتصادی و سیاست خارجی این کشور و خودداری دولتها از پذیرش این الگوها، معتقد است که پایمال شدن آزادی، برابری، عدالت و حقوق دیگران از سوی حکمرانان آمریکایی را باید اصلیترین دلیل افول رؤیای زندگی آمریکایی در جهان امروز دانست. رؤیایی که نشان از کاهش ابعاد قدرت آمریکا در جهان است.[10] غصب نمادهای آمریکایی این تنها لیپست، مویرز و موراوسیک نیستند که از افول و نزول آمریکا سخن میرانند بلکه «فرید زکریا»[11] خبرنگار، مقاله نویس و ویراستار
نشریهی تایمز، نظریهپرداز و از اساتید شناخته شدهی مسایل سیاست خارجی در آمریکا و کارشناس سیاستگذاری در کانالهای تلویزیونی سراسری «سی.ان.ان»، «پی.بی.اس» و شبکهی «ان.بی.سی» نیز در اینباره به نگارش مجموعه مقالاتی با عنوان از «توهم تا واقعیت» در نشریهی «نیوزویک»[12] پرداخته است. وی در یکی از این مقالات مینویسد: «بلندترین برج جهان در تایپه واقع است و به زودی ساخت برجی بلندتر در دبی به اتمام خواهد رسید. بزرگترین کمپانی تجاری جهان در چین قرار دارد. هندوستان در حال ساخت بزرگترین پالایشگاه جهان است. بزرگترین هواپیمای مسافربری دنیا در اروپا ساخته میشود و دبی میزبان بزرگترین شرکت سرمایهگذاری دنیا است. بالیوود جای هالیوود را به عنوان بزرگترین صنعت فیلمسازی دنیا گرفته است»[13] و بدین ترتیب از نظر او نمادهای اصلی آمریکا، یکی یکی توسط ملل دیگر غصب میشوند. زکریا به شمارش یک به یک مصادیق خود میپردازد: «بزرگترین کشتی اکنون در سنگاپور واقع است، ماکائوی چین با شرطبندهایی بیشتر از لاس وگاس میزبان بزرگترین کازینوی جهان است. حقیقت آن است که آمریکاییها حتی در خرید -محبوبترین ورزش در آمریکا- هم پیشتاز نیستند.
مینه سوتا زمانی به داشتن بزرگترین مرکز خرید دنیا افتخار میکرد، در حالی که اکنون «مرکز خرید آمریکا» حتی در میان 10 مرکز خرید برتر دنیا نیز قرار ندارد. در آخرین ردهبندی ثروتمندان جهان، تنها دو نفر آمریکایی هستند. درست است که این رده بندیها چندان بر اساس حساب و کتاب دقیق صورت نمیگیرد، اما باید در نظر داشت که ده سال پیش ایالات متحده آمریکا تقریباً در همهی این موارد اول به حساب میآمد. این واقعیتها از تغییری زلزله وار در قدرت و طرز فکر در جهان حکایت میکنند. این تغییری است که من به هنگام سفر به جهان حس میکنم. در آمریکا ما هنوز مشغول مناظره در مورد ماهیت و میزان آمریکا ستیزی در جهان هستیم. یک طرف مناظره بر واقعی بودن این مشکل تأکید میکند و اعتقاد دارد آمریکاییها باید در مقابل این آمریکا ستیزی در دنیا دست به مقابله به مثل بزنند، در حالی که طرف مقابل اعتقاد دارد آمریکا ستیزی بهای گریز ناپذیر قدرت آمریکا است و بسیاری از ملتها -و بهخصوص فرانسویان- از روی حسد است که این نگاه را به آمریکاییها دارند و به همین دلیل میتوان این گلایهها را نادیده گرفت.»[14] زکریا از جابهجایی قدرت مینویسد؛ به گفته او «ما در
حال تجربهی سومین جابهجایی قدرت در جهان هستیم. اولین جابهجایی قدرت در قرن پانزدهم و با قدرت گرفتن کشورهای غربی در دنیا همراه بود. این جابهجایی، جهانی که ما اکنون میشناسیم را پدید آورد؛ علم و تکنولوژی جدید، تجارت، سرمایهداری و انقلابهای کشاورزی و صنعتی. این دگرگونی در معادلات قدرت همچنین به تحمیل ارادهی سیاسی کشورهای غربی بر دنیا منجر شد. دومین جابهجایی در قدرت که در سالهای پایانی قرن نوزدهم پدید آمد، حاصل قدرتگیری ایالات متحدهی آمریکا در جهان بود. آمریکا پس از صنعتیشدن توانست به قدرتی بزرگتر از حاصل جمع تمامی کشورهای قدرتمند دنیای آن زمان تبدیل شود. در بیست سال اخیر موقعیت آمریکا به عنوان تنها ابرقدرت جهانی هیچگاه به خطر نیفتاده است و این واقعهای است که پس از روم باستان در تاریخ جهان بیسابقه است. در زمان ابرقدرت بودن آمریکا، اقتصاد جهانی رشدی بیسابقه را شاهد بوده است و این رشد نیرویی است که باعث سومین جابهجایی قدرت در جهان گردیده است، «قدرت گرفتن دیگر کشورها» در سطح سیاسی و نظامی، ما هنوز در دنیایی تکقطبی زندگی میکنیم، ولی در ابعاد دیگر زندگی -اقتصادی، مالی، اجتماعی و فرهنگی- سهم آمریکا
از تأثیرگذاری و قدرت، روز به روز کمتر میشود. این موضوع باعث بهوجود آمدن جهانی کاملاً متفاوت با جهانی خواهد شد که ما اکنون در آن زندگی میکنیم؛ جنگ و صلح، اقتصاد، ایدههای جدید و هنر، اکنون توسط مردمانی متفاوت در اقصی نقاط جهان تعیین و یا جهت داده میشوند.»[15] آنچه زکریا میگوید و مینویسد و بر آن اصرار دارد را «گاس لوبین»[16] یکی از اقتصاددانان آمریکایی، در مقالهای به گونهای دیگر میآورد؛ او از علایم کاهش نفوذ و تأثیرگذاری آمریکا در نیمکرهی غربی به عنوان دلایل افول آمریکا یاد میکند. وی با اشاره به افول قدرت آمریکا در قرن اخیر تأکید میکند: «حتی اگر آمریکا به درون بحرانهای مالی نیز فرو نمیرفت، نیروهای جمعیتشناختی، مادی و سیاسی وجود دارند که برای چندین دهه، قدرت را در قارهی آمریکا توزیع کردهاند. انتظار میرود تا سال 2032، برزیل، روسیه، هندوستان و چین در میان شش اقتصاد برتر جهانی قرار گیرند. در میان این چهار کشور، برزیل حایز رتبهی اول است.»[17] به دور از درستی پیشبینی نظریهی وی، پرداختن به پیدایش قطبهای جدید و پراکندگی قدرت تمرکز یافته در آمریکا در پهنای جهان، محور بحث لوبین و زکریا است.
رویدادی که منجر به شکست هژمونی جهان تکقطبی خواهد شد. افول آمریکا واقعیتی حتمی بررسی نظرات متفکرین و کارشناسان آمریکایی خود گواه این مطلب است که گمانهی فروپاشی آمریکا بر ابعادی عینی و ملموس استوار است. این که آمریکا رو به افول است واقعیتی است که سرنوشت محتوم دیگر قدرتهای بزرگ تاریخ، آن را تأیید میکند. امری است که حتی نخبگان آمریکایی نیز تصدیقش میکنند و بر محور آن مقالات خود را سازمان میدهند. این نشان میدهد که افول آمریکا موضوعی است قابل پرداخت و پروراندن که از مبانی و دلایل منطقی برخوردار است. موضوعی که وقوع آن حتمی است اما موعدش را باید به زمان سپرد.(*) پینوشتها: [1]Simon Martin Lipset [2]American exceptionism: All Americans are liberals [3]حمید مولانا در مصاحبه با سید مجید امامی، غروب امپراطوری، مجلهی برداشت اول، مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری، ش 8، بهمن 1387، ص3 [4]Bill Moyers [5]www.commondreams.org/views06/1101-33.htm [6]www.commondreams.org/views06/1101-33.htm [7]www.commondreams.org/views06/1101-33.htm [8] Andrew Moravcsik [9]Dream On America [10]
http://www.commondreams.org/headlines05/0125-01.htm [11]FaridZakaria [12]The Rise of the Rest [13]http://www.aftabnews.ir/vdcaien0.49nmw15kk4.htm [14]http://www.aftabnews.ir/vdcaien0.49nmw15kk4.htm [15]www.rasekhoon.net/Article/Show-14685.asp [16]Gus Lubin [17]www. finance.yahoo.com * محمد عبداللهی؛ سردبیر سایت برهان /انتهای متن/